Khoảng 10% dân số thế giới mắc viêm tai ngoài ít nhất một lần trong đời. Đa phần trường hợp viêm ống tai ngoài cấp tính không để lại biến chứng nặng nề. Tuy nhiên, bệnh có thể tiến triển thành viêm tai ngoài ác tính rất nguy hiểm. Trong bài viết này, hãy cùng tìm hiểu nguyên nhân, triệu chứng thường gặp cũng như cách chẩn đoán, điều trị bệnh viêm ống tai ngoài qua chia sẻ của thạc sĩ bác sĩ CKI Nguyễn Minh Tú, Trung tâm Tai Mũi Họng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM.
Cấu tạo của tai từ ngoài vào trong bao gồm vành tai; ống tai ngoài; màng nhĩ; tai giữa và tai trong.
Viêm ống tai ngoài (otitis externa) là tình trạng viêm do vi khuẩn, nấm, dị ứng da ở vùng ống tai ngoài. Tùy theo thời gian mắc và triệu chứng, bệnh được chia thành viêm ống tai ngoài cấp tính, mạn tính và ác tính.
Ống tai ngoài là khu vực nối liền từ vành tai đến màng nhĩ, thường được bao phủ bởi một lớp ráy tai mỏng. Lớp ráy tai này có tính axit, đóng vai trò kiềm hãm sự phát triển của vi khuẩn và nấm trong tai. Khi sức đề kháng suy yếu và độ pH trong tai không ổn định (mất đi tính axit), sẽ tạo điều kiện cho sự phát triển của vi khuẩn và nấm, gây viêm ống tai.
Khoảng 95% số ca mắc viêm ống tai ngoài là cấp tính. Bệnh được đánh giá cấp tính khi tình trạng viêm kéo dài dưới 3 tuần. Viêm ống tai cấp tính thường xảy ra do độ ẩm trong tai cao hoặc hệ miễn dịch suy yếu, tạo điều kiện cho nấm và vi khuẩn phát triển. (1)
Triệu chứng viêm ống tai ngoài cấp tính thường không nghiêm trọng, bệnh có thể tự khỏi mà không cần điều trị. Tuy nhiên, tình trạng viêm cấp tính có thể tiến triển thành mạn tính hoặc ác tính, gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm.
Viêm ống tai ngoài được đánh giá mạn tính khi tình trạng viêm kéo dài hơn 3 tháng, hoặc người bệnh tái phát ít nhất 4 đợt viêm trong 1 năm. Viêm tai ngoài mạn tính thường xảy ra do các bệnh da liễu (như vảy nến, dị ứng da) hoặc viêm cấp tính tiến triển thành. Hơn 50% người bệnh viêm tai ngoài mạn tính gặp tình trạng này ở cả hai bên tai. Bệnh có thể gây ngứa, đau tai, giảm thính lực, hẹp ống tai ngoài nếu không được điều trị kịp thời.
Viêm ống tai ngoài ác tính là tình trạng nhiễm trùng nặng tại khu vực tai như xương chũm, khớp thái dương hàm, tuyến mang tai… Bệnh có thể gây nhiều biến chứng nghiêm trọng, thậm chí dẫn đến tử vong nếu không được điều trị kịp thời. Bệnh thường gặp ở những người sức đề kháng kém như trẻ em, người cao tuổi, người suy giảm miễn dịch…
Viêm ống tai ngoài có thể xuất hiện ở mọi nhóm tuổi, nhưng ít gặp ở trẻ em dưới 2 tuổi. Những đối tượng dễ mắc viêm ống tai ngoài bao gồm:
Triệu chứng thường gặp ở viêm ống tai ngoài bao gồm:(2)
Một số trường hợp nghiêm trọng, khó đánh giá, bác sĩ có thể chụp CT scan để chẩn đoán chính xác mức độ bệnh.
Vi khuẩn và nấm là nguyên nhân phổ biến nhất gây viêm ống tai ngoài. Các loại vi khuẩn gây viêm ống tai phổ biến gồm Pseudomonas aeruginosa, Proteus vulgaris, Staphylococcus aureus và Escherichia coli. Viêm ống tai ngoài do nấm (otomycosis) thường gây ra bởi nấm Aspergillus niger hoặc Candida albicans.
Những tác nhân làm gia tăng nguy cơ mắc viêm ống tai ngoài bao gồm:
Viêm ống tai ngoài có thể được chẩn đoán qua khai thác bệnh sử và khám lâm sàng.
