Tìm hiểu về sốt ở người lớn

Sốt ở người lớn là triệu chứng phổ biến, thường xảy ra khi cơ thể phản ứng với nhiễm trùng hoặc bệnh lý. Phần lớn bệnh ở người lớn có thể cải thiện sau vài ngày chăm sóc và nghỉ ngơi, nhưng đôi khi có thể cảnh báo vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Vậy người lớn bị sốt do đâu, có biểu hiện gì và xử trí như thế nào? Cùng theo dõi ngay qua bài viết bên dưới đây.

Thế nào được xem là sốt ở người lớn?

Sốt ở người lớn là tình trạng nhiệt độ trung tâm của cơ thể tăng cao hơn mức bình thường (trên 38°C với nhiệt độ được đo ở nách), do trung tâm điều nhiệt ở vùng dưới đồi của não bộ thiết lập lại “mức chuẩn” nhằm phản ứng với các tác nhân gây bệnh. Đây không phải là bệnh độc lập mà là một triệu chứng, phản ứng phòng vệ có lợi giúp hạn chế sự sinh sôi của vi sinh vật gây hại.

Nhiệt độ cơ thể bình thường của một người trưởng thành khỏe mạnh dao động quanh mức 37°C. Nhiệt độ được xác định cụ thể như sau:

• Sốt nhẹ ở người lớn: nhiệt độ dao động từ 37.5°C – 38.5°C.
• Sốt cao ở người lớn: nhiệt độ từ 38.5°C – 39.5°C.
• Sốt quá cao (nguy hiểm): nhiệt độ vượt mức 39.5°C hoặc 40°C, cần được can thiệp y tế ngay lập tức.

Sốt ở người lớn gồm những dạng nào?

Những dạng bệnh sốt ở người lớn thường được phân loại dựa trên đặc điểm của cơn sốt và thời gian kéo dài của triệu chứng. Có thể chia thành các dạng chính sau:

• Sốt cấp tính: Là dạng phổ biến nhất, cơn sốt xuất hiện nhanh và thường biến mất trong vòng dưới 7 ngày. Phần lớn do các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp trên, nhiễm virus thông thường gây ra.
• Sốt mạn tính (Sốt kéo dài): Là tình trạng sốt kéo dài trên 2 – 3 tuần nhưng chưa rõ nguyên nhân dù đã qua thăm khám lâm sàng. Dạng này cần thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu tại bệnh viện để tầm soát các bệnh tiềm ẩn như lao, bệnh tự miễn hoặc ác tính.
• Sốt cao liên tục ở người lớn: Nhiệt độ cơ thể luôn duy trì ở mức cao (thường trên 39°C), dao động nhiệt độ trong ngày rất ít (dưới 1°C) và không trở về mức bình thường. Thường gặp trong bệnh thương hàn, viêm phổi, viêm màng não.
• Sốt ngầm ở người lớn: Người bệnh sốt chỉ cảm thấy nóng nhẹ (sốt nhẹ), người mệt mỏi nhưng khi đo nhiệt độ lại chỉ tăng rất nhẹ hoặc dao động quanh mức bình thường. Tình trạng này nếu kéo dài có thể gây suy nhược cơ thể nghiêm trọng.

Làm sao để nhận biết người lớn bị sốt?

Việc theo dõi sát sao biểu hiện của sốt ở người lớn giúp xử trí bệnh an toàn. Tùy thuộc vào nguyên nhân, triệu chứng có thể biểu hiện rất đa dạng.

1. Dấu hiệu thường gặp

Dấu hiệu thường gặp gồm:

• Ớn lạnh, rét run: Dù nhiệt độ cơ thể đang tăng cao, người bệnh lại cảm thấy lạnh, đắp nhiều chăn vẫn thấy rét.
• Đau đầu, mệt mỏi: Cơ thể uể oải, đau nhức cơ bắp, đau khớp và không có năng lượng để làm việc.
• Ho, sổ mũi: Khi hiện tượng sốt đi kèm với ho thường do nguyên nhân xuất phát từ đường hô hấp như: cảm cúm, viêm họng, viêm phế quản hay viêm phổi.
• Chán ăn, khát nước: do cơ thể mất nước và tiêu hao nhiều năng lượng.

