Ổ cặn màng phổi có nguy hiểm không? Khi nào cần phẫu thuật?

Ổ cặn màng phổi là tình trạng tồn đọng dịch mủ và tổ chức xơ trong khoang màng phổi sau một đợt viêm nhiễm hô hấp, có thể âm thầm kéo dài và ảnh hưởng dần đến chức năng phổi nếu không được theo dõi đúng cách. Vậy ổ cặn màng phổi có nguy hiểm không? Khi nào cần phẫu thuật? TS.BS Đặng Thị Mai Khuê, Phó khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (Cơ sở P.Tân Sơn Hòa – Q.Tân Bình cũ) sẽ giải đáp cụ thể thông qua bài viết dưới đây, giúp bạn hiểu rõ mức độ ảnh hưởng cũng như hướng xử trí phù hợp.

Ổ cặn màng phổi là gì?

Ổ cặn màng phổi là giai đoạn mạn tính của viêm mủ màng phổi, hình thành khi tình trạng viêm mủ màng phổi, lao màng phổi hoặc một số chấn thương vùng ngực không được điều trị dứt điểm từ sớm. Lúc này, trong khoang màng phổi xuất hiện mủ đặc và các tổ chức xơ tồn đọng. Theo thời gian, lớp mủ và mô xơ có thể dày lên, tạo thành một khoang có vách cứng bao quanh bề mặt phổi, khiến phổi khó giãn nở và hoạt động kém hơn bình thường. Tình trạng này thường xuất hiện sau vài tuần kể từ khi khởi phát viêm, tiến triển âm thầm nhưng có thể gây khó thở, đau tức ngực, mệt mỏi kéo dài, suy giảm chức năng hô hấp và có thể dẫn đến nhiễm trùng lan rộng. (1)

Ổ cặn màng phổi hình thành như thế nào?

Ổ cặn màng phổi có thể bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó phổ biến nhất gồm: (2)

• Áp xe phổi: Khi ổ áp xe trong nhu mô phổi vỡ vào khoang màng phổi, mủ và khí tràn ra ngoài gây viêm mủ màng phổi, lâu ngày có thể để lại ổ cặn. Một số trường hợp nhiễm trùng còn lan theo đường bạch huyết sang màng phổi dù ổ áp xe chưa vỡ hoàn toàn.
• Viêm phổi: Đây là nguyên nhân thường gặp vì vi khuẩn từ nhu mô phổi có thể lan sang màng phổi, gây viêm mủ nếu không được điều trị sớm và đầy đủ.
• Ký sinh trùng hoặc nang bẩm sinh bị bội nhiễm: Các nang phổi, nang trung thất hay tổn thương do ký sinh trùng khi bị nhiễm trùng thứ phát có thể sinh mủ, từ đó hình thành khoang cặn trong màng phổi. Những trường hợp thường gặp gồm sán lá phổi, nang sán chó/mèo hoặc các nang phế quản bẩm sinh vốn tồn tại âm thầm từ nhỏ; khi nang bị vỡ hoặc nhiễm khuẩn sẽ gây viêm lan rộng sang màng phổi, làm mủ tích tụ và để lại ổ cặn nếu không được điều trị kịp thời.
• Lao phổi, ung thư phổi giai đoạn phá hủy: Những bệnh lý làm tổn thương mô phổi nghiêm trọng có thể tạo ổ viêm lan rộng, dẫn đến viêm mủ màng phổi mạn tính và để lại ổ cặn.
• Nhiễm trùng từ cơ quan lân cận hoặc qua đường máu: Do hệ bạch huyết ở lồng ngực liên thông với nhiều cơ quan khác, viêm nhiễm ở ổ bụng, đường mật, trung thất, thành ngực, nhiễm khuẩn huyết… cũng có thể lan đến màng phổi.
• Biến chứng sau phẫu thuật hoặc chấn thương ngực: Sau các phẫu thuật vùng phổi – trung thất – thực quản – dạ dày, đặc biệt là phẫu thuật cắt phổi hoặc sau tai nạn gây tràn dịch, tràn máu màng phổi, nếu nhiễm trùng xảy ra và không xử trí triệt để có thể dẫn đến ổ cặn màng phổi.

