Thang điểm Ranson là công cụ được sử dụng trong lâm sàng nhằm đánh giá mức độ nghiêm trọng và tiên lượng nguy cơ biến chứng, tử vong ở người bệnh viêm tụy cấp. Vậy thang điểm Ranson gồm những tiêu chí nào, cách tính điểm ra sao và kết quả có ý nghĩa gì trong quá trình điều trị? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết qua bài viết dưới đây.
Thang điểm Ranson (Ranson Criteria) là một trong những công cụ đầu tiên được sử dụng để đánh giá mức độ nghiêm trọng và dự đoán nguy cơ tử vong của viêm tụy cấp, dựa trên các yếu tố lâm sàng và xét nghiệm. Thang điểm gồm 11 tiêu chí, trong đó 5 tiêu chí được đánh giá khi nhập viện và 6 tiêu chí còn lại được ghi nhận trong 48 giờ tiếp theo.
Thang điểm Ranson do Tiến sĩ John Ranson – một bác sĩ phẫu thuật tuyến tụy hàng đầu thế kỷ XX- giới thiệu lần đầu vào năm 1974. Dựa trên dữ liệu của 100 người bệnh viêm tụy cấp, ông đã xác định 11 yếu tố khách quan có giá trị tiên lượng, từ đó xây dựng hệ thống tính điểm Ranson. Ban đầu, thang điểm này được áp dụng cho viêm tụy cấp do rượu. Sau đó, các chuyên gia phát triển thêm thang điểm Ranson sửa đổi, gồm 10 tiêu chí, phù hợp cho viêm tụy cấp do sỏi mật. (1)
Các tiêu chí trong hệ thống Ranson được chia thành 2 phần như sau:
| Tiêu chí | Điểm Ranson tiêu chuẩn | Điểm Ranson sửa đổi |
| Tuổi | > 55 tuổi | > 70 tuổi |
| Số lượng bạch cầu (WBC) | > 16.000 tế bào/µL | > 18.000 tế bào/µL |
| Đường huyết | > 200 mg/dL (11 mmol/L) | > 220 mg/dL (12,2 mmol/L) |
| Aspartate Transaminase huyết thanh (AST) | > 250 IU/L | > 250 IU/L |
| Lactate Dehydrogenase huyết thanh (LDH) | > 350 IU/L | > 400 IU/L |
| Tiêu chí | Điểm Ranson tiêu chuẩn | Điểm Ranson sửa đổi |
| Canxi huyết thanh | < 8 mg/dL (2 mmol/L) | < 8 mg/dL (2 mmol/L) |
| Hematocrit | Giảm hơn 10% | Giảm hơn 10% |
| Oxy động mạch (PaO2) | < 60 mmHg | |
| Urê máu (BUN) | Tăng 5 mg/dL trở lên (≥ 1,8 mmol/L) dù đã truyền dịch tĩnh mạch (IV) | Tăng 2 mg/dL trở lên (≥ 0,7 mmol/L) dù đã truyền dịch tĩnh mạch |
| Thiếu hụt cơ bản | > 4 mEq/L | > 5 mEq/L |
| Cô lập chất lỏng | > 6 L | > 4 L |
Cách tính điểm Ranson ở cả hai phiên bản (tiêu chuẩn và sửa đổi) là tương tự nhau. Mỗi tiêu chí nếu đạt (dương tính) sẽ được tính 1 điểm, nếu không đạt thì 0 điểm. (2)
Tổng điểm tối đa là 11 điểm đối với thang điểm Ranson tiêu chuẩn và 10 điểm đối với thang điểm Ranson sửa đổi. Sau khi thu thập đầy đủ các thông số ở hai thời điểm (khi nhập viện và sau 48 giờ), bác sĩ sẽ cộng điểm của cả hai giai đoạn để xác định tổng điểm Ranson.
Điểm Ranson càng cao cho thấy viêm tụy càng nặng, đồng thời nguy cơ biến chứng toàn thân, hoại tử tụy và hoại tử tụy nhiễm trùng cũng tăng lên, đòi hỏi người bệnh phải được theo dõi và điều trị tích cực hơn.
Tiêu chuẩn Ranson được sử dụng chủ yếu trong điều trị nội trú với những ý nghĩa lâm sàng như:
Những ưu điểm của công cụ Ranson:
Thang điểm Ranson có những hạn chế như:
Thang điểm Ranson được sử dụng để đánh giá mức độ nghiêm trọng của viêm tụy cấp do rượu hoặc sỏi mật ngay khi nhập viện và sau 48 giờ. Không áp dụng cho trường hợp viêm tụy mạn hoặc viêm tụy cấp mức độ nhẹ.
Khi sử dụng thang điểm Ranson, cần lưu ý những vấn đề sau:
Việc đánh giá mức độ nghiêm trọng của viêm tụy cấp cần kết hợp thang điểm Ranson với triệu chứng lâm sàng, xét nghiệm và các phương pháp chẩn đoán hình ảnh phù hợp. Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, người bệnh có thể được thăm khám, đánh giá tình trạng viêm tụy cấp và tư vấn hướng điều trị dựa trên mức độ bệnh, nguy cơ biến chứng và tình trạng sức khỏe cụ thể. Nếu xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ viêm tụy cấp, người bệnh nên đến bệnh viện để được bác sĩ thăm khám và xử trí kịp thời.
Để đặt lịch thăm khám tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, vui lòng liên hệ:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Thang điểm Ranson được áp dụng chủ yếu cho các trường hợp viêm tụy cấp do rượu hoặc sỏi mật. Mục đích nhằm đánh giá mức độ nghiêm trọng và dự đoán tỷ lệ tử vong. Tuy nhiên, cần kết hợp thêm các công cụ và xét nghiệm cận lâm sàng khác để đưa ra hướng can thiệp tối ưu.
