Tổng quan về huyết khối tĩnh mạch cửa: Ảnh hưởng gì đến gan?

Huyết khối tĩnh mạch cửa có thể gây cản trở dòng lưu thông máu đến gan dẫn đến biến chứng nguy hiểm, nguy cơ thường cao ở người mắc bệnh lý về gan hoặc rối loạn đông máu.

Huyết khối tĩnh mạch cửa là gì?

Huyết khối tĩnh mạch cửa (Portal vein thrombosis – PVT) là tình trạng tắc nghẽn một phần hoặc toàn bộ tĩnh mạch cửa do cục máu đông. Trong đó, tĩnh mạch cửa là cấu trúc quan trọng của hệ tuần hoàn, là con đường dẫn máu từ các cơ quan (tụy, dạ dày, ruột non…) về gan để lọc và trao đổi chất. Huyết khối có thể hình thành trong các nhánh của tĩnh mạch cửa hoặc trong các mạch máu dẫn vào tĩnh mạch cửa.

Nguy cơ mắc PVT thường cao hơn ở người bệnh xơ gan, rối loạn đông máu, viêm nhiễm trong ổ bụng, người bệnh ung thư gan, ung thư tụy, người từng trải qua phẫu thuật hay chấn thương vùng bụng… Hoặc người thường xuyên lạm dụng rượu bia, dùng thuốc gây nhiễm độc gan trong thời gian dài mà không có chỉ định của bác sĩ cũng có thể gặp nguy cơ tương tự. (1)

Nguyên nhân do đâu?

Huyết khối tĩnh mạch cửa có thể là hệ quả của nhiều vấn đề sức khỏe khác nhau, trong đó phổ biến nhất là xơ gan và ung thư biểu mô tế bào gan. Hai bệnh lý này có thể làm thay đổi cấu trúc và tuần hoàn trong gan, tạo điều kiện hình thành khối u hoặc cục máu đông xâm lấn vào tĩnh mạch cửa, gây tắc nghẽn dòng máu.

Ngoài các bệnh về gan, một số bệnh lý hoặc tình trạng sức khỏe khác cũng có thể góp phần hình thành huyết khối tại tĩnh mạch cửa như:

• Rối loạn đông máu
• Bệnh lý mật – tụy
• Bệnh đại tràng nghiêm trọng
• Viêm nhiễm kéo dài vùng gan mật
• Phẫu thuật hoặc chấn thương ổ bụng
• Sử dụng thuốc ảnh hưởng đến khả năng đông máu
• Béo phì và lối sống ít vận động…

Dấu hiệu nhận biết huyết khối tĩnh mạch cửa

Triệu chứng huyết khối tĩnh mạch cửa có thể khác nhau trong từng trường hợp tùy theo kích thước huyết khối, mức độ tắc nghẽn tĩnh mạch cửa và diễn tiến bệnh.

1. Triệu chứng cấp tính

Trong giai đoạn cấp tính, dấu hiệu bệnh thường không đặc trưng, dễ bị nhầm lẫn với một số bệnh lý khác ở đường tiêu hóa:

• Đau bụng âm ỉ hoặc dữ dội
• Buồn nôn, nôn ói
• Chán ăn, đầy bụng hoặc tiêu chảy…

2. Triệu chứng mạn tính

Bước sang giai đoạn mạn tính, huyết khối tại tĩnh mạch cửa gây ra những triệu chứng rõ ràng hơn:

• Phù chân hoặc báng bụng (cổ trướng) do ứ dịch
• Mệt mỏi, suy nhược kéo dài
• Vàng da, vàng mắt khi do suy giảm chức năng gan
• Ho ra máu, nôn ra máu…

Khi các triệu chứng tĩnh mạch cửa có huyết khối bắt đầu có dấu hiệu rõ ràng, người bệnh cần được can thiệp y tế nhanh chóng để hạn chế nguy cơ biến chứng nặng, điển hình là xuất huyết tiêu hóa.

Phương pháp chẩn đoán

Chẩn đoán huyết khối tĩnh mạch cửa cần dựa trên sự kết hợp giữa thăm khám lâm sàng và các xét nghiệm cận lâm sàng. Đây là cơ sở quan trọng để xác định vị trí huyết khối, mức độ tắc nghẽn tĩnh mạch cửa và các biến chứng liên quan, góp phần vào việc định hướng, xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp cho người bệnh. (2)

Sau khi khai thác triệu chứng và tiền sử bệnh, bác sĩ có thể chỉ định một hoặc một số phương pháp chẩn đoán sau:

• Xét nghiệm chức năng gan: Giúp bác sĩ đánh giá chức năng hoạt động của gan và phát hiện bất thường như giảm tiểu cầu do lách to, tăng phosphatase kiềm, bilirubin… – dấu hiệu cảnh báo tình trạng tăng áp lực tĩnh mạch cửa do huyết khối.
• Siêu âm Doppler: Là phương pháp có độ nhạy và độ đặc hiệu cao, giúp bác sĩ nhận diện hình ảnh huyết khối tĩnh mạch cửa trong gan (nếu có) và đánh giá mức độ lưu thông máu. Đây là kỹ thuật không xâm lấn, có giá trị chẩn đoán cao.
• Chụp CT hoặc MRI: Cung cấp hình ảnh chi tiết về kích thước huyết khối và tình trạng các cơ quan lân cận. Chụp CT có thể hỗ trợ phân biệt khối u lành tính và ác tính, chụp MRI có độ chính xác cao trong đánh giá mạch máu và theo dõi sau can thiệp.
• Nội soi tiêu hóa: Có thể được bác sĩ chỉ định khi có dấu hiệu nghi ngờ tăng áp lực tĩnh mạch cửa, thường gặp ở người bệnh PVT mạn tính hoặc kèm xơ gan.