Ảnh hưởng của ổ cặn màng phổi đến sức khỏe

Ảnh hưởng của ổ cặn màng phổi đến sức khỏe có thể diễn tiến âm thầm nhưng để lại nhiều hệ lụy lâu dài nếu không được điều trị đúng thời điểm. Khi mủ và lớp xơ tồn đọng trong khoang màng phổi ngày càng dày lên, chức năng hô hấp và thể trạng chung của người bệnh dần suy giảm, từ đó làm tăng nguy cơ xuất hiện các biến chứng như:

• Suy nhược cơ thể và nhiễm trùng kéo dài: Cơ thể liên tục phải chống chọi với tình trạng viêm nhiễm âm ỉ, người bệnh dễ mệt mỏi, sụt cân, ăn uống kém và có nguy cơ nhiễm khuẩn lan rộng sang cơ quan khác.
• Suy hô hấp mạn tính: Lớp xơ bao quanh phổi khiến phổi khó giãn nở, giảm trao đổi oxy, người bệnh thường xuyên khó thở, hụt hơi khi vận động hoặc thậm chí ngay cả lúc nghỉ ngơi.
• Nguy cơ suy tim: Khi phổi hoạt động kém hiệu quả trong thời gian dài, tim (đặc biệt là tim phải) sẽ làm việc nhiều hơn để bơm máu qua phổi, từ đó làm tăng nguy cơ suy tim về sau.
• Rò phế quản – màng phổi: Xuất hiện đường thông bất thường giữa phế quản và khoang màng phổi, khiến người bệnh ho kéo dài, khạc đờm mủ, khó điều trị dứt điểm.
• Giảm khả năng lao động và chất lượng cuộc sống: Khó thở mạn tính, đau tức ngực, mệt mỏi kéo dài làm sinh hoạt và công việc hằng ngày bị ảnh hưởng rõ rệt.

Các phương pháp xác định ổ cặn màng phổi

Các phương pháp xác định ổ cặn màng phổi thường được áp dụng gồm:

• Chụp CT-scanner lồng ngực: Giúp quan sát chi tiết cấu trúc phổi và màng phổi, phát hiện ổ dịch có vách ngăn, lớp màng phổi dày lên hoặc vùng phổi bị xẹp mà các phương tiện khác khó nhìn thấy rõ. Đây là kỹ thuật cho hình ảnh chính xác nhất khi nghi ngờ ổ cặn màng phổi.
• Chụp X-quang: Là bước thăm dò ban đầu phổ biến, có thể cho thấy vùng mờ ở đáy phổi, khoang liên sườn hẹp hoặc dấu hiệu dày dính màng phổi, từ đó gợi ý cần kiểm tra chuyên sâu hơn.
• Siêu âm: Hỗ trợ phát hiện dịch trong khoang màng phổi, xác định dịch loãng hay đặc, có vách ngăn hay không, đồng thời giúp định hướng khi cần chọc hút dịch.
• Xét nghiệm máu: Cho biết cơ thể có đang phản ứng viêm hay nhiễm trùng hay không thông qua các chỉ số bạch cầu, CRP, tốc độ lắng máu…, qua đó hỗ trợ đánh giá mức độ bệnh.
• Nuôi cấy vi khuẩn trong dịch màng phổi: Được thực hiện khi bác sĩ chọc hút dịch, nhằm xác định loại vi khuẩn gây nhiễm trùng và lựa chọn kháng sinh phù hợp, đặc biệt quan trọng trong các trường hợp viêm mủ kéo dài.

Điều trị ổ cặn màng phổi bằng phẫu thuật bóc vỏ màng phổi

Điều trị ổ cặn màng phổi bằng phẫu thuật bóc vỏ màng phổi thường được chỉ định khi lớp xơ dày bao quanh phổi làm phổi không nở được, người bệnh khó thở kéo dài và điều trị nội khoa không còn hiệu quả. Mục tiêu của phẫu thuật là loại bỏ lớp xơ và mủ tồn đọng, giải phóng nhu mô phổi để phổi giãn nở trở lại, cải thiện hô hấp.

