Bị K là bị gì? Tìm hiểu cách gọi “K” trong bệnh ung thư

Nhiều người thắc mắc bị K là bị gì, “K” là cách nói tắt thường dùng để chỉ bệnh ung thư trong y khoa. Ung thư là căn bệnh nguy hiểm cần được phát hiện và điều trị kịp thời, tích cực. Vậy, bị k là gì​, phương pháp điều trị ra sao?

Bị K là bị gì?

Bị K là cách nói tắt phổ biến trong y khoa, thường dùng để chỉ tình trạng mắc bệnh ung thư. Ví dụ, bị K phổi nghĩa là mắc ung thư phổi, bị K gan là mắc ung thư gan, bị K vú là mắc ung thư vú… Ung thư xảy ra khi các tế bào trong cơ thể phát triển, phân chia mất kiểm soát, phá hủy mô lành và có khả năng di căn sang cơ quan khác. (1)

Tại sao bệnh ung thư lại gọi là K?

Tên tiếng Anh của bệnh ung thư là Cancer, phiên âm là /ˈkansər/. Khi phát âm từ này, âm tiết đầu tiên (Ca-) nghe giống âm K trong tiếng Việt. Vì thế, bác sĩ thường sử dụng thuật ngữ K để viết tắt hoặc nói tắt cho từ ung thư.

Việc dùng chữ “K” đôi khi cũng là một cách để nói giảm nói tránh, giúp người bệnh và người nhà không cảm thấy quá nặng nề hoặc sốc khi nhắc trực tiếp đến tên bệnh. Tại Việt Nam, sự ra đời của hệ thống Bệnh viện K Trung ương đã làm cho thuật ngữ “bệnh K” dần trở nên quen thuộc và phổ biến trong cộng đồng và giới y khoa.

Nguyên nhân chính dẫn đến bệnh K

Sau khi thắc mắc bị bệnh K là gì​ đã được giải đáp, việc hiểu rõ nguyên nhân chính dẫn đến bệnh K có thể giúp chủ động áp dụng phương pháp dự phòng hay chủ động tầm soát phòng ngừa bệnh phù hợp. Một số tác nhân, yếu tố nguy cơ có thể dẫn đến bệnh K gồm:

• Nhiễm trùng và viêm nhiễm: Tình trạng viêm mãn tính kéo dài tạo ra các gốc tự do, tổn thương mô, làm tăng nguy cơ đột biến gen. Một số virus, vi khuẩn cũng có khả năng gây ung thư, chẳng hạn như:
  • HPV có thể dẫn đến ung thư cổ tử cung, vòm họng, sinh dục.
  • Virus viêm gan B, C có thể dẫn đến ung thư gan.
  • Vi khuẩn Helicobacter pylori có thể dẫn đến ung thư dạ dày.
  • Khi lớn tuổi, cơ chế sửa chữa DNA và hệ miễn dịch của con người bị suy giảm. Những tổn thương và đột biến tích tụ theo thời gian làm tăng nguy cơ mắc bệnh ung thư.
• Yếu tố di truyền: Một số người mang đột biến gen truyền từ ông bà, cha mẹ, làm tăng nguy cơ mắc ung thư. Chẳng hạn như đột biến gen BRCA1/BRCA2 gây ung thư vú, ung thư buồng trứng. Tuy nhiên, chỉ khoảng 5–10% các ca mắc ung thư là do yếu tố di truyền thuần túy.
• Tiếp xúc với chất gây ung thư: Các hóa chất độc hại có trong khói thuốc lá, amiăng, benzen, thuốc trừ sâu, formaldehyde… có thể làm tổn thương DNA, khởi tạo đột biến. Khi tiếp xúc với các hóa chất này ở nồng độ cao trong thời gian dài, người bệnh có nguy cơ bị ung thư.
• Lối sống không khoa học:
  • Hút thuốc lá là nguyên nhân hàng đầu của nhiều loại ung thư (phổi, vòm họng, thực quản, bàng quang…).
  • Chế độ ăn thiếu rau quả, ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn, thịt đỏ, chất béo bão hòa làm tăng nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng, dạ dày…
  • Thừa cân, béo phì tạo môi trường thuận lợi cho các phản ứng viêm, rối loạn nội tiết, thúc đẩy sự phát triển của tế bào ung thư.
  • Uống rượu mạnh, lạm dụng rượu làm tổn thương mô và DNA, tăng  nguy cơ mắc ung thư gan, thực quản, vú…
  • Lối sống ít vận động cũng làm tăng nguy cơ mắc một số loại ung thư.
• Sự tác động của tia cực tím: Tia UV từ ánh nắng mặt trời có thể gây tổn thương trực tiếp đến DNA của tế bào da. Khi da tiếp xúc lâu dưới ánh nắng và không có biện pháp bảo vệ, người bệnh có thể bị ung thư da dạng melanoma (u hắc tố) và carcinoma (ung thư biểu mô).
• Chất ô nhiễm môi trường: Bụi mịn, khí độc, radon, hóa chất công nghiệp tồn tại trong không khí, đất, nguồn nước có thể chứa những hợp chất gây đột biến gen. Nghiên cứu cho thấy, sự kết hợp giữa ô nhiễm môi trường và yếu tố di truyền làm tăng đáng kể nguy cơ phát triển ung thư. (2)

Bệnh K có chữa khỏi được hay không?