2. Biểu hiện cần chú ý

• Sốt không ra mồ hôi ở người lớn: Thông thường, cơ thể hạ nhiệt bằng cách đổ mồ hôi. Nếu sốt cao nhưng da khô nóng, không đổ mồ hôi có thể là dấu hiệu mất nước nặng hoặc sốc nhiệt.
• Sốt cao tim đập nhanh ở người lớn: Cứ nhiệt độ tăng 1°C, nhịp tim có thể tăng thêm 10 – 15 nhịp/phút. Tim đập quá nhanh kèm theo tức ngực, khó thở là dấu hiệu cần được thăm khám sớm.
• Sốt ngầm kéo dài: Cơ thể mệt mỏi, sụt cân không rõ nguyên nhân, sốt nhẹ về chiều thường xuyên.
• Sốt cao đột ngột ở người lớn: Cơn sốt bùng phát nhanh, vọt lên 39 – 40°C chỉ trong vài giờ, thường gặp trong bệnh sốt xuất huyết hoặc nhiễm khuẩn huyết.

3. Triệu chứng cảnh báo

Người nhà hoặc bản thân người bệnh cần đặc biệt chú ý nếu xuất hiện các dấu hiệu người lớn bị sốt mang tính chất cảnh báo nguy hiểm sau:

• Sốt cao li bì ở người lớn: lơ mơ, ngủ gà, khó đánh thức, lú lẫn hoặc có dấu hiệu co giật.
• Sốt liên tục không hạ ở người lớn (không cắt được sốt ở người lớn): Đã dùng thuốc hạ sốt đúng liều lượng nhưng nhiệt độ không giảm, hoặc giảm rất ít rồi lại tăng vọt.
• Sốt xong bị phát ban hoặc sốt và nổi mụn nước ở người lớn: Đây có thể là dấu hiệu của sốt phát ban, thủy đậu, zona thần kinh hoặc các bệnh truyền nhiễm khác cần cách ly và điều trị đặc hiệu.

Đâu là các nguyên nhân gây sốt ở người trưởng thành?

Có rất nhiều nguyên nhân gây sốt ở người lớn, từ những tác nhân thông thường đến các bệnh phức tạp. Việc tìm ra nguyên nhân gây sốt cao ở người lớn là bước quan trọng nhất để bác sĩ đưa ra phác đồ điều trị hiệu quả.

• Nhiễm virus: Là nguyên nhân phổ biến nhất gây ra các đợt sốt cấp tính. Các loại virus như virus cúm (A, B), virus Dengue (gây sốt xuất huyết), virus viêm gan, SARS-CoV-2… thường xâm nhập cơ thể và gây phản ứng sốt. (1)
• Nhiễm vi khuẩn: Sốt do vi khuẩn thường đi kèm với tình trạng nhiễm trùng tại các cơ quan cụ thể như viêm phổi (phế cầu khuẩn), viêm đường tiết niệu, nhiễm trùng da mô mềm, hoặc nguy hiểm hơn là nhiễm khuẩn huyết, viêm màng não.
• Nhiễm ký sinh trùng/nấm: Bệnh sốt rét do ký sinh trùng Plasmodium lây qua muỗi đốt là một ví dụ điển hình gây sốt cao từng cơn. Các bệnh nhiễm nấm toàn thân cũng có thể gây sốt dai dẳng ở người có hệ miễn dịch suy yếu.
• Yếu tố khác: Người hay bị sốt mà không do nhiễm trùng có thể xuất phát từ các bệnh tự miễn (lupus ban đỏ, viêm khớp dạng thấp), phản ứng với thuốc (sốt do thuốc), rối loạn nội tiết (cường giáp) hoặc do các khối u ác tính.

Sốt ở người lớn có ảnh hưởng gì đến sức khỏe?

Mặc dù sốt là phản ứng có lợi giúp tiêu diệt mầm bệnh, nhưng nếu tình trạng sốt cao liên tục ở người lớn không được kiểm soát sẽ gây ra những hệ lụy tiêu cực:

• Mất nước và rối loạn điện giải nghiêm trọng do tăng tiết mồ hôi và nhịp thở.
• Suy nhược cơ thể, sụt cân nhanh do tăng chuyển hóa năng lượng.
• Ảnh hưởng hệ thần kinh trung ương, gây đau đầu dữ dội, mê sảng, lú lẫn.
• Làm trầm trọng thêm các bệnh nền sẵn có như bệnh tim mạch (do tim phải đập nhanh hơn để bơm máu), bệnh phổi hoặc tiểu đường.

Biện pháp xử trí khi người lớn bị sốt

Xử trí khi sốt ở người lớn đúng cách giúp người bệnh cảm thấy dễ chịu hơn và ngăn ngừa biến chứng. Quá trình điều trị sốt cao ở người lớn cần linh hoạt tùy thuộc vào mức độ và nguyên nhân.

Hạ sốt tại nhà:

• Nghỉ ngơi: Việc nghỉ ngơi giúp cơ thể tập trung năng lượng để chống lại bệnh tật.
• Mặc quần áo rộng rãi, thoáng mát: Không đắp quá nhiều chăn dù người bệnh có cảm giác ớn lạnh để nhiệt lượng dễ dàng tỏa ra ngoài.
• Bổ sung nước: Uống nhiều nước lọc, nước trái cây, đặc biệt là dung dịch Oresol để bù lại lượng nước và điện giải đã mất.
• Dùng thuốc không kê đơn: Có thể sử dụng Paracetamol hoặc Ibuprofen theo đúng liều lượng khuyến cáo trên bao bì. Tuyệt đối không tự ý dùng kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
• Lau mát: Dùng khăn ấm (thấp hơn nhiệt độ cơ thể khoảng 2 độ) chườm ở trán, nách, bẹn là một trong những cách hạ sốt tại nhà giúp hỗ trợ giảm thân nhiệt vật lý.

Cần lập tức đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất nếu người lớn bị sốt kèm theo một trong các dấu hiệu sau:

• Nhiệt độ trên 39.5°C không hạ sau khi đã dùng thuốc.
• Sốt không rõ nguyên nhân và kéo dài trên 3 ngày.
• Đau đầu dữ dội, cứng cổ, nhạy cảm với ánh sáng (dấu hiệu viêm màng não).
• Khó thở, đau tức ngực.
• Nổi ban bất thường trên da, đặc biệt là các nốt xuất huyết.
• Nôn mửa liên tục, đau bụng dữ dội.
• Có bệnh nền như suy giảm miễn dịch, ung thư, hoặc vừa trải qua phẫu thuật.

Người trưởng thành nên làm gì để phòng tránh sốt?

Để phòng tránh sốt ở người lớn, bạn cần chủ động củng cố hệ miễn dịch và giảm thiểu rủi ro tiếp xúc với mầm bệnh bằng các biện pháp:

• Vệ sinh cá nhân: Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, đặc biệt trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh, ho hoặc hắt hơi.
• Dinh dưỡng và sinh hoạt: Duy trì chế độ ăn uống giàu vitamin C, kẽm (từ rau củ, trái cây, thịt nạc); ngủ đủ 7 – 8 tiếng/ngày và tập thể dục đều đặn.
• Tiêm phòng: Chủ động tiêm các loại vắc xin phòng bệnh như vắc xin cúm mùa (tiêm nhắc lại hàng năm), vắc xin phế cầu, thủy đậu, COVID-19…
• An toàn thực phẩm: Ăn chín uống sôi, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm để phòng tránh các bệnh nhiễm trùng đường tiêu hóa gây sốt.

Sốt ở người lớn là triệu chứng phổ biến nhưng không được phép chủ quan. Việc theo dõi sát sao nhiệt độ, hiểu rõ các nguyên nhân và biết cách chăm sóc hợp lý sẽ giúp người bệnh mau chóng hồi phục. Nếu bạn hoặc người thân đang gặp tình trạng sốt cao, sốt kéo dài kèm các triệu chứng bất thường, đừng ngần ngại đến thăm khám tại Khoa Nội Tổng hợp hoặc Đơn vị Nội Tổng hợp, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM để được các bác sĩ chuyên khoa chẩn đoán chính xác và đưa ra phác đồ điều trị an toàn, hiệu quả.