Khám lâm sàng bao gồm quan sát, đánh giá vành tai, vùng da và hạch bạch huyết quanh tai. Ngoài khám lâm sàng, bác sĩ sẽ nội soi tai để quan sát tình trạng viêm bên trong ống tai. Đôi khi, ống tai bị hẹp, sưng phù do viêm gây khó khăn cho việc nội soi.
Tùy thuộc vào tình trạng bệnh, biểu hiện lâm sàng có thể rất khác nhau. Mức độ nghiêm trọng của bệnh có thể được phân loại theo các triệu chứng:
25% bệnh nhân viêm ống tai ngoài cấp tính bị ảnh hưởng chất lượng sống. Bệnh viêm ống tai ngoài có thể tiến triển thành mạn tính gây mất thính lực, hẹp ống tai. Với viêm ống tai ác tính, các biến chứng thường gặp gồm:
Khi nhiễm trùng lan đến xương thái dương, vi khuẩn có thể tấn công vào dây thần kinh ở vùng mặt. Những biến chứng có thể xảy ra gồm viêm màng não, huyết khối xoang và áp xe sọ.
Khoảng 90% biến chứng nguy hiểm của viêm ống tai ngoài ác tính do trực khuẩn mủ xanh. Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, người bệnh có nguy cơ tử vong. Người lớn tuổi, người mắc tiểu đường cần đặc biệt chú ý, vì đây là nhóm đối tượng dễ mắc viêm ống tai ngoài ác tính.
Tùy thuộc vào dạng bệnh cụ thể, bác sĩ có những phương pháp riêng để điều trị.
Với viêm ống tai ngoài cấp tính, bác sĩ có thể dùng thuốc nhỏ làm sạch tai kết hợp với kháng sinh đường uống. Người bệnh có thể được kê thêm kháng sinh đường bôi nếu cần thiết. Triệu chứng viêm cấp tính thường thuyên giảm trong vòng 48 giờ kể từ khi điều trị. Trong nhiều trường hợp, viêm ống tai ngoài cấp tính có thể tự khỏi mà không cần can thiệp y tế.
Với viêm ống tai ngoài mạn tính, bác sĩ có thể kết hợp nhiều phương pháp điều trị gồm:
Với viêm ống ngoài ác tính, người bệnh cần được điều trị lâu dài bằng nhiều phương pháp nội – ngoại khoa như:
Để phòng ngừa viêm ống tai ngoài, cần hạn chế các nguy cơ gây bệnh như:
Mức độ nguy hiểm của viêm ống tai ngoài phụ thuộc vào dạng bệnh. Viêm ống tai ngoài cấp tính thường không gây biến chứng nguy hiểm, trong khi mạn tính có thể gây giảm thính lực, hẹp ống tai nếu không được điều trị. Đặc biệt, viêm ống tai ngoài ác tính là bệnh nguy hiểm, cần được phát hiện kịp thời, điều trị tích cực để phòng tránh biến chứng ảnh hưởng đến sức khỏe.
Người mắc viêm ống tai ngoài không phải kiêng cữ loại thực phẩm cụ thể nào. Tuy nhiên, những người có tiền sử dị ứng, bệnh da liễu hoặc tiểu đường nên hạn chế các loại thực phẩm dễ gây dị ứng hoặc đường huyết cao… khiến bệnh trở nên trầm trọng hơn.
Người mắc viêm ống tai ngoài có thể bổ sung nhiều vitamin C, E, B9 và magie giúp tăng sức đề kháng, ngăn tình trạng giảm thính lực, bảo vệ tai khỏi các tổn thương. Những loại thực phẩm được gợi ý gồm trái cây họ cam quýt, rau xanh và các loại hạt. Ngoài ra, omega-3 cũng giúp giảm viêm, cải thiện tình trạng mất thính lực do tuổi tác.
Người mắc viêm ống tai ngoài cần nhanh chóng tìm gặp bác sĩ khi:
Ngoài ra, khi điều trị viêm tai ngoài cấp tính hơn 72 giờ mà triệu chứng chưa thuyên giảm, người bệnh cần nhanh chóng tái khám để bác sĩ theo dõi và điều chỉnh lại thuốc phù hợp với diễn tiến bệnh.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Trên đây là những thông tin về nguyên nhân, triệu chứng cũng như cách chẩn đoán và điều trị viêm ống tai ngoài. Nếu để bệnh tiến triển thành mạn tính hoặc ác tính có thể gây nhiều biến chứng nguy hiểm, ảnh hưởng lớn đến sức khỏe và chất lượng sống của người mắc. Thế nên, khi có dấu hiệu viêm ống tai ngoài, người bệnh nên đi khám tại cơ sở y tế để được điều trị sớm, phòng ngừa bệnh chuyển biến xấu.