Các bước chuẩn bị trước khi phẫu thuật

Trước khi mổ, người bệnh sẽ được chuẩn bị kỹ để bảo đảm an toàn gây mê và hạn chế rủi ro:

• Khám và làm xét nghiệm tổng quát: Xét nghiệm máu, chụp X-quang/CT-scanner phổi, điện tim, đánh giá chức năng tim – phổi.
• Ổn định bệnh nền và thể trạng: Điều trị nhiễm trùng, truyền máu nếu thiếu máu, bồi dưỡng dinh dưỡng với người suy nhược cơ thể.
• Tư vấn và ký cam kết phẫu thuật: Bác sĩ giải thích mục tiêu phẫu thuật, lợi ích và nguy cơ có thể gặp.
• Nhịn ăn uống trước mổ: Thường từ 6-8 giờ theo hướng dẫn của bác sĩ.

Quy trình phẫu thuật bóc vỏ màng phổi điều trị ổ cặn màng phổi

Ca mổ được thực hiện trong phòng mổ vô khuẩn với gây mê toàn thân và theo dõi liên tục các chỉ số sinh tồn:

• Gây mê và đặt tư thế: Người bệnh nằm nghiêng sang bên đối diện vùng phổi cần mổ.
• Mở lồng ngực tiếp cận khoang màng phổi: Bác sĩ quan sát toàn bộ vùng tổn thương.
• Hút sạch dịch mủ, máu cục nếu có: Làm sạch khoang màng phổi ban đầu.
• Bóc tách lớp xơ dày bám trên bề mặt phổi và thành ngực: Giải phóng nhu mô phổi để phổi có thể nở lại.
• Kiểm tra rò khí và cầm máu: Khâu lại các vị trí rách nhu mô phổi nếu cần.
• Rửa khoang màng phổi và lấy mẫu xét nghiệm: Giúp đánh giá vi khuẩn hoặc tổn thương kèm theo.
• Đặt ống dẫn lưu màng phổi: Hút dịch và khí sau mổ, tránh ứ đọng.
• Đóng ngực khi phổi đã nở tốt: Kết thúc phẫu thuật.

Trong thực tế, nhiều trường hợp ổ cặn màng phổi được phát hiện tình cờ khi người bệnh đi kiểm tra sức khỏe bằng các thiết bị chẩn đoán hình ảnh hiện đại. Khám sức khỏe công nghệ cao ứng dụng AI tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM giúp tăng khả năng phát hiện sớm nhờ các “siêu máy” chẩn đoán hình ảnh thế hệ mới như CT Somatom Force VB30, CT 1975 lát cắt, MRI 3.0 Tesla… có khả năng ghi nhận tổn thương phổi rất nhỏ, đánh giá cấu trúc màng phổi chi tiết, đồng thời liều tia X thấp, giảm ảnh hưởng không cần thiết đến cơ thể, kể cả trẻ em hoặc người cần chụp kiểm tra nhiều lần.

Chủ động kiểm tra sức khỏe không phải để “tìm bệnh”, mà là cách phát hiện sớm nguy cơ ổ cặn màng phổi và các bệnh hô hấp tiềm ẩn, từ đó can thiệp kịp thời, giảm thiểu biến chứng và bảo vệ chức năng hô hấp lâu dài.

Hy vọng bài viết đã giúp bạn hiểu rõ hơn về các ảnh hưởng mà ổ cặn màng phổi gây ra cho sức khỏe. Để bảo vệ sức khỏe hô hấp, mỗi người nên chủ động thăm khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt khi có dấu hiệu ho kéo dài, đau tức ngực hoặc khó thở. Việc phát hiện sớm ổ cặn màng phổi và điều trị đúng thời điểm sẽ giúp hạn chế biến chứng, rút ngắn thời gian hồi phục và nâng cao chất lượng cuộc sống về lâu dài.