Thang điểm Balthazar: Đánh giá mức độ viêm tụy cấp

Thang điểm Balthazar là công cụ hỗ trợ bác sĩ đánh giá mức độ tổn thương tuyến tụy và các mô xung quanh ở người bệnh viêm tụy cấp thông qua hình ảnh chụp CT. Vậy thang điểm Balthazar được phân loại như thế nào, cách tính điểm ra sao và có ý nghĩa gì trong chẩn đoán, tiên lượng bệnh? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

Thang điểm Balthazar là gì?

Thang điểm Balthazar là hệ thống phân loại mức độ tổn thương tụy và mô xung quanh trong bệnh viêm tụy cấp, dựa trên hình ảnh chụp cắt lớp vi tính (CT). Thang điểm giúp bác sĩ đánh giá mức độ viêm, tình trạng tụ dịch quanh tụy và hỗ trợ tiên lượng nguy cơ biến chứng của bệnh. Đến năm 1990, hệ thống này được bổ sung thêm đánh giá hoại tử tụy, tạo thành chỉ số mức độ nghiêm trọng trên CT (CT Severity Index- CTSI).

CTSI giúp đánh giá mức độ nguy hiểm của bệnh chính xác hơn, đặc biệt trong các trường hợp viêm tụy cấp trung bình và nặng.

Cách chấm điểm theo Balthazar

Bảng điểm Balthazar gồm các mức độ như sau (1):

1. Balthazar A – Không bất thường

Phân độ Balthazar A cho thấy tuyến tụy bình thường khi chụp CT. Mức độ này tương ứng với 0 điểm.

2. Balthazar B – Tụy to nhẹ

Trong thang điểm Balthazar, mức B thể hiện tình trạng phì đại khu trú hoặc lan tỏa của tuyến tụy (phù tụy). Kích thước tụy lớn hơn với đường viền không đều hoặc giảm âm không đồng nhất. Điểm số tương ứng là 1 điểm.

3. Balthazar C – Có tụ dịch quanh tụy

Balthazar C cho thấy tuyến tụy có dấu hiệu bất thường và viêm quanh tụy. Điểm số tương ứng là 2 điểm.

4. Balthazar D – Nhiều tụ dịch, một ổ

Bên cạnh các dấu hiệu bất thường như độ C, Balthazar D còn xuất hiện tình trạng tụ dịch xung quanh tuyến tụy đơn lẻ. Phân độ này tương ứng với 3 điểm.

5. Balthazar E – Nhiều tụ dịch hoặc khí (4 điểm)

Xuất hiện hơn 2 ổ tụ dịch, có thể kèm theo bọt khí trong hoặc gần tuyến tụy. Điểm số tương ứng là 4 điểm.

Ý nghĩa lâm sàng của thang điểm Balthazar

Hệ thống tính điểm Balthazar có ý nghĩa lâm sàng như:

1. Hỗ trợ phân tầng mức độ nặng của viêm tụy cấp

Thang điểm Balthazar giúp phân loại mức độ nặng – nhẹ của viêm tụy cấp dựa trên hình ảnh CT. Điểm số càng cao cho thấy tổn thương tuyến tụy càng nghiêm trọng, trong đó mức D và E là những mức độ nặng nhất, tiềm ẩn nhiều nguy hiểm. Thông qua thang điểm này, bác sĩ có thể dự đoán khả năng diễn tiến của bệnh, đánh giá nguy cơ biến chứng và từ đó lựa chọn phương pháp điều trị, theo dõi hoặc can thiệp phù hợp cho từng người bệnh.

2. Vai trò của thang điểm Balthazar trong chỉ số CTSI

CTSI (CT Severity Index) là chỉ số được tính bằng cách kết hợp thang điểm Balthazar và mức độ hoại tử tụy. Chỉ số này giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn mức độ tổn thương tụy trên hình ảnh CT, đặc biệt là tình trạng hoại tử tụy và các biến chứng tại chỗ. Nhờ đó, CTSI cho độ tin cậy cao hơn so với việc chỉ sử dụng thang điểm Balthazar đơn lẻ.

• Không có hoại tử: 0 điểm
• Hoại tử 0 – 30%: 2 điểm
• Hoại tử 30 – 50%: 4 điểm
• Hoại tử hơn 50%: 6 điểm

Kết hợp điểm 2 thành phần sẽ cho ra tổng điểm CTSI dao động từ 0 – 10. Điểm số càng cao cho thấy tổn thương càng nghiêm trọng, kèm theo nguy cơ biến chứng nguy hiểm. Điểm số được phân loại như sau:

• 0 – 3 điểm: Viêm tụy cấp nhẹ nguy cơ biến chứng thấp
• 4 – 6 điểm: Viêm tụy trung cấp mức độ trung bình, các tập hợp quanh tụy là do hoại tử ngoài tụy
• 7 – 10 điểm: Viêm tụy nghiêm trọng, nguy cơ tử vong cao

So sánh Balthazar với các thang điểm khác

Hạn chế và lưu ý khi sử dụng thang điểm Balthazar

Hạn chế:

• Không thể đánh giá bệnh trong giai đoạn sớm (24 – 48 giờ đầu) do các dấu hiệu hoại tử chưa hiện rõ ràng trên phim CT.
• Chụp CT tiêm thuốc cản quang chống chỉ định với người bị suy thận, suy gan, mất nước hoặc dị ứng Iodine.
• Độ chính xác phụ thuộc vào chất lượng thiết bị, thời điểm chụp CT, người đọc kết quả.

Lưu ý:

• Tránh chụp CT trong vòng 24 giờ đầu để không làm ảnh hưởng đến kết quả
• Những trường hợp có thể được chỉ định chụp CT có tiêm thuốc cản quang gồm có triệu chứng đau và chướng bụng, chẩn đoán không chắc chắn, người bệnh không cải thiện sau 72 tiếng điều trị bảo tồn và không thuộc các trường hợp chống chỉ định.
• Không nên sử dụng thang điểm Balthazar một cách độc lập để đánh giá tiên lượng mà cần kết hợp các công cụ khác như Ranson, BISAP và APACHE II dựa trên biểu hiện lâm sàng.

Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh tiếp nhận thăm khám, chẩn đoán và điều trị viêm tụy cấp với sự phối hợp của các chuyên khoa Tiêu hóa, Chẩn đoán hình ảnh và Hồi sức tích cực khi cần thiết. Thông qua thăm khám lâm sàng, xét nghiệm và các phương tiện chẩn đoán hình ảnh phù hợp, bác sĩ có thể đánh giá mức độ tổn thương tụy, nguy cơ biến chứng và xây dựng phương án điều trị theo tình trạng người bệnh. Nếu có dấu hiệu nghi ngờ viêm tụy cấp, người bệnh nên đến bệnh viện để được thăm khám kịp thời.

Để đặt lịch thăm khám tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, vui lòng liên hệ:

Thang điểm Balthazar sử dụng kết quả CT có cản quang để phân loại mức độ nặng của viêm tụy cấp. Đây là một thành phần trong chỉ số CTSI, giúp nâng cao độ chính xác. Tuy nhiên, cần kết hợp thêm các chỉ số liên quan để đánh giá toàn diện và đầy đủ nhất.