Ngộ độc là một tình huống y tế khẩn cấp có thể xảy ra bất cứ lúc nào, bất cứ ở đâu, từ bữa ăn gia đình đến môi trường làm việc. Đây là vấn đề sức khỏe phổ biến, có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi với mức độ từ nhẹ đến nặng và nguy hiểm gây tử vong. Bài viết này giúp bạn hiểu rõ về khái niệm này, phân loại các dạng thường gặp và phương pháp sơ cứu cơ bản để giảm rủi ro và bảo vệ an toàn.
Ngộ độc là hiện tượng cơ thể bị tổn thương do tiếp xúc với chất độc qua việc ăn uống, hít, tiêm, hấp thụ qua da… Chất độc đi vào cơ thể có thể ảnh hưởng đến một hay nhiều cơ quan và gây ra triệu chứng đột ngột (cấp tính). Một số trường hợp khác, các chất này tích tụ dần dần, âm thầm phá hủy cơ thể trong thời gian dài trước khi xuất hiện biểu hiện rõ ràng (mạn tính). (1)
Nhiều người thắc mắc liệu tình trạng này có được chia thành nhiều loại khác nhau hay không? Dưới đây là các nhóm chính thường gặp: (2)
Carbon Monoxide (CO) là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong do khí độc mỗi năm. Khí CO không màu, không mùi, không vị và được thải ra chủ yếu từ quá trình đốt cháy nhiên liệu, đặc biệt là khi đốt than. Người bị nhiễm khí CO thường có biểu hiện đau đầu, lú lẫn, chóng mặt, khó thở và buồn nôn. Nếu không cấp cứu kịp thời, nạn nhân có thể gặp di chứng tâm thần kinh nặng nề, thậm chí tử vong.
Tình trạng trúng thực thường xảy ra do vấn đề bảo quản và chế biến thực phẩm không đúng cách, thực phẩm bị ô nhiễm hoặc vệ sinh kém. Phần lớn trường hợp có thể kéo dài vài ngày và tự khỏi. Tuy nhiên, nếu tình trạng nghiêm trọng, tính mạng người bệnh có thể bị ảnh hưởng nếu không được can thiệp kịp thời.
Nọc độc là chất độc do động vật tạo ra và xâm nhập vào cơ thể thông qua vết đốt, vết cắn hoặc vết chích của các loài như rắn, ong, sứa, bọ cạp… Khu vực tiếp xúc với nọc độc có thể bị sưng đỏ, đau nhức, chảy máu hoặc bầm tím. Trường hợp nặng có thể dẫn đến sốc phản vệ, nhiễm trùng, tê liệt và đe dọa tính mạng.
Đây là tình trạng cơ thể tiếp xúc một lượng lớn các kim loại nặng trong thời gian dài. Những kim loại gây độc cho cơ thể phổ biến gồm: thủy ngân, chì, thạch tín… Triệu chứng thường gặp gồm tiêu chảy, đau bụng, buồn nôn, ngứa ngáy ở các chi, ớn lạnh, mệt mỏi… Ở trẻ em, nếu bị nhiễm kim loại có thể dẫn đến chậm phát triển và nhiều hệ lụy khác.
Một số loại cây và nấm dại có thể chứa độc tố như: cây thường xuân độc, độc cần, lá ngón… Nếu tiếp xúc hoặc ăn vào sẽ khiến cơ thể bị nhiễm độc với nhiều biểu hiện khác nhau.
Các trường hợp khi dùng thuốc sai cách có thể gây độc cho cơ thể như: uống quá liều cho phép hoặc uống nhầm thuốc. Triệu chứng ở mỗi người có thể khác nhau tùy theo loại thuốc và liều lượng sử dụng.
Nicotine là một chất gây nghiện mạnh và có trong thành phần của thuốc lá. Một người có thể bị ngộ độc nicotine do hút thuốc hoặc hít phải khói thuốc. Biểu hiện thường gặp gồm: đau đầu, buồn nôn, đau bụng, đổ mồ hôi và co giật.
Hóa chất độc hại thường có trong chất tẩy rửa, thuốc trừ sâu, hóa chất công nghiệp, rượu… Trẻ nhỏ là đối tượng dễ bị nhiễm độc hóa chất do tò mò hoặc thiếu sự giám sát của người lớn. Tùy loại chất độc, người bệnh sẽ có những biểu hiện khác nhau. Phổ biến nhất gồm đau họng, buồn nôn hoặc nôn, co giật, thậm chí hôn mê.
Các biểu hiện khi cơ thể bị ngộ độc có thể xuất hiện nhanh chóng hoặc âm thầm. Điều này tùy thuộc vào phương thức nhiễm độc, thời gian tiếp xúc, loại và hàm lượng chất độc, tuổi tác và sức khỏe tổng thể. Nhìn chung, biểu hiện thường gặp có thể gồm:
Biến chứng ảnh hưởng đến mỗi người tùy theo cách khác nhau. Một số trường hợp nhẹ có thể thuyên giảm sau khi chăm sóc tại nhà. Tuy nhiên, trường hợp nghiêm trọng hơn cần phải nhập viện để kiểm tra và can thiệp kịp thời. Nếu không có thể dẫn đến những tác hại cho sức khỏe như:
Việc sơ cứu nên được tiến hành trong khoảng vài giây hoặc vài phút sau khi nạn nhân tiếp xúc với chất độc. Điều này góp phần giảm thiểu tổn thương nghiêm trọng trong khi chờ đợi can thiệp y tế. Tuy nhiên, chỉ thực hiện khi người bệnh còn tỉnh táo, thở bình thường và có thể nuốt.
Tùy theo cách thức bị nhiễm độc, có những cách sơ cứu cho từng trường hợp như sau:
Tất cả trường hợp nghi bị trúng thực hay nhiễm chất độc đều cần liên hệ cấp cứu ngay, người thực hiện nên liên hệ 115 hoặc cơ sở y tế gần nhất. Đồng thời cung cấp những thông tin quan trọng như:
Việc sơ cứu có thể được bỏ qua để đảm bảo an toàn cho người thực hiện và nạn nhân. Đó là trong trường hợp người bệnh rơi vào tình trạng nguy kịch như động kinh, ngã quỵ, mất ý thức, co giật liên tục hoặc ngưng thở. Thay vào đó, nên gọi ngay cấp cứu 115 hoặc cơ sở y tế gần nhất để được hỗ trợ kịp thời và đúng cách.
Tùy theo loại chất độc và mức độ nghiêm trọng, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp can thiệp phù hợp. Những cách điều trị phổ biến có thể gồm:
Để phòng tránh, mỗi người nên thực hiện những biện pháp như:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Bài viết cung cấp kiến thức cần thiết giúp người đọc hiểu rõ về tình trạng bị ngộ độc, cách phòng tránh và xử lý đúng cách để hạn chế biến chứng nghiêm trọng. Khi phát hiện người có biểu hiện nguy hiểm như: nôn ói, lú lẫn hoặc co giật, cần nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và hỗ trợ kịp thời nhé.
