Sốt là một phản ứng tự vệ tích cực của hệ thống miễn dịch nhằm chống lại các tác nhân gây hại xâm nhập vào cơ thể. Tuy nhiên, tình trạng sốt tay chân lạnh đầu nóng ở người lớn thường gây ra nhiều lo lắng bởi sự mâu thuẫn về nhiệt độ giữa các bộ phận trên cơ thể. Thay vì nóng toàn thân, người bệnh lại cảm thấy rùng mình, lạnh buốt ở các đầu chi trong khi vùng đầu và trán lại nóng hừng hực. Việc nhận diện đúng nguyên nhân đứng sau hiện tượng này là yếu tố then chốt để có hướng xử lý kịp thời, tránh các biến chứng nguy hiểm.
Tình trạng đầu nóng chân tay lạnh thực chất là một phản ứng co mạch ngoại vi. Khi trung tâm điều nhiệt ở não bộ thiết lập một mức nhiệt độ cao hơn bình thường để tiêu diệt vi khuẩn hoặc virus, cơ thể sẽ ưu tiên dồn máu về các cơ quan nội tạng quan trọng và vùng đầu, đồng thời co các mạch máu ở tay và chân để giữ nhiệt. Điều này dẫn đến hiện tượng sốt tay chân lạnh đầu nóng ở người lớn mà chúng ta thường thấy.
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, từ các bệnh lý thông thường đến những tình trạng cấp cứu nghiêm trọng:
Sốt virus ở người lớn là nguyên nhân khá thường gặp. Khi bị cúm hoặc nhiễm virus hô hấp, người bệnh có thể sốt đột ngột, rét run, đau nhức mình mẩy, mệt lả và cảm thấy nóng trong người nhưng tay chân lạnh. Cơ thể tăng nhiệt độ để chống lại tác nhân gây bệnh, nên cảm giác hiện tượng sốt đầu nóng chân tay lạnh xuất hiện khá điển hình trong giai đoạn đầu. (1)
Sốt ở người lớn cũng có thể do nhiễm khuẩn ở đường hô hấp, tiết niệu, tiêu hóa hoặc ở da và mô mềm. Khi nhiễm trùng tiến triển, người bệnh thường sốt kèm ớn lạnh, tay chân lạnh, mệt nhiều, đau tại vị trí nhiễm trùng hoặc ho, đau ngực, tiểu buốt, nôn ói, tiêu chảy. Với một số nhiễm khuẩn nặng, tình trạng này có thể đi nhanh sang nhiễm trùng huyết.
Nếu tuần hoàn ngoại vi kém, máu đến tay chân giảm nên người bệnh dễ thấy lạnh ở tay chân dù phần thân còn nóng. Tình trạng này có thể gặp ở người có bệnh mạch máu, co mạch kéo dài hoặc thiếu máu. Khi tay chân lạnh lặp đi lặp lại, nhất là kèm chóng mặt hoặc mệt nhiều, nên đi kiểm tra sớm để tìm nguyên nhân nền.
Khi sốt cao kéo dài, cơ thể mất nước qua mồ hôi và hơi thở. Tình trạng thiếu hụt dịch tuần hoàn khiến huyết áp giảm, máu không được bơm đủ đến các đầu chi, gây ra cảm giác lạnh. Đây là một dấu hiệu cảnh báo cơ thể đang rơi vào tình trạng kiệt sức do nhiệt và cần được bù dịch gấp. (2)
Đây là nhóm nguyên nhân nguy hiểm hơn. Sốc nhiệt có thể xảy ra khi cơ thể quá nóng và không tự hạ nhiệt được, còn sốc nhiễm trùng là biến chứng nặng của nhiễm trùng. Người bệnh có thể sốt rất cao, lơ mơ, thở nhanh, tụt huyết áp, tiểu ít, da lạnh hoặc nổi ban bất thường. Những dấu hiệu này cần được cấp cứu sớm, không nên tự theo dõi tại nhà.
Tình trạng sốt tay chân lạnh đầu nóng ở người lớn không phải lúc nào cũng nguy hiểm. Nếu chỉ đơn thuần là sốt kèm ớn lạnh giảm dần sau 1-2 ngày, đây là phản ứng bình thường. Nhưng nếu kèm theo các biểu hiện như khó thở, lú lẫn, phát ban, cứng cổ, nôn kéo dài hoặc tiểu buốt, người bệnh nên đi khám sớm để loại trừ các nguyên nhân nguy hiểm và tránh biến chứng. Đặc biệt, nếu xuất hiện khó thở, lú lẫn, co giật, tím tái hoặc tay chân lạnh kéo dài dù đã hạ sốt, người bệnh cần đi khám hoặc cấp cứu ngay.
Để kiểm soát tình trạng sốt an toàn, người bệnh và gia đình nên thực hiện các bước chăm sóc khoa học, tập trung vào việc cân bằng lại nhiệt độ cơ thể.
Mục tiêu hàng đầu là đưa nhiệt độ vùng đầu xuống mức an toàn. Người bệnh nên sử dụng thuốc hạ sốt theo đúng liều lượng dựa trên chỉ định. Song song đó, hãy dùng khăn ấm để lau các vùng có mạch máu lớn đi qua như cổ, nách và bẹn. Tuyệt đối không dùng nước đá hoặc nước quá lạnh để lau người vì sẽ gây co mạch nặng hơn, làm nhiệt độ bên trong càng khó thoát ra ngoài.
Trong khi cần làm mát vùng đầu, việc giữ ấm tay chân là cần thiết để giúp các mạch máu ngoại vi giãn ra, hỗ trợ quá trình thải nhiệt. Người bệnh có thể đeo tất (vớ) mỏng hoặc xoa bóp nhẹ nhàng lòng bàn tay, bàn chân để tăng cường lưu thông máu. Lưu ý không đắp chăn quá dày lên toàn bộ cơ thể vì sẽ làm tăng nhiệt độ vùng trung tâm.
Nếu cảm giác lạnh đi kèm rét run rõ rệt, người bệnh có thể tìm hiểu thêm sốt rét run ở người lớn nên làm gì để giảm lạnh, để có cách chăm sóc phù hợp.
Người bệnh nên uống nước từng ngụm nhỏ, chia nhiều lần trong ngày, có thể dùng thêm dung dịch điện giải nếu ra mồ hôi nhiều, nôn hoặc tiêu chảy.
Người bệnh nên theo dõi nhiệt độ cơ thể, nhịp thở và lượng nước tiểu mỗi ngày. Nếu sốt kéo dài ở người lớn hoặc nặng dần, hoặc xuất hiện thêm các dấu hiệu như ho nhiều, ho sâu, đau ngực, đau đầu dữ dội, nôn nhiều, phát ban, khó thở hay lơ mơ, nên đi khám ngay.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Việc nhận diện sớm và xử lý đúng cách tình trạng sốt tay chân lạnh đầu nóng ở người lớn đóng vai trò quyết định trong việc bảo vệ sức khỏe và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm. Người bệnh không nên chủ quan với những cơn sốt có tính chất bất thường này, đặc biệt khi kèm theo các triệu chứng về thần kinh hoặc hô hấp. Để được thăm khám và chẩn đoán chính xác nguyên nhân gây sốt, quý khách có thể đến khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh. Với đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm phối hợp đa khoa cùng hệ thống máy móc, trang thiết bị hiện đại, sẽ hỗ trợ người bệnh vượt qua cơn sốt một cách an toàn và hiệu quả nhất.
