Nhận biết lồng ruột: Ai có nguy cơ mắc phải?

Lồng ruột là một tình trạng cấp cứu cần được chẩn đoán và điều trị kịp thời, nhằm ngăn ngừa tắc ruột, thiếu máu nuôi ruột, hoại tử hoặc thủng ruột và các biến chứng nguy hiểm khác.

Lồng ruột là gì?

Lồng ruột là tình trạng một đoạn ruột bị kéo vào trong chính nó hoặc vào một quai ruột lân cận. Bệnh lý này có thể xảy ra ở bất kỳ đoạn ruột nào, thường gặp ở ruột non.

Nguyên nhân gây lồng ruột

Nguyên nhân, cơ chế lồng ruột được xác định chắc chắn tùy vào từng trường hợp ca bệnh.

• Với trẻ em, nghiên cứu nhận thấy có mối liên hệ giữa lồng ruột với tình trạng nhiễm siêu vi. Hầu hết các trường hợp lồng ruột ở trẻ em xảy ra vào mùa thu, mùa đông – cùng thời điểm với bệnh viêm dạ dày ruột do virus có xu hướng lây lan. Những tác nhân khác có thể bao gồm: cấu trúc giải phẫu bất thường hoặc khối u trong lòng ruột của trẻ, ngoài ra có thể do polyp, túi thừa Meckel,… (1)
• Nguyên nhân lồng ruột ở người lớn thường rõ ràng hơn. Người lớn bị lồng ruột có thể do khối u ác tính hoặc lành tính, polyp, túi thừa,… ở đại tràng và ruột non. Tác nhân ít phổ biến hơn là do ảnh hưởng lâu dài của tình trạng viêm (như bệnh Crohn).

Dấu hiệu nhận biết lồng ruột

1. Với trẻ em:

• Biểu hiện lồng ruột đầu tiên có thể là trẻ khóc đột ngột, khóc to do đau bụng. Trẻ sơ sinh khóc do bị đau bụng có thể co đầu gối vào ngực.
• Lồng ruột thường có cơn đau thành cơn, tần suất xuất hiện thường cách nhau khoảng 15 – 20 phút. Các cơn đau này kéo dài hơn, xuất hiện thường xuyên hơn theo thời gian. (2)
• Những triệu chứng khác của lồng ruột ở trẻ em có thể bao gồm: phân có lẫn máu và chất nhầy, đôi khi còn được gọi là phân thạch nho do hình dạng của nó; khối phồng ở bụng; nôn mửa; yếu hoặc thiếu năng lượng; tiêu chảy…
• Không phải ca bệnh lồng ruột nào ở trẻ em cũng biểu hiện đầy đủ các triệu chứng. Một số trẻ không gặp triệu chứng đau rõ ràng; một số trẻ không đi ngoài ra máu; một số trẻ lớn hơn chỉ cảm thấy đau đơn thuần và không gặp triệu chứng nào khác.

2. Với người lớn:

Lồng ruột ít gặp hơn, những triệu chứng của rối loạn này thường bị trùng lặp với các triệu chứng của một số bệnh lý khác, nên việc xác định cũng trở nên khó khăn hơn. Triệu chứng có thể bao gồm: đau bụng từng cơn (phổ biến), buồn nôn và nôn, bí trung đại tiện, bụng chướng,… Người bệnh đôi khi gặp các triệu chứng trong nhiều tuần trước khi đến khám.

Ai có nguy cơ bị lồng ruột?

Những yếu tố nguy cơ bị lồng ruột có thể bao gồm:

• Độ tuổi: Hầu hết trẻ bị lồng ruột ở độ tuổi từ 3 tháng đến 3 tuổi.
• Giới tính: Trẻ em trai có nguy cơ mắc chứng lồng ruột cao gấp 3 lần.
• Thời điểm: Hầu hết trẻ em mắc bệnh lồng ruột vào mùa thu, mùa đông.

Một số tình trạng làm tăng nguy cơ lồng ruột ở trẻ em: xoay ruột bất thường (tình trạng ruột không phát triển hoặc xoay không đúng cách), túi thừa meckel, u nang ruột hoặc polyp, viêm mạch miễn dịch IgA.

