Bệnh trực tràng có thể là bệnh trĩ, nứt kẽ hậu môn, hay các tình trạng nghiêm trọng hơn như rò hậu môn, áp xe hậu môn, ung thư… Ngay khi nhận thấy triệu chứng đau nhói, khó chịu hay biểu hiện bất thường khác, người bệnh nên chủ động đi khám sớm để được chẩn đoán chính xác.
Bệnh trực tràng (rectal disease) là tất cả các tình trạng rối loạn và bệnh lý xảy ra tại trực tràng – phần cuối của đại tràng nối liền với hậu môn. Đây là bộ phận chứa phân tạm thời trước khi cơ thể bài tiết ra ngoài. Khi trực tràng bị viêm nhiễm, tổn thương, sa trễ hay xuất hiện khối u, người bệnh sẽ gặp phải các triệu chứng khó chịu như đau rát, chảy máu, rối loạn đại tiện, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống. Nếu không điều trị đúng cách, một số bệnh lý trực tràng có thể tiến triển thành nhiều biến chứng nguy hiểm, bao gồm ung thư.
Một số bệnh về trực tràng có thể gặp phải như:
Trĩ là tình trạng các tĩnh mạch ở vùng hậu môn bị giãn và sưng, gây cảm giác đau, nóng rát, ngứa ngáy, thậm chí chảy máu khi đi đại tiện. Bệnh trĩ có thể xuất hiện do thói quen rặn mạnh khi đi đại tiện, táo bón kéo dài, mang thai hoặc ngồi lâu một chỗ. Cơn đau thường xuất hiện sau khi đại tiện và có thể kéo dài hàng giờ sau đó. Điều trị chủ yếu tập trung vào điều chỉnh chế độ ăn, tăng cường chất xơ, sử dụng thuốc bôi hoặc thuốc uống hoặc can thiệp phẫu thuật với trường hợp nặng.
Chấn thương ở vùng trực tràng có thể xảy ra trong nhiều tình huống khác nhau, chẳng hạn như quan hệ tình dục qua đường hậu môn, đưa dị vật vào hậu môn hoặc sự cố trong quá trình nội soi/phẫu thuật. Tùy theo mức độ nghiêm trọng, cơn đau có thể diễn tiến từ nhẹ đến nặng, kèm theo hiện tượng sưng tấy, bầm tím hoặc chảy máu. Người bệnh có thể cần điều trị bằng thuốc giảm đau, kháng viêm hoặc cần can thiệp phẫu thuật trong trường hợp nặng.
Viêm trực tràng là tình trạng lớp niêm mạc trực tràng bị viêm, gây đau, chảy máu và cảm giác muốn đi đại tiện liên tục. Nguyên nhân gây viêm có thể do nhiễm trùng, bệnh viêm ruột như viêm loét đại tràng hoặc Crohn, tác dụng phụ của xạ trị vùng chậu, hoặc các bệnh lây truyền qua đường tình dục. Điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân cơ bản, chủ yếu là sử dụng thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm hoặc điều chỉnh chế độ ăn. (1)
Sa niêm mạc trực tràng (chỉ sa lớp niêm mạc), sa trực tràng toàn thành (sa toàn bộ các lớp của thành trực tràng) xảy ra khi một phần của trực tràng trượt ra ngoài qua ống hậu môn. Đây là tình trạng thường gặp ở người cao tuổi, đặc biệt là những người có cơ sàn chậu yếu. Người bệnh có thể cảm nhận được một khối lồi ra ở hậu môn, đi kèm với tiết dịch nhầy, chảy máu và căng tức. Điều trị ban đầu có thể là thay đổi chế độ ăn và sử dụng thuốc nhuận tràng, nhưng trong đa số trường hợp, phẫu thuật vẫn là phương án tối ưu.
Sa trực tràng kiểu túi xảy ra khi thành trước của trực tràng bị tổn thương tạo thành túi phình lồi vào âm đạo. Đây là tình trạng thường gặp ở người phụ nữ sinh đẻ nhiều lần qua đường âm đạo. Người bệnh có thể cảm giác được một túi phình lồi vào âm đạo, khi đại tiện phân bị kẹt vào túi này làm cho người bệnh đi đại tiện khó khăn.
Áp xe là hiện tượng tụ mủ dưới da hoặc sâu trong ống hậu môn do nhiễm trùng các tuyến nhỏ quanh hậu môn. Người bệnh thường cảm thấy đau dữ dội, đặc biệt khi ngồi hoặc đi đại tiện, kèm theo sưng đỏ vùng hậu môn và có thể sốt. Nếu không được điều trị sớm, áp xe có thể lan rộng và hình thành đường rò hậu môn. Phương pháp điều trị hiệu quả là rạch dẫn lưu mủ, kết hợp dùng kháng sinh trong những trường hợp nặng hoặc có biến chứng.
