7 cách phòng ngừa bệnh viêm màng não hiệu quả, bạn nên biết

Cách phòng ngừa bệnh viêm màng não như thế nào hiệu quả là thắc mắc của nhiều người. Viêm màng não là căn bệnh nguy hiểm, cần được điều trị kịp thời để tránh gặp biến chứng nặng. Vậy làm thế nào để phòng bệnh viêm màng não?

Chủ động tiêm vắc xin phòng bệnh viêm màng não

Tiêm chủng là cách phòng ngừa bệnh viêm màng não được khuyến nghị để ngăn ngừa các loại viêm màng não do vi khuẩn – những tác nhân gây bệnh nguy hiểm.

Các loại vaccine phòng viêm màng não có phạm vi bảo vệ khác nhau, tùy theo tác nhân gây bệnh. Bạn có thể tìm hiểu thêm về các loại vaccine phòng bệnh để biết đặc điểm của từng nhóm và vai trò của tiêm chủng trong phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm. Một số loại vắc xin phổ biến, gồm:

• Vắc xin Hib (Haemophilus influenzae type B)
  • Dành cho trẻ nhỏ từ 2 tháng tuổi trở lên.
  • Giúp phòng ngừa viêm màng não do vi khuẩn Hib – nguyên nhân chính gây viêm màng não ở trẻ em.
  • Khuyến khích tiêm cho người lớn mắc bệnh lý nền hoặc hệ miễn dịch suy yếu (như HIV/AIDS, thiếu lách…).
• Vắc xin phế cầu (PCV13/15/20 và PPSV23)
  • Vắc xin PCV có thể được chỉ định cho trẻ dưới 2 tuổi và người lớn có nguy cơ cao.
  • PPSV23 được khuyến cáo cho tất cả người lớn trên 65 tuổi và người bệnh mạn tính như tiểu đường, tim mạch hoặc thiếu máu hồng cầu hình liềm.
  • Vắc xin giúp phòng viêm màng não do phế cầu khuẩn – nguyên nhân gây tử vong cao ở người lớn tuổi.
• Vắc xin não mô cầu nhóm A, C, W, Y (MenACWY)
  • Trẻ từ 11 đến 12 tuổi nên được tiêm liều đầu và tiêm nhắc lại lúc 16 tuổi.
  • Trẻ từ 2 tháng tuổi có thể tiêm trong trường hợp nguy cơ cao hoặc từng tiếp xúc với người mắc bệnh.
  • Vắc xin giúp phòng ngừa viêm màng não mô cầu, bệnh do vi khuẩn não mô cầu gây ra, có thể lây truyền khi tiếp xúc gần với dịch tiết đường hô hấp của người mang vi khuẩn.
• Vắc xin não mô cầu nhóm B (MenB)
  • Khuyến cáo dùng cho trẻ em từ 10 tuổi trở lên và người lớn có nguy cơ cao (bị thiếu hụt miễn dịch, không có lách…).
  • Đây là loại viêm màng não có thể gây bùng dịch và lây lan nhanh.
• Vắc xin phòng bệnh lao (BCG)
  • Chỉ định tiêm cho trẻ sơ sinh nhằm phòng ngừa viêm màng não do lao – một dạng ít phổ biến hơn nhưng vẫn có thể gây biến chứng nặng.

Đối với trẻ em, lịch tiêm chủng cần được xây dựng theo độ tuổi, tình trạng sức khỏe và tiền sử tiêm vaccine. Phụ huynh có thể tham khảo bài viết các loại vaccine cần tiêm cho trẻ để tìm hiểu những mũi tiêm được khuyến nghị trong từng giai đoạn phát triển.

