Viêm tụy cấp do sỏi có thể gây đau bụng dữ dội, buồn nôn và dẫn đến những biến chứng nguy hiểm nếu không được xử trí kịp thời. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng cần nội soi lấy sỏi hoặc phẫu thuật ngay. Vậy làm thế nào để nhận biết bệnh, đánh giá mức độ nghiêm trọng và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn tìm hiểu chi tiết về nguyên nhân, triệu chứng, cách chẩn đoán và điều trị bệnh.
Viêm tụy cấp do sỏi là tình trạng viêm cấp tính ở tuyến tụy liên quan đến sỏi mật, thường xảy ra khi sỏi từ túi mật di chuyển xuống ống mật chủ, sau đó mắc kẹt tạm thời hoặc kéo dài ở vùng cơ vòng Oddi và bóng Vater, nơi đường mật và ống tụy thường cùng đổ vào tá tràng.
Sự tắc nghẽn này làm cản trở quá trình thoát dịch tụy, gây tăng áp lực trong hệ thống ống tụy, tổn thương tế bào tuyến tụy và kích hoạt phản ứng viêm. Trong một số trường hợp, sỏi đã tự đi qua bóng Vater xuống tá tràng trước khi bệnh nhân được thăm khám nhưng phản ứng viêm tụy vẫn tiếp diễn.
Theo thống kê, có khoảng 40% người bệnh bị viêm tụy cấp là do sỏi mật gây ra. Đây là trường hợp không hiếm gặp và cần phân biệt sỏi túi mật gây viêm tụy cấp với viêm tụy cấp do rượu hoặc thuốc, vì mỗi nguyên nhân có cơ chế, diễn tiến và hướng xử trí khác nhau. (1)
Viêm tụy cấp do sỏi mật xảy ra khi sỏi từ túi mật di chuyển xuống ống mật chủ và mắc kẹt tại khu vực bóng Vater, nơi ống mật chủ và ống tụy thường cùng đổ vào tá tràng. Tình trạng tắc nghẽn này cản trở dịch tụy lưu thông, làm tăng áp lực trong hệ thống ống tụy và góp phần kích hoạt sớm các enzym tiêu hóa ngay trong tuyến tụy. Hậu quả là mô tụy bị tổn thương, gây phản ứng viêm cấp tính.
Không phải trường hợp sỏi mật nào cũng gây viêm tụy cấp. Nguy cơ thường liên quan đến vị trí, kích thước và khả năng di chuyển của sỏi, cụ thể:
Sỏi gây tắc nghẽn có thể tự di chuyển xuống tá tràng, giúp khôi phục dòng chảy của dịch mật và dịch tụy. Tuy nhiên, phản ứng viêm vẫn có thể tiếp diễn sau khi sỏi đã thoát ra ngoài. Nếu tình trạng tắc nghẽn kéo dài, đặc biệt khi kèm nhiễm trùng đường mật, người bệnh có nguy cơ gặp các biến chứng nghiêm trọng và cần được đánh giá, can thiệp kịp thời.
Dấu hiệu viêm tụy cấp do sỏi có thể xuất hiện đột ngột và nghiêm trọng:
Phát hiện sớm các dấu hiệu của sỏi mật gây viêm tụy cấp rất quan trọng để điều trị kịp thời và phòng ngừa biến chứng nguy hiểm.
Chẩn đoán xác định sỏi mật trong viêm tụy cấp cần dựa vào triệu chứng lâm sàng và các xét nghiệm cận lâm sàng.
Để chẩn đoán viêm tụy cấp do sỏi mật, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu để phát hiện tình trạng viêm ở tuyến tụy. Các men tụy như amylase và lipase thường tăng cao, đặc biệt, lipase có độ nhạy cao hơn amylase trong chẩn đoán viêm tụy cấp. Ngoài ra, các xét nghiệm chức năng gan (ALT, AST, ALP, GGT), bilirubin cũng được kiểm tra để đánh giá mức độ tắc nghẽn đường mật.
Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như siêu âm, CT hoặc MRI đóng vai trò quan trọng trong việc xác định nguyên nhân. Siêu âm bụng thường được sử dụng đầu tiên để phát hiện sỏi túi mật hoặc sỏi trong ống mật chủ. Tiếp theo, chụp CT hoặc MRI giúp cung cấp hình ảnh chi tiết về tuyến tụy, mức độ viêm, biến chứng và khả năng tắc nghẽn do sỏi mật.
Phương pháp điều trị viêm tụy cấp do sỏi mật có thể được bác sĩ lựa chọn tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của bệnh.
Viêm tụy cấp do sỏi mật thường phải điều trị tại bệnh viện, bắt đầu bằng các biện pháp hỗ trợ nhằm ổn định tình trạng trước khi can thiệp loại bỏ nguyên nhân.
Dù sớm hay muộn, sỏi mật gây viêm tụy cấp đều phải được loại bỏ để ngăn ngừa tái phát và biến chứng.
Viêm tụy cấp do sỏi mật nếu không được điều trị kịp thời có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm. Dịch tiêu hóa từ gan, túi mật và tuyến tụy có thể bị ứ đọng và trào ngược, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng đường mật. Người bệnh có thể xuất hiện tình trạng vàng da, vàng mắt. Khi mô tụy tổn thương nặng, máu và oxy không thể đến nuôi dưỡng mô, dẫn đến hoại tử. Nếu không can thiệp, viêm tụy cấp do sỏi mật có thể đe dọa tính mạng.
Phòng ngừa viêm tụy cấp do sỏi tập trung vào việc giảm nguy cơ hình thành sỏi mật hoặc ngăn sỏi tái phát. Người từng có sỏi mật hoặc từng trải qua cơn đau quặn mật nên thăm khám định kỳ và cân nhắc điều trị loại bỏ sỏi khi cần thiết. Với các trường hợp từng có sỏi túi mật gây viêm tụy cấp, phẫu thuật cắt bỏ túi mật có thể được xem là biện pháp hiệu quả để ngăn ngừa tái phát và giảm thiểu nguy cơ biến chứng về sau.
Ngoài ra, có thể tham khảo áp dụng một số biện pháp phòng ngừa như duy trì chế độ ăn lành mạnh, hạn chế thực phẩm giàu cholesterol và chất béo, giữ cân nặng ổn định, kiểm soát đường huyết và mỡ máu… Khi sử dụng thuốc chứa estrogen, cần trao đổi với bác sĩ để được đánh giá nguy cơ hình thành sỏi.
Nếu xuất hiện đau bụng dữ dội, buồn nôn, sốt hoặc vàng da nghi ngờ viêm tụy cấp do sỏi, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời. Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, đội ngũ bác sĩ chuyên khoa Tiêu hóa, Gan mật tụy có thể thăm khám, chỉ định các xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh và tư vấn phương pháp điều trị phù hợp với từng trường hợp. Người bệnh có thể liên hệ Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh để được tư vấn và hướng dẫn thăm khám.
Để đặt lịch thăm khám, điều trị bệnh tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách vui lòng liên hệ:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Viêm tụy cấp do sỏi có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Tùy mức độ tổn thương tuyến tụy và tình trạng tắc nghẽn đường mật, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, bao gồm điều trị nội khoa, nội soi lấy sỏi hoặc phẫu thuật cắt túi mật. Chủ động nhận biết triệu chứng, thăm khám sớm và tuân thủ hướng dẫn điều trị giúp hạn chế biến chứng, hỗ trợ phục hồi và giảm nguy cơ tái phát.