Rò hậu môn là cấu trúc đường hầm hình thành bất thường, nối từ hậu môn ra bề mặt da. Tình trạng này thường là hậu quả của một khối áp xe hậu môn trước đó không được điều trị dứt điểm. Người bệnh có thể cảm thấy đau kéo dài, ngứa, tiết dịch có mùi hôi và viêm da quanh hậu môn. Phương pháp điều trị chính là phẫu thuật loại bỏ toàn bộ đường rò và ngăn ngừa tái phát.
Nứt hậu môn là vết rách nhỏ hình thành trên niêm mạc hậu môn, thường do phân quá cứng hoặc do rặn mạnh khi đi tiêu. Tình trạng này gây đau nhói, rát trong và sau khi đi đại tiện, đôi khi kèm chảy máu đỏ tươi. Điều trị bao gồm thay đổi chế độ ăn nhiều chất xơ, uống nhiều nước, dùng thuốc làm mềm phân và bôi thuốc giảm đau. Trong một số trường hợp mạn tính, bác sĩ có thể chỉ định can thiệp phẫu thuật.
Co thắt cơ sàn chậu là một tình trạng rối loạn chức năng cơ sàn chậu, xảy ra do cơ bị căng hoặc co thắt không chủ ý, gây đau âm ỉ và dai dẳng vùng trực tràng. Cơn đau thường tăng lên khi ngồi lâu, đi đại tiện hoặc sau hoạt động gắng sức. Tình trạng này chủ yếu được điều trị bằng vật lý trị liệu, thư giãn cơ, sử dụng thuốc giãn cơ hoặc liệu pháp tâm lý khi cần thiết.
Ung thư hậu môn hoặc trực tràng là nguyên nhân nghiêm trọng có thể gây đau dai dẳng, chảy máu, thay đổi thói quen đại tiện hoặc cảm giác sưng cứng vùng trực tràng. Bệnh thường phát triển âm thầm và chỉ biểu hiện rõ khi đã ở giai đoạn tiến triển. Tùy theo giai đoạn, bác sĩ có thể chỉ định điều trị bằng phẫu thuật, hóa trị và xạ trị.
Các bệnh lý da liễu và bệnh lây truyền qua đường tình dục (như mụn, vẩy nến, nấm, bệnh lậu, chlamidia, herpes, giang mai, virus HPV (virus human papilloma) và một số bệnh khác).
Vùng da hậu môn khá nhạy cảm và thường xuyên ẩm ướt, là môi trường thuận lợi phát triển các bệnh như mụn, vẩy nến, nấm,… gây ra tình trạng đau rát hậu môn, ngứa ngáy, chảy máu.
Các bệnh lý da liễu ở vùng nhạy cảm này nhìn chung khó điều trị dứt điểm do không được khô thoáng sạch sẽ hoàn toàn.
Ứ phân là tình trạng phân cứng tích tụ lâu ngày trong trực tràng, làm cho người bệnh không thể đi đại tiện bình thường. Tình trạng này thường xảy ra ở người già hoặc những người bị táo bón mạn tính. Triệu chứng bao gồm đầy bụng, chướng hơi, đau, rỉ phân lỏng và không thể đi tiêu. Điều trị chủ yếu bằng phương pháp lấy phân bằng tay, thụt tháo (thực hiện bởi nhân viên y tế) hoặc sử dụng thuốc xổ.
Các bệnh lý liên quan đến trực tràng thường gây ra nhiều triệu chứng khó chịu, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt hàng ngày. Một số dấu hiệu bệnh trực tràng phổ biến bao gồm:
Để chẩn đoán chính xác tình trạng bệnh về trực tràng đang gặp phải, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện các phương pháp sau:
Khám lâm sàng là bước đầu tiên giúp bác sĩ đánh giá tình trạng của người bệnh. Thông qua quan sát khu vực hậu môn và thăm khám bằng tay, bác sĩ có thể phát hiện các vấn đề như trĩ, nứt hậu môn, sa trực tràng hoặc khối u. Ngoài ra, bác sĩ cũng hỏi về bệnh sử và các triệu chứng kèm theo như chảy máu, sưng, đau để hỗ trợ định hướng chẩn đoán ban đầu.
Nội soi đại trực tràng là quá trình sử dụng một ống mềm có gắn camera để quan sát toàn bộ niêm mạc đại tràng và trực tràng. Đây là phương pháp quan trọng giúp phát hiện các tổn thương như viêm, loét, polyp hoặc ung thư. Thông qua nội soi, bác sĩ cũng có thể lấy mẫu mô để sinh thiết nếu nghi ngờ tổn thương ác tính.
Chụp MRI động học sàn chậu tống phân nhằm phát hiện sa trực tràng kiểu túi, sa niêm mạc trong trực tràng, bất đồng vận cơ sàn chậu,…là những nguyên nhân thường gặp gây ra táo bón.