Biến chứng nguy hiểm

Huyết khối tĩnh mạch cửa nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng gan và sức khỏe toàn thân. Các biến chứng thường gặp có thể kể đến như:

• Tăng áp lực tĩnh mạch cửa
• Xuất huyết tiêu hóa
• Thiếu máu hoặc nhồi máu ruột
• Suy gan, cổ trướng
• Nhiễm trùng ổ bụng…

Trong một số trường hợp đặc biệt nghiêm trọng, người bệnh có thể đối mặt với nguy cơ tử vong. Theo dõi, chẩn đoán xác định bệnh và điều trị sớm đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn ngừa các biến chứng nặng nề. Nếu xuất hiện triệu chứng nghi ngờ, người bệnh nên đến bệnh viện để bác sĩ thăm khám, can thiệp trong thời gian sớm nhất.

Điều trị huyết khối tĩnh mạch cửa

Điều trị cần được thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ. Phương pháp điều trị được bác sĩ chỉ định dựa trên giai đoạn bệnh, kích thước huyết khối và bệnh lý nền (nếu có). Mục tiêu điều trị là khôi phục dòng máu lưu thông, hỗ trợ kiểm soát sức khỏe và ngăn ngừa bệnh tái phát.

1. Điều trị nội khoa

Điều trị nội khoa giúp kiểm soát triệu chứng và ngăn ngừa hình thành huyết khối mới, có thể được bác sĩ chỉ định trong trường hợp huyết khối chưa gây biến chứng nặng hoặc người bệnh không thể phẫu thuật do thể trạng không đáp ứng. Trong điều trị nội khoa, bác sĩ có thể chỉ định một số loại thuốc sau:

• Thuốc chống đông: Giúp ngăn hình thành huyết khối mới và hạn chế huyết khối gia tăng kích thước.
• Thuốc giảm áp lực tĩnh mạch cửa: Giúp giảm nguy cơ vỡ giãn tĩnh mạch thực quản, phình vị và xuất huyết tiêu hóa.
• Thuốc điều trị nguyên nhân nền: Bao gồm thuốc điều trị xơ gan, viêm gan, bệnh lý mật – tụy… tùy trường hợp.

2. Can thiệp và phẫu thuật

Khi huyết khối gây tắc nghẽn nghiêm trọng tại tĩnh mạch cửa, tiến triển nhanh hoặc liên quan đến khối u, bác sĩ có thể chỉ định một số biện pháp can thiệp xâm lấn:

• Phẫu thuật loại bỏ huyết khối: Thường được bác sĩ chỉ định trong trường hợp mắc PVT giai đoạn cấp tính, khi cục máu đông còn khu trú tại tĩnh mạch cửa hoặc các nhánh lớn. Mục tiêu là loại bỏ huyết khối để ngăn xơ hóa và duy trì lưu thông máu.
• Phẫu thuật cắt – nối tĩnh mạch cửa: Có thể thực hiện khi tĩnh mạch cửa bị khối u ở tụy hoặc đường mật chèn ép, xâm lấn. Phẫu thuật được tiến hành nhằm mục đích thay đoạn tĩnh mạch cửa tổn thương bằng mạch nhân tạo để khôi phục lưu thông máu.
• Xạ trị tắc mạch: Là phương pháp điều trị hiện đại, thường áp dụng ở người bệnh ung thư gan có huyết khối tĩnh mạch cửa không thể can thiệp phẫu thuật. Đồng vị phóng xạ được đưa trực tiếp vào khối u, giúp tiêu diệt tế bào ung thư và hạn chế tổn thương mô gan lành.

3. Điều trị hỗ trợ tại nhà và theo dõi

Sau điều trị, người bệnh cần được chăm sóc và theo dõi sức khỏe tại nhà để thúc đẩy thời gian phục hồi và giảm nguy cơ tái phát:

• Theo dõi sức khỏe định kỳ mỗi 3-6 tháng hoặc theo thời gian bác sĩ chỉ định để theo dõi, đánh giá hiệu quả điều trị
• Dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ
• Ưu tiên các loại thực phẩm dễ tiêu hóa
• Hạn chế dùng muối trong chế biến món ăn
• Tăng cường bổ sung vitamin và khoáng chất để hỗ trợ chức năng gan
• Xây dựng lối sống khoa học, tránh rượu bia, duy trì cân nặng hợp lý, vận động thể chất thường xuyên để hỗ trợ hệ tuần hoàn…

Phòng ngừa

Mỗi người có thể phòng ngừa nguy cơ hình thành huyết khối tĩnh mạch cửa bằng cách:

• Kiểm soát tốt các bệnh gan mạn tính, thực hiện đúng theo phác đồ điều trị bác sĩ chỉ định, tuân thủ lịch tái khám định kỳ.
• Thường xuyên theo dõi tình trạng đông máu để có thể phát hiện sớm rối loạn đông máu (nếu có) – là một trong những nguyên nhân điển hình dẫn đến sự hình thành huyết khối.
• Ngừng hút thuốc, hạn chế rượu bia và duy trì chế độ ăn uống khoa học theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để bảo vệ gan.
• Tiêm phòng viêm gan B để phòng ngừa viêm gan virus, qua đó hạn chế nguy cơ mắc bệnh xơ gan và biến chứng huyết khối.

Để đặt lịch thăm khám, điều trị bệnh tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách vui lòng liên hệ:

Huyết khối tĩnh mạch cửa có thể được kiểm soát tốt nếu chẩn đoán sớm và điều trị theo chỉ định của bác sĩ. Nếu xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ, người bệnh nên nhanh chóng đến bệnh viện để được thăm khám và can thiệp kịp thời, tránh để bệnh tiến triển và dẫn đến biến chứng nguy hiểm.