U nang dây thanh quản là một dạng tổn thương có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến giọng nói, gây căng thẳng về tinh thần, cản trở sinh hoạt, nghề nghiệp. Chẩn đoán sớm u nang dây thanh và điều trị hiệu quả là cách giúp người bệnh phục hồi giọng nói, tìm lại chất lượng sống.
Dây thanh quản (còn gọi là nếp thanh quản) là hai dải mô cơ trơn nằm trong thanh quản. Dây thanh quản rung và không khí đi qua dây từ phổi tạo ra âm thanh, giúp chúng ta phát ra giọng nói, hát. U nang dây thanh quản là tổn thương lành tính ở thanh quản, thường xuất hiện dưới dạng túi chứa dịch hoặc chất nhầy trên dây thanh quản. U nang dây thanh có thể gặp ở cả người lớn và trẻ nhỏ, đặc biệt là những người làm các công việc liên quan đến giọng nói, phát âm chuyên nghiệp như giáo viên, ca sĩ.
Biểu hiện lâm sàng phổ biến nhất của u nang dây thanh là khàn giọng, thở hổn hển, mất ổn định cao độ, giọng nói trầm hơn do dây thanh quản đóng lại theo cách không tự nhiên hoặc rung động không đều. Đây là kết quả của vị trí và khối lượng u nang trong dây thanh quản. Ở nhóm tuổi nhi khoa, bệnh u nang dây thanh quản có thể biểu hiện lâm sàng với triệu chứng phát âm không rõ ràng hoặc nói ngắt quãng.
Tình trạng sưng ở phần giữa dây thanh thường cản trở đáng kể sự rung động của dây thanh, do đó dấu hiệu u nang dây thanh điển hình là giọng nói bị khàn. Khàn giọng có thể đi kèm với cảm giác như có đờm vướng cổ. Người bệnh u nang thanh quản cũng có thể cảm thấy có dị vật mắc kẹt trong vùng thanh quản. Các triệu chứng khác bao gồm đau nhức, đau, mệt mỏi và khó khăn khi nói. Vỡ giọng ở một cao độ nhất định hoặc mất giọng đột ngột thường được ghi nhận ở người làm công việc liên quan đến ca hát.
Các dấu hiệu u nang dây thanh phụ thuộc vào kích thước của nang. Trong trường hợp nang bị vỡ, người bệnh có thể đột nhiên hết khàn giọng tạm thời. Tuy nhiên, sau một thời gian, tình trạng khàn giọng sẽ trở lại do chất nhầy tiếp tục tiết ra làm đầy túi nang. Hiếm gặp hơn, u nang dây thanh quản có thể phát triển quá lớn đến mức gây hạn chế hô hấp.
Trong nội soi, khối u nang của dây thanh có thể được nhìn thấy trên dây thanh quản. Nang dây thanh có thể ở một hoặc hai bên và thường bị nhầm lẫn với các u nhú khác của dây thanh, đặc biệt là khi chúng mọc đối xứng. Tỷ lệ mắc u nang dây thanh quản liên quan đến dây thanh bên trái cao hơn bên phải. Nang dây thanh thường nằm ở 1/3 giữa dây thanh. Nang dây thanh có kích thước nhỏ, đường kính 1-2 mm thường khó phân biệt với polyp hoặc khối u khác bằng phương pháp soi thanh quản gián tiếp, thậm chí là nội soi ống soi mềm hoặc vi phẫu. Nang dây thanh có kích thước lớn có màu vàng đặc trưng do chứa nhiều mảnh vụn keratin. (1)
U nang dây thanh có thể xuất hiện tự phát trong quá trình nhiễm trùng đường hô hấp trên hoặc do lạm dụng giọng nói. Nguyên nhân gây u nang dây thanh có thể xuất phát từ chấn thương liên quan đến rung động, dẫn tới sự phát triển của tổn thương trên dây thanh, tổn thương này trải qua quá trình tái tạo làm thay đổi bản chất ở lớp nông của lớp niêm mạc và gây ra sự phát triển của nang. Khi dây thanh bị kích ứng dẫn đến tắc nghẽn các tuyến tiết dịch (nơi tiết ra chất nhầy và các chất khác) trên bề mặt dây thanh, chất nhầy sẽ tích tụ và dẫn đến hình thành u nang.
Về mặt nghề nghiệp, những người làm các công việc phải thường xuyên sử dụng giọng nói ở tần suất cao như giáo viên, diễn viên, ca sĩ, diễn giả… có tỷ lệ cao mắc u nang dây thanh quản, đặc biệt là loại nang dây thanh dạng nhầy.
Lạm dụng giọng nói cũng là một trong những nguyên nhân u nang dây thanh ở trẻ em, do trẻ thường không kiểm soát âm thanh la hét, đùa giỡn khi vui chơi, tham gia các hoạt động giải trí, điều này có thể tạo điều kiện cho sự hình thành nang trên dây thanh.
Một số yếu tố góp phần làm tăng nguy cơ nang dây thanh như trào ngược thanh quản hầu, hút thuốc lá kéo dài, hoặc sử dụng giọng nói quá mức. Viêm xoang mạn tính và nghiện rượu cũng có thể làm nặng thêm tình trạng viêm mạn vùng hầu họng.
U nang dây thanh quản cũng có thể do bẩm sinh, trường hợp nang dây thanh biểu bì có liên quan đến sự rối loạn phôi thai của lớp biểu mô lót dây thanh, khiến các biểu mô bị lạc chỗ vào lớp dưới biểu mô.
Chẩn đoán u nang dây thanh quản có thể được thực hiện qua nội soi thanh quản trực tiếp hoặc gián tiếp cùng với các xét nghiệm kiểm tra thanh quản. Tùy tình trạng người bệnh, bác sĩ có thể áp dụng các phương pháp nội soi khác nhau.
Nội soi thanh quản giúp đánh giá chính xác u nang dây thanh và đóng vai trò quan trọng trong chẩn đoán phân biệt các tổn thương dây thanh khác. Bác sĩ có thể nghi ngờ về sự hình thành của nang dựa trên các mao mạch giãn nở xuất hiện trên toàn bộ dây thanh. Tính không chu kỳ và giảm khả năng đóng của thanh quản cùng với sự rung động không đối xứng của dây thanh có thể xảy ra trên vùng nang và phụ thuộc vào thể tích của nang.
Đánh giá bằng nội soi thanh quản được coi là phương pháp hữu ích để phân biệt giữa các nang và polyp ở dây thanh quản, giữa các nốt ở dây thanh quản và các tổn thương.
Nội soi chẩn đoán cũng giúp phân biệt hình thái u nang dây thanh quản, nang nhầy ở dây thanh quản thường được lót bằng biểu mô hình khối hoặc hình trụ có hoặc không có lông mao, được cho là bắt nguồn từ sự tắc nghẽn của các ống tuyến, trong khi nang biểu bì được lót bằng biểu mô vảy, được cho là kết quả của các mảnh biểu mô do chấn thương phát triển.
Hầu hết các nang dây thanh quản không thể tự khỏi nếu không được điều trị kịp thời. Điều trị u nang dây thanh quản kết hợp liệu pháp giọng nói, nội khoa và phẫu thuật thanh quản là phương pháp thường được đề xuất cho người bệnh u nang thanh quản.
Không giống như các nốt sần dây thanh, u nang dây thanh sẽ không biến mất bằng các phương pháp bảo tồn mà cần tiến hành phẫu thuật cắt bỏ, dù vậy liệu pháp giọng nói vẫn thường được khuyến nghị cho những bệnh nhân có nang dây thanh quản kích thước nhỏ và cần trì hoãn khi chưa có nhu cầu phẫu thuật.
Liệu pháp này cũng được áp dụng sau phẫu thuật để người bệnh u nang dây thanh quản sớm khôi phục giọng nói bình thường. Người bệnh cũng được hướng dẫn kiểm soát âm vực giọng nói, ca hát. Điều này giúp làm giảm tổn thương phản ứng ở dây thanh quản đối diện và có thể giúp ngăn ngừa các tổn thương trong tương lai bằng cách giảm thiểu việc lạm dụng giọng nói.
Nếu như việc thực hiện liệu pháp giọng nói không giúp người bệnh thuyên giảm hoặc thuyên giảm không nhiều, bác sĩ cũng có thể áp dụng điều trị nội khoa (bằng thuốc), mục tiêu là làm giảm phù nề và sưng viêm xung quanh, giúp người bệnh giảm tình trạng khàn giọng.
Các liệu pháp chăm sóc và điều trị nội khoa không làm thay đổi tổn thương thực thể u nang dây thanh quản, do đó u nang dây thanh thường được điều trị bằng cách cắt bỏ hoàn toàn thông qua phẫu thuật. Mục tiêu của phẫu thuật là bóc tách được các nang ra khỏi phần mô dây thanh âm và hạn chế tối thiểu sự xâm lấn. Người bệnh u nang thanh quản được phát hiện sớm và điều trị kịp thời có thể sớm khôi phục giọng nói bình thường.
Dây thanh quản của mỗi người có ngưỡng chịu tổn thương khác nhau, đồng thời những người làm công việc liên quan đến giọng nói thuộc nhóm nguy cơ cao mắc u nang thanh quản. Do đó để phòng ngừa sự hình thành của nang, cần kiểm soát tốt giọng nói, giữ ổn định sức khỏe thanh quản, họng bằng các biện pháp cải thiện lối sống, sinh hoạt.
Mặc dù được ghi nhận là lành tính, xong u nang dây thanh không được điều trị có thể gây tổn thương lâu dài cho dây thanh quản. Các u nang không được điều trị có khả năng vỡ, gây ra các biến chứng. U nang cũng gây đau đớn và ảnh hưởng đến khả năng giao tiếp. Với một số nghề nghiệp cần đến sức khỏe giọng nói tốt, việc mắc u nang dây thanh quản có thể gây cản trở trong công việc.
Nếu bạn bị khàn giọng hoặc có các triệu chứng khác của tổn thương dây thanh quản như đau họng, mệt mỏi, mất giọng, trong hơn 2-3 tuần, hãy đến gặp bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng để được khám tìm nguyên nhân. Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời sẽ giúp người bệnh tránh được các tổn thương vĩnh viễn trên thanh quản.
Trung tâm Tai Mũi Họng, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là một trong những địa chỉ tin cậy tại Việt Nam trong thăm khám, điều trị các bệnh lý tai mũi họng. Bệnh viện sở hữu đội ngũ chuyên gia, bác sĩ, kỹ thuật viên, điều dưỡng giàu kinh nghiệm, cùng cơ sở vật chất, hệ thống máy móc, trang thiết bị nội soi hiện đại giúp chẩn đoán chính xác, điều trị hiệu quả, an toàn, hồi phục sớm.
Để đặt lịch khám, tư vấn, điều trị u nang dây thanh quản và các bệnh lý tai mũi họng tại Trung tâm Tai Mũi Họng, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách có thể liên hệ theo thông tin:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Tóm lại u nang dây thanh là tổn thương lành tính ảnh hưởng đến chất lượng giọng nói và sức khỏe người bệnh. U nang dây thanh có thể được chẩn đoán chính xác thông qua nội soi và điều trị hiệu quả bằng phẫu thuật bóc tách u nang. Sự hình thành của u nang dây thanh có liên quan đến những tổn thương thanh quản do hoạt động nói, ca hát, la hét quá mức, do đó cần kiểm soát tốt âm lượng trong giao tiếp, công việc, tránh sử dụng các chất gây hại cho thanh quản, đồng thời thăm khám để được điều trị sớm khi phát hiện cơ thể có các triệu chứng bất thường.
