Rò dịch não tủy là gì? Dấu hiệu, nguyên nhân và cách chẩn đoán bệnh

Rò dịch não tủy hiếm gặp nhưng nguy hiểm, có thể đe dọa đến tính mạng nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Nguyên nhân, triệu chứng bệnh cụ thể tùy thuộc vào vị trí rò dịch là sọ não hay tủy sống. Xem bài viết của Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh dưới đây để biết thêm thông tin chi tiết.

Rò dịch não tủy là gì?

Rò rỉ dịch não tủy (Cerebrospinal fluid leak – CSF) hay tràn dịch não tủy là tình trạng dịch não tủy rỉ ra khỏi não và vùng tủy sống do tổn thương hay tình trạng liên quan nào đó. Tình trạng này hiếm gặp nhưng rất nghiêm trọng, cần phát hiện sớm và can thiệp điều trị kịp thời để tránh biến chứng (giảm lưu lượng máu lên não, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng viêm màng não).

Dịch não tủy là một chất lỏng trong suốt, đóng vai trò như một lớp đệm bảo vệ xung quanh não và tủy sống. Chức năng chính là điều chỉnh nhiệt độ của hệ thần kinh trung ương, duy trì nguồn cung cấp máu cho não và là một phần của cấu trúc hỗ trợ não và cột sống.

Phân loại rò dịch não tủy

Rò dịch não tủy được phân loại dựa trên vị trí rách, gồm có 2 loại sau đây: (1)

1. Rò dịch não tủy ở tủy sống

Rò dịch não tủy ở tủy sống chủ yếu do chấn thương, biến chứng phẫu thuật hoặc thủ thuật chẩn đoán. Các triệu chứng phổ biến là đau đầu, đau hơn khi đứng, buồn nôn và nôn mửa. Để kiểm soát tình trạng này, bác sĩ có thể chỉ định truyền dịch, nghỉ ngơi và kết hợp dùng thuốc chống viêm.

2. Rò dịch não tủy ở sọ não

Rò dịch não tủy ở sọ não gây ra các triệu chứng như đau đầu mạn tính, chảy nước/ dịch mặn từ mũi hoặc tai, thường là từ một bên cơ thể. Ngoài ra, người bệnh có thể bị mất thính lực, viêm màng não, trong miệng có vị kim loại… Nguyên nhân chủ yếu do chấn thương, có thể được điều trị bằng can thiệp y tế hoặc phải phẫu thuật, tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng cũng như vị trí của vết rách.

Dấu hiệu rò dịch não tủy

Dấu hiệu rò dịch não tủy ở tủy sống và sọ não có thể khác nhau: (2)

2. Triệu chứng rò dịch não tủy ở tủy sống

Triệu chứng phổ biến nhất của rò dịch não tủy ở tủy sống là đau đầu. Đặc điểm của những cơn đau đầu này là:

• Gây đau ở phía sau đầu
• Cơn đau cải thiện khi nằm xuống
• Cơn đau trở nên nặng hơn hơn khi đứng lên, ho hoặc gắng sức

Các triệu chứng khác của rò rỉ dịch não tủy ở tủy sống bao gồm:

• Đau cổ hoặc vai
• Ù tai
• Thay đổi về thính giác
• Chóng mặt
• Buồn nôn hoặc nôn mửa
• Thay đổi thị lực
• Thay đổi hành vi và suy nghĩ

2. Triệu chứng rò dịch não tủy ở sọ não

Các triệu chứng rò rỉ dịch não tủy ở sọ có thể bao gồm:

• Chảy dịch trong, loãng từ một bên mũi hoặc tai
• Mất thính lực
• Có vị kim loại trong miệng
• Viêm màng não

Nguyên nhân gây rò rỉ dịch não tủy

Rò rỉ dịch não tủy ở tủy sống có thể do:

• Thủ thuật chọc dò tủy sống
• Gây tê ngoài màng cứng ở cột sống để giảm đau (thường sử dụng trong quá trình chuyển dạ và sinh nở)
• Chấn thương ở đầu hoặc cột sống
• Gai xương hình thành dọc theo cột sống
• Sự bất thường của cấu trúc màng cứng xung quanh rễ thần kinh ở cột sống
• Rò tĩnh mạch dịch não tủy (sự kết nối không đều giữa màng cứng và tĩnh mạch).
• Phẫu thuật cột sống