Cách phòng ngừa bệnh viêm màng não tại nhà

Bên cạnh khám sức khỏe định kỳ 1-2 lần/năm tại các bệnh viện uy tín, tiêm vắc xin đủ, đúng lịch, áp dụng các biện pháp chăm sóc và cách phòng bệnh viêm màng não tại nhà cũng đóng vai trò quan trọng không kém trong việc giảm nguy cơ mắc viêm màng não. Một số cách phòng ngừa bệnh viêm màng não thiết thực, hỗ trợ bảo vệ sức khỏe mỗi ngày mà mỗi người có thể áp dụng gồm:

1. Không dùng chung đồ dùng cá nhân

Vi khuẩn và virus gây viêm màng não có thể tồn tại trên các vật dụng như: ly uống nước, bàn chải đánh răng, khăn mặt, ống hút, son dưỡng môi… Vì thế, mỗi người nên tránh dùng chung các vật dụng này để ngăn nguy cơ lây lan mầm bệnh qua nước bọt hoặc dịch tiết hô hấp. Phụ huynh hãy dạy trẻ em thói quen tự quản lý và sử dụng riêng các đồ dùng cá nhân. (1)

2. Giữ khoảng cách với người bệnh

Viêm màng não do virus và vi khuẩn có thể lây lan qua tiếp xúc gần như: hôn, ôm, dùng chung đồ ăn hoặc hít phải giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi… Vì vậy, nếu có người thân đang mắc bệnh nhiễm trùng hô hấp hoặc có triệu chứng nghi ngờ viêm màng não, mỗi người nên:

• Tránh tiếp xúc gần trong thời gian người bệnh chưa hồi phục.
• Dùng khẩu trang y tế khi chăm sóc.
• Đảm bảo không gian phòng ở được thông thoáng, sạch sẽ.

3. Giữ gìn vệ sinh cá nhân

Rửa tay đúng cách là “lá chắn” quan trọng giúp chống lại sự xâm nhập của mầm bệnh:

• Rửa tay trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, sau khi ho hoặc hắt hơi, sau khi tiếp xúc nơi công cộng.
• Sử dụng xà phòng diệt khuẩn và rửa tay trong tối thiểu 20 giây.

Mỗi người cần vệ sinh kỹ các bề mặt hay tiếp xúc như tay nắm cửa, bàn học, thiết bị điện tử… đặc biệt là trong mùa dịch.

4. Tăng cường miễn dịch

Một hệ miễn dịch khỏe mạnh có thể giúp cơ thể phòng chống lại các tác nhân gây viêm màng não. Các biện pháp góp phần hỗ trợ tăng cường miễn dịch tại nhà gồm:

• Ngủ đủ giấc (7-8 tiếng/ngày).
• Tập thể dục đều đặn, vận động nhẹ nhàng hằng ngày.
• Ăn uống khoa học với đầy đủ dưỡng chất, tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt…
• Uống đủ nước, hạn chế dùng rượu bia và thực phẩm chế biến sẵn.
• Giữ tinh thần lạc quan, tránh căng thẳng kéo dài. (2)

5. Che miệng khi ho, hắt hơi

Đây là thói quen đơn giản nhưng quan trọng trong việc phòng ngừa lây nhiễm:

• Sử dụng khăn giấy hoặc ho/hắt hơi vào khuỷu tay (không dùng bàn tay che miệng).
• Vứt bỏ khăn giấy đã sử dụng vào đúng nơi quy định và rửa tay ngay sau đó.

Phụ huynh cần dạy trẻ em áp dụng thói quen này trong sinh hoạt hằng ngày, đặc biệt tại trường học.

6. Thăm khám và điều trị kịp thời

Viêm màng não có thể khởi phát từ các tình trạng nhiễm trùng đơn giản như viêm tai, viêm xoang, nhiễm trùng hô hấp… Vì thế, không nên chủ quan khi cơ thể xuất hiện các triệu chứng gợi ý như: sốt cao, đau đầu dữ dội, cứng cổ, buồn nôn, nhạy cảm với ánh sáng, lú lẫn hoặc co giật. Cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế để được chẩn đoán và điều trị sớm, tránh để bệnh diễn tiến nặng. Với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, các dấu hiệu có thể khó phát hiện hơn như bú kém, quấy khóc bất thường, