Viêm màng não do liên cầu lợn và cách phòng tránh

Bệnh viêm màng não do liên cầu lợn ít gặp nhưng nguy hiểm. Nhận biết sớm và điều trị kịp thời góp phần kiểm soát bệnh và triệu chứng, hạn chế nguy cơ biến chứng.

Bệnh viêm màng não do liên cầu khuẩn lợn thường có biểu hiện lâm sàng gì?

Liên cầu lợn hay liên cầu khuẩn lợn (Streptococcus suis – S.suis) thường được phân chia thành khoảng 35 nhóm huyết thanh dựa trên sự khác biệt về kháng nguyên vỏ. Trong đó, huyết thanh nhóm 2 (SS2) được đánh giá là có độc lực cao nhất và là tác nhân phổ biến gây bệnh ở người, đặc biệt tại các quốc gia như Việt Nam, Thái Lan, Trung Quốc…

SS2 cũng là một trong những tác nhân có thể gây viêm màng não mủ ở người. Đây là tình trạng nhiễm trùng màng não do vi khuẩn, có thể diễn tiến nhanh và để lại những di chứng thần kinh nghiêm trọng nếu không được điều trị kịp thời. Người mắc bệnh có thể gặp những triệu chứng như:

• Sốt cao kèm theo rét run
• Đau đầu dữ dội, chóng mặt, ù tai
• Buồn nôn hoặc nôn
• Đau mỏi cơ
• Cứng gáy, rối loạn ý thức (mê sảng, lơ mơ)
• Bệnh diễn tiến nặng có thể dẫn đến những biến chứng như suy giảm hoặc mất thính lực ở 1 hoặc 2 tai (nguy cơ mắc phải khoảng 66,4%), run đầu chi, rối loạn điều khiển phối hợp tư thế động tác, liệt thần kinh sọ não… (1)

Xét nghiệm cận lâm sàng

Nếu người bệnh có các biểu hiện lâm sàng nghi ngờ mắc viêm màng não do liên cầu lợn, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện những xét nghiệm, kỹ thuật chẩn đoán cận lâm sàng như sau:

• Xét nghiệm máu: Sự gia tăng số lượng bạch cầu và bạch cầu đa nhân trung tính có thể là dấu hiệu gợi ý viêm màng não do liên cầu lợn. Tuy nhiên, chỉ số này có thể không thay đổi nếu bệnh ở giai đoạn đầu hoặc nghiêm trọng. Những dấu hiệu gợi ý khác còn có thể gồm giảm tiểu cầu, men gan tăng nhẹ, có protein niệu trong nước tiểu, tăng nhẹ ure và creatinin…
• Xét nghiệm dịch não tủy: Bác sĩ chỉ định chọc dò tủy sống để lấy dịch não tủy (CSF), sau đó mang đến phòng xét nghiệm để kiểm tra và đánh giá. Những trường hợp chống chỉ định gồm tăng áp lực nội sọ, suy giảm miễn dịch, phù gai thị, rối loạn đông máu, khiếm khuyết thần kinh khu trú và suy hô hấp… Những dấu hiệu có thể gợi ý là CSF màu đục, soi phát hiện hình ảnh cầu khuẩn gram dương xếp thành đôi hoặc chuỗi, xét nghiệm sinh hóa phát hiện tăng số lượng tế bào và bạch cầu trung tính…
• Nuôi cấy máu hoặc dịch não tủy: Hỗ trợ tìm kiếm sự xuất hiện của liên cầu khuẩn lợn và xác định nguyên nhân gây bệnh.
• Chẩn đoán hình ảnh: Tùy theo từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định chụp CT hoặc MRI. Qua đó phát hiện những bất thường trong não, đồng thời phân biệt với những bệnh lý có triệu chứng tương tự. Trường hợp nghi ngờ có khối u nội sọ, cần tiến hành chụp chiếu trước khi chọc dịch não tủy. (2)

Trong quá trình chẩn đoán, bác sĩ cũng cần phân biệt tổn thương màng não với tình trạng viêm tại nhu mô não hoặc các bệnh lý thần kinh khác. Bạn có thể tham khảo bài viết phân biệt viêm não và viêm màng não để hiểu rõ sự khác biệt về vị trí tổn thương, triệu chứng và phương pháp chẩn đoán.

Phương pháp điều trị viêm màng não do liên cầu lợn

Phác đồ điều trị viêm màng não do liên cầu lợn có thể bao gồm:

1. Điều trị đặc hiệu

Sử dụng kháng sinh là phương pháp đặc hiệu để điều trị viêm màng não do liên cầu lợn và cần được thực hiện càng sớm càng tốt, nếu nghi ngờ mắc bệnh và kể cả khi chưa có kết quả xét nghiệm. Tỷ lệ tử vong có thể tăng cao ở người bị viêm màng não do vi khuẩn nói chung nếu dùng kháng sinh trễ khoảng 3 – 6 tiếng.

Sau khoảng 2 – 3 ngày dùng thuốc thường cần chọc dịch não tủy để đánh giá mức độ đáp ứng điều trị, qua đó điều chỉnh liều lượng kháng sinh theo kết quả kháng sinh đồ và đáp ứng lâm sàng của người bệnh. Tiếp tục dùng kháng sinh đến khi kết quả xét nghiệm dịch não tủy bình thường hoặc đủ 3 tuần.

2. Điều trị hỗ trợ

Dựa trên triệu chứng lâm sàng và sức khỏe tổng thể của từng người, bác sĩ có thể chỉ định kết hợp những phương pháp điều trị như:

• Kiểm soát triệu chứng và phòng tránh biến chứng: Đặt nội khí quản để bảo vệ đường thở, có thể chỉ định cho người bệnh thở máy nếu cần thiết; sử dụng thuốc chống co giật, thuốc chống viêm, thuốc chống phù não…
• Theo dõi sức khỏe: Người bị viêm màng não nặng cần được đưa đến buồng cấp cứu và theo dõi thường xuyên tri giác, nhịp thở, mạch, huyết áp, tình trạng xuất huyết nội tạng, áp lực nội sọ, thính giác… để can thiệp kịp thời nếu xảy ra biến chứng.

Trong trường hợp nhiễm liên cầu khuẩn lợn diễn tiến nặng, người bệnh có thể gặp tình trạng nhiễm trùng huyết, rối loạn chức năng các cơ quan và sốc nhiễm trùng. Do đó, việc theo dõi huyết động, chức năng hô hấp và các chỉ số sinh tồn đóng vai trò quan trọng trong quá trình điều trị.

Một số cách phòng bệnh viêm màng não do liên cầu lợn

Để phòng tránh viêm màng não liên cầu lợn, mỗi người nên chủ động thực hiện những biện pháp như:

• Khám sức khỏe định kỳ 1-2 lần/năm.
• Không tiếp xúc trực tiếp hoặc ăn thịt lợn ốm, chết hoặc không rõ nguồn gốc.
• Mua thịt lợn đã qua kiểm định và có nguồn gốc rõ ràng, không mua thịt lợn có dấu hiệu phù nề, hôi thối hoặc hết hạn.
• Ăn chín uống sôi, tránh ăn thịt lợn tái, tiết canh, nội tạng…
• Rửa tay sạch sẽ bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, tiếp xúc với các bề mặt hoặc cầm nắm đồ vật.
• Vệ sinh dụng cụ và khu vực bếp sạch sẽ trước và sau khi chế biến.
• Bảo quản thịt sống và thịt chín ở khu vực riêng, tránh để lẫn với nhau.
• Tuân thủ quy định phòng chống dịch bệnh trên lợn, đặc biệt vào những thời điểm giao mùa.
• Kiểm soát việc chăn nuôi và giết mổ lợn để phòng tránh lây bệnh sang người.
• Không vứt xác lợn chết ra môi trường. Khi xử lý, cần trang bị đầy đủ đồ bảo hộ như ủng, khẩu trang y tế, găng tay…

Viêm màng não do liên cầu lợn có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm và để lại di chứng nặng nề. Để phòng tránh, mỗi người nên chủ động khám sức khỏe định kỳ, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm, ăn chín uống sôi và giữ vệ sinh cơ thể, môi trường sống… Nếu bị sốt, đau đầu, mệt mỏi và những dấu hiệu bất thường khác kéo dài, người bệnh nên thăm khám càng sớm càng tốt để được chẩn đoán và can thiệp kịp thời.