Rò rỉ dịch não tủy ở sọ có thể do:

• Chấn thương ở đầu
• Phẫu thuật xoang
• Tăng áp lực trong não
• Dị tật ở tai trong

Đôi khi rò rỉ dịch não tủy xảy ra sau những hoạt động hàng ngày như:

• Hắt xì
• Ho
• Rặn khi đi đại tiện
• Nâng vật nặng
• Ngã

Các trường hợp không có tiền sử phẫu thuật hoặc thủ thuật y tế nào trước khi xảy ra rò rỉ dịch não tủy, được gọi là rò rỉ dịch não tủy tự phát.

Các yếu tố làm tăng nguy cơ gây rò rỉ dịch não tủy ở tủy sống:

• Tiền sử phẫu thuật hoặc thực hiện thủ thuật trước đó ở cột sống hoặc xung quanh cột sống.
• Rối loạn mô liên kết gây tăng động khớp, trật khớp, chẳng hạn như hội chứng Marfan, hội chứng Ehlers-Danlos…

Các yếu tố làm tăng nguy cơ gây rò rỉ dịch não tủy ở sọ não bao gồm:

• Tiền sử phẫu thuật ở hộp sọ hoặc xung quanh hộp sọ
• Béo phì
• Khó thở khi ngủ
• Chấn thương đầu
• Khối u ở nền sọ
• Sự bất thường ở cấu trúc nền sọ hoặc tai trong

Rò dịch não tủy có nguy hiểm không?

Rò dịch não tủy không được điều trị có thể gây ra các biến chứng mạn tính. Nguyên nhân do mất lớp đệm chất lỏng xung quanh não và tủy sống, giảm cung cấp máu cho não và ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng não bộ. Một số biến chứng nghiêm trọng có thể kể đến như:

• Viêm màng não: Viêm màng não là tình trạng nhiễm trùng ở não gây viêm lớp lót não và tủy sống. Nếu không được điều trị, nhiễm trùng có thể gây tổn thương não và đe dọa đến tính mạng.
• Tràn khí não do căng thẳng: Biến chứng này hiếm gặp nhưng rất nghiêm trọng, xảy ra khi không khí tràn vào không gian nội sọ, gây áp lực và có thể gây ra các triệu chứng như đau đầu, lú lẫn, buồn nôn, chóng mặt, nôn mửa…
• Tụ máu dưới màng cứng: Tình trạng này có thể làm rách các tĩnh mạch bắc cầu nông gần bề mặt não và dẫn đến chảy máu. Cục máu đông tích tụ có thể gây áp lực lên não, cần cấp cứu phẫu thuật kịp thời để tránh đe dọa đến tính mạng.

Các biến chứng khác có thể kể đến như:

• Đau cổ
• Đau đầu
• Ù tai
• Mất khứu giác và vị giác
• Tụ dịch ở vùng bị rò rỉ

Cách chẩn đoán bệnh rò dịch não tủy

Đối với bệnh nhân nghi ngờ bị rò dịch não tủy, ban đầu, bác sĩ sẽ hỏi về tiền sử bệnh án và tiến hành khám sức khỏe để đánh giá. Các xét nghiệm có thể được chỉ định thực hiện bao gồm: (3)

• Chụp cộng hưởng từ (MRI) với chất cản quang gadolinium: Chụp MRI sử dụng từ trường và sóng vô tuyến để tạo ra hình ảnh chi tiết về não, tủy sống và các vùng khác trong cơ thể. Phương pháp kết hợp MRI với chất cản quang gadolinium giúp bác sĩ dễ dàng quan sát các thay đổi ở cột sống do rò rỉ dịch não tủy.
• Chụp cắt lớp đồng vị phóng xạ: Xét nghiệm này bao gồm đo áp suất dịch não tủy, sau đó tiêm hóa chất vào không gian xung quanh tủy sống, chụp một số hình ảnh của khu vực bị tổn thương trong khoảng thời gian 24 giờ để theo dõi những thay đổi của dòng chảy dịch não tủy.
• Chụp tủy đồ: Xét nghiệm hình ảnh này sử dụng thuốc nhuộm tương phản, kết hợp chụp X-quang hoặc chụp cắt lớp vi tính (CT) để thu thập hình ảnh chi tiết về cột sống, từ đó xác định vị trí rò rỉ dịch não tủy chính xác.
• Chọc tủy sống: Giúp đo áp lực dịch não tủy bên trong cột sống, được thực hiện khi bắt đầu chụp tủy đồ hoặc chụp bể thận.

Các xét nghiệm khác giúp chẩn đoán rò dịch não tủy ở sọ có thể bao gồm:

• Đo độ nhĩ: Bác sĩ sử dụng máy đo độ nhĩ để đo chức năng tai giữa và kiểm tra chất lỏng chảy ra từ tai để xác định rò dịch não tủy.
• Chụp cắt lớp vi tính: Xét nghiệm này được coi là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán và xác định vị trí rò rỉ dịch não tủy ở sọ.

Cách điều trị rò dịch não tủy

Một số ít trường hợp rò rỉ dịch não tủy nhẹ có thể cải thiện sau khi nghỉ ngơi. Tuy nhiên, hầu hết đều cần can thiệp điều trị bằng các phương pháp sau: (4)

• Miếng dán máu ngoài màng cứng: Bác sĩ lấy mẫu máu của chính bệnh nhân, sau đó tiêm vào ống tủy sống. Các tế bào máu sẽ tạo thành cục máu đông, tương tự như miếng dán che phủ khu vực dịch não tủy bị rò rỉ.
• Sử dụng chất bịt kín fibrin: Chất bịt kín fibrin là chất keo đặc biệt được lấy từ huyết tương, có tác dụng giúp đông máu, có thể được sử dụng riêng lẻ hoặc trộn với máu của người bệnh, sau đó tiêm vào ống tủy sống để che lỗ thủng và ngăn rò rỉ dịch não tủy.
• Phẫu thuật: Một số trường hợp rò rỉ dịch não tủy cần can thiệp phẫu thuật, đặc biệt là khi các phương án điều trị khác không hiệu quả và không xác định được vị trí rò rỉ chính xác.
• Thuyên tắc xuyên tĩnh mạch: Thủ thuật ít xâm lấn này chỉ được sử dụng cho các lỗ rò dịch não tủy – tĩnh mạch, nhằm mục đích dán kín lỗ rò từ bên trong tĩnh mạch, ngăn chặn rò rỉ.

Một số trường hợp rò rỉ dịch não tủy ở sọ, chẳng hạn như do chấn thương, có thể được điều trị bằng các biện pháp bảo tồn như:

• Nghỉ ngơi
• Kê cao đầu giường
• Uống thuốc làm mềm phân để tránh rặn

Cách phòng ngừa rò dịch não tủy

Không phải tất cả các trường hợp rò rỉ dịch não tủy đều có thể phòng ngừa được. Điều quan trọng là phải nắm rõ về các yếu tố làm tăng nguy cơ chấn thương não hoặc cột sống để phòng tránh. Các biện pháp quan trọng có thể kể đến như:

• Mang các thiết bị và đồ bảo hộ bảo vệ vùng đầu và cột sống trong các trường hợp cần thiết để tránh chấn thương.
• Cẩn trọng khi tham gia các hoạt động có nguy cơ cao gây sang chấn hoặc chấn thương, bao gồm: Các môn thể thao có tác động mạnh như bóng đá, chơi tàu lượn siêu tốc, tham gia các hoạt động mạo hiểm/thể thao mạo hiểm, chẳng hạn như nhảy dù…
• Tăng cường bảo vệ phòng chống té ngã cho những người có tiền sử mắc bệnh mô liên kết hoặc phẫu thuật cột sống/ não.

Để đặt lịch thăm khám, điều trị bệnh tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách vui lòng liên hệ:

Trên đây là bài viết tổng hợp thông tin chi tiết liên quan đến Rò dịch não tủy, triệu chứng, nguyên nhân, biến chứng nguy hiểm và các biện pháp chẩn đoán, điều trị phổ biến. Hy vọng người bệnh đã có thêm nhiều cập nhật hữu ích để biết cách phát hiện sớm tổn thương, khám và điều trị kịp thời để tránh ảnh hưởng đến sức khỏe.