Bác sĩ có thể chỉ định thực hiện các xét nghiệm như xét nghiệm máu (để đánh giá tình trạng viêm, nhiễm trùng hoặc thiếu máu), xét nghiệm phân (tìm máu ẩn hoặc tác nhân gây bệnh như vi khuẩn, ký sinh trùng), hoặc các xét nghiệm bệnh lây qua đường tình dục nếu nghi ngờ nguyên nhân do nhiễm trùng. Thực hiện các xét nghiệm sinh thiết phần da bệnh giúp chẩn đoán và tìm ra tác nhân gây bệnh chính xác.
Bệnh trực tràng không được điều trị sớm có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng như:
Khi đau trực tràng kéo dài do trĩ chảy máu, viêm loét hoặc ung thư, người bệnh có thể bị mất máu mạn tính dẫn đến thiếu máu. Tình trạng này gây ra các triệu chứng như mệt mỏi, da xanh xao, hoa mắt, chóng mặt và tim đập nhanh.
Trĩ biến chứng sa nghẹt, tắc mạch, hoại tử.
Một số bệnh lý nghiêm trọng như ung thư trực tràng, khối phân đặc nghẽn có thể gây tắc ruột. Người bệnh thường có biểu hiện đau bụng dữ dội, đầy hơi, không đi đại tiện được, buồn nôn và nôn mửa. Đây là tình trạng rất nguy hiểm, cần cấp cứu và can thiệp y tế ngay lập tức.
Nếu không điều trị kịp thời, áp xe có thể gây nhiễm trùng lan rộng, gây shock nhiễm trùng nhiễm độc và tử vong.
Tình trạng này gây tiết dịch liên tục, ngứa ngáy và viêm nhiễm tái phát. Nếu không điều trị kịp thời, tình trạng rò hậu môn trở nên phức tạp, điều trị khó khăn, dễ tái phát hoặc nhiễm trùng lan rộng,…
Nếu không điều trị đúng cách, vết nứt có thể từ cấp tính trở thành mạn tính, gây đau dữ dội và co thắt cơ hậu môn khi đi đại tiện. Nứt hậu môn cấp tính chỉ cần điều trị nội khoa, nứt hậu môn mạn tính phải điều trị phẫu thuật.
Nếu không điều trị kịp thời tình trạng bệnh ngày càng nặng hơn, điều trị khó khăn hơn.
Cần phát hiện sớm và điều trị kịp thời nếu không bệnh sẽ diễn tiến di căn, điều trị phức tạp, tiên lượng xấu cho người bệnh.
Nếu không điều trị kịp thời, bệnh có thể lan rộng, gây khó khăn cho quá trình điều trị, đồng thời làm tăng nguy cơ lây lan cho những bệnh nhân khác.
Điều trị bệnh trực tràng phụ thuộc vào nguyên nhân cụ thể. Trong đa số trường hợp, bác sĩ sẽ áp dụng phương pháp điều trị bảo tồn trước khi chuyển sang can thiệp xâm lấn nếu cần thiết:
Phòng ngừa bị bệnh trực tràng nên tập trung vào các biện pháp giúp duy trì hệ tiêu hóa khỏe mạnh và ngăn chặn các yếu tố nguy cơ, cụ thể như sau:
Người bệnh nên đến khám bác sĩ khi:
Dưới đây là phần giải đáp một số thắc mắc thường gặp liên quan đến các tình trạng/biểu hiện của bệnh trực tràng:
Các trường hợp như nứt hậu môn, trĩ, táo bón… thường không đáng lo ngại. Tuy nhiên, một số bệnh lý như sa trực tràng, rò hậu môn, ung thư… tiềm ẩn nguy cơ gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm, cần can thiệp điều trị sớm để kiểm soát hiệu quả.
Bệnh trĩ là một trong những bệnh lý phổ biến xảy ra ở trực tràng. Tuy nhiên, bệnh trực tràng còn có thể là nứt hậu môn, viêm trực tràng, rò hậu môn, co thắt cơ sàn chậu, hoặc ung thư.
Bệnh trực tràng có thể liên quan đến ung thư trực tràng, đặc biệt nếu kèm theo các triệu chứng như chảy máu, sụt cân không rõ nguyên nhân, thay đổi thói quen đại tiện (tiêu chảy hoặc táo bón kéo dài), và mệt mỏi. Do đó, việc đi khám và can thiệp chẩn đoán sớm là rất cần thiết.
Để đặt lịch thăm khám, điều trị bệnh tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7, Quý khách vui lòng liên hệ:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Bệnh trực tràng có nhiều dạng khác nhau như táo bón, nứt hậu môn, trĩ, hay nghiêm trọng hơn là áp xe hậu môn, ung thư trực tràng… Ngay khi nhận thấy dấu hiệu bất thường, người bệnh nên chủ động đi khám sớm để được chẩn đoán chính xác.