Chúng ta đã biết bị K là bị gì, vậy bệnh K có chữa khỏi được hay không? Câu trả lời là khả năng chữa khỏi bệnh K còn tùy vào từng trường hợp. Khả năng chữa khỏi bệnh ung thư phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm: loại ung thư, giai đoạn bệnh, phản ứng sinh học của cơ thể với phác đồ điều trị, sức khỏe tổng quan, bệnh lý nền,…

• Loại ung thư: Có hơn 200 loại ung thư, mỗi loại có tiên lượng khác nhau. Một số dạng ung thư như ung thư da, ung thư vú giai đoạn sớm có khả năng chữa khỏi cao, tiên lượng khả quan. Ở các bệnh ung thư ác tính như ung thư phổi giai đoạn tiến triển, ung thư huyết học…, việc điều trị sẽ gặp khó khăn hơn.
• Giai đoạn bệnh: Phát hiện sớm ung thư giúp gia tăng khả năng chữa khỏi. Ở giai đoạn đầu, khi khối u còn khu trú và chưa di căn sang hạch bạch huyết hoặc các cơ quan lân cận; phẫu thuật triệt căn thường khả thi. Việc điều trị ở giai đoạn muộn, khi tế bào ung thư đã lan rộng trở nên khó khăn, phức tạp hơn.
• Phản ứng của cơ thể với phác đồ điều trị: Trong điều trị ung thư hiện nay, bác sĩ thường áp dụng phương pháp đa mô thức, cá thể hóa, nghĩa là kết hợp nhiều phương pháp điều trị khác nhau, điều chỉnh phù hợp với từng đối tượng. Người bệnh có phản ứng tích cực với phác đồ điều trị thường có tiên lượng tốt, khả năng kiểm soát hoặc loại bỏ hoàn toàn tế bào ung thư cao.
• Sức khỏe tổng thể: Sức khỏe tổng quát, tuổi tác, bệnh lý nền có thể ảnh hưởng đến khả năng chịu đựng và kết quả điều trị sau cùng. Việc tiếp cận với tiện ích y tế chất lượng và nhận được sự động viên tinh thần từ gia đình, bạn bè cũng góp phần giúp người bệnh duy trì tinh thần tích cực, kiểm soát bệnh hiệu quả hơn.

Phương pháp thường được dùng để điều trị bệnh K

Một số phương pháp có thể được bác sĩ chỉ định áp dụng để điều trị bệnh K gồm (thông tin mang tính tham khảo):

• Phẫu thuật (Surgery): Phẫu thuật là phương pháp điều trị phổ biến, đặc biệt hiệu quả ở giai đoạn sớm, khi khối u còn khu trú. Mục tiêu là loại bỏ triệt để tế bào ung thư bằng cách cắt bỏ khối u hoặc một phần cơ quan bị ảnh hưởng. Phẫu thuật giúp giảm triệu chứng, kéo dài thời gian sống, tăng cơ hội khỏi bệnh.
• Hóa trị (Chemotherapy): Hóa trị là phương pháp sử dụng thuốc hóa học để tiêu diệt hoặc ức chế sự phát triển của tế bào ác tính trong cơ thể. Phương pháp này thường áp dụng cho các trường hợp ung thư lan rộng hoặc di căn. Hóa trị có thể dùng trước phẫu thuật, sau phẫu thuật hoặc kết hợp với xạ trị và liệu pháp miễn dịch. Dù mang lại hiệu quả cao, hóa trị cũng có thể gây ra tác dụng phụ như rụng tóc, buồn nôn hoặc mệt mỏi, nhưng phần lớn đều có thể kiểm soát được.
• Xạ trị (Radiation Therapy): Xạ trị là phương pháp sử dụng tia năng lượng cao (như tia X hoặc Gamma) để ức chế sự phát triển và phân chia của tế bào ung thư. Đây là phương pháp điều trị tại chỗ, chỉ tác động vào vùng có khối u nên hạn chế ảnh hưởng đến mô lành. Các kỹ thuật hiện đại như xạ trị điều biến cường độ (IMRT) hay xạ phẫu lập thể (SBRT) giúp tăng độ chính xác và hiệu quả. Xạ trị có thể dùng trước, sau hoặc kết hợp với phẫu thuật và hóa trị.
• Liệu pháp nhắm trúng đích (Targeted Therapy): Đây là phương pháp điều trị ung thư hiện đại, tấn công chính xác vào các tế bào ung thư, không gây hại nhiều đến tế bào khỏe mạnh. Bác sĩ dựa vào đặc điểm gen hoặc protein bất thường trong tế bào ung thư để lựa chọn thuốc phù hợp.
• Liệu pháp miễn dịch (Immunotherapy): Phương pháp này kích hoạt hệ thống phòng vệ tự nhiên của cơ thể để nhận diện và tiêu diệt tế bào ung thư. Thay vì dùng thuốc tấn công trực tiếp khối u, liệu pháp miễn dịch giúp tăng cường sức mạnh của hệ miễn dịch, khiến cơ thể tự chống lại bệnh tật.

Thắc mắc bị K là bị gì đã được giải đáp cơ bản. Chỉ động tầm soát sớm là ‘chìa khóa’ để tăng cơ hội phòng tránh và can thiệp điều trị, ‘chiến thắng’ bệnh tật. Mỗi người nên chủ động khám sức khỏe định kỳ, tầm soát ung thư mỗi năm 1-2 lần tại các bệnh viện uy tín để bảo vệ sức khỏe.