Những yếu tố làm tăng nguy cơ bị lồng ruột ở người trưởng thành bao gồm: khối u ở ruột (thường là ung thư nhưng cũng có thể là u lành tính), polyp, túi thừa, viêm ruột mạn tính,…

Phương pháp chẩn đoán

Bác sĩ thường bắt đầu chẩn đoán lâm sàng lồng ruột bằng cách khai thác tiền sử bệnh, thời gian xuất hiện triệu chứng. Bác sĩ cũng có thể khám bụng để tìm dấu hiệu gợi ý. Để xác nhận chẩn đoán, người bệnh có thể được chỉ định các phương tiện chẩn đoán hình ảnh như: siêu âm, chụp xquang bụng, CT, MRI,… Các phương tiện này có thể cho thấy hình ảnh tắc ruột do lồng ruột, xác định vị trí và nguyên nhân gây lồng ruột.

Biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra

Lồng ruột nguy hiểm không? Hậu quả có thể nguy hiểm, đe dọa tính mạng nếu không được điều trị kịp thời. Những biến chứng lồng ruột có thể xảy ra bao gồm:

• Hoại tử ruột: Lồng ruột có thể ngăn nguồn cung cấp máu đến phần ruột bị ảnh hưởng. Nếu không giải phóng đoạn ruột kịp thời, tình trạng thiếu máu khiến mô ruột bị hoại tử.
• Thủng ruột: Thức ăn và dịch tiêu hóa có thể ứ đọng trước chỗ tắc nghẽn do lồng ruột. Tình trạng tích tụ này có thể khiến ruột giãn to, thiếu máu dẫn đến hoại tử và thủng ruột.
• Nhiễm trùng huyết, viêm phúc mạc: Hoại tử và thủng ruột khiến dịch ruột lan tràn khắp ổ bụng. Điều này dẫn đến tình trạng viêm phúc mạc, nhiễm trùng huyết, thậm chí tử vong.

Các biến chứng này có thể diễn tiến nhanh khi tình trạng bệnh trở nên nghiêm trọng hơn.

Điều trị

Bệnh lý lồng ruột cần được cấp cứu, điều trị càng sớm càng tốt để tránh xảy ra các biến chứng nguy hiểm. Những phương pháp điều trị lồng ruột có thể bao gồm:

• Tháo lồng bằng hơi: Đây vừa là thủ thuật chẩn đoán vừa là phương pháp điều trị. Nếu tháo lồng mang đến hiệu quả, thường không cần phải điều trị thêm. Phương pháp này có thể giúp khắc phục tình trạng lồng ruột ở trẻ em (khoảng 90%). Nếu ruột bị thủng không được thực hiện tháo. Lồng ruột trẻ em có thể tái phát ở 10% ca bệnh và thường phải tiến hành điều trị lại.
• Phẫu thuật: Ở trẻ em được áp dụng khi điều trị tháo lồng bằng hơi không hiệu quả. Ở người lớn điều trị phẫu thuật phụ thuộc vào nguyên nhân gây lồng ruột, vị trí xảy ra khối lồng, thông thường đoạn ruột chứa khối lồng sẽ được cắt bỏ và tái lập lưu thông ruột tùy vị trí ruột non hay đại tràng.

Xem thêm: Phương pháp tháo lồng ruột là phương pháp điều trị nhằm đưa đoạn ruột đang bị lồng trở về vị trí bình thường

Nhiều người thắc mắc lồng ruột có tự khỏi không? Lồng ruột đôi khi chỉ xảy ra tạm thời, có thể tự khỏi (lồng ruột tự tháo) mà không cần tiến hành chữa trị. Tuy nhiên, ngay khi gặp triệu chứng gợi ý lồng ruột, người bệnh vẫn không nên chủ quan, cần đến cơ sở y tế uy tín thăm khám càng sớm càng tốt.

Phòng ngừa

Hiện không có biện pháp phòng ngừa triệt để chứng lồng ruột. Thế nhưng, mỗi người có thể thực hiện khám sức khỏe định kỳ 1-2 lần/năm để tầm soát các dấu hiệu bất thường. Mặt khác, ngay khi gặp triệu chứng gợi ý lồng ruột, người bệnh cần được đến cơ sở y tế uy tín khám ngay để tránh xảy ra các biến chứng nặng.

Lồng ruột là tình trạng ruột “chui vào nhau” gây tắc ruột cấp, thường gặp ở trẻ nhỏ và cần xử trí khẩn cấp. Chẩn đoán sớm bằng siêu âm và tháo lồng kịp thời giúp tránh biến chứng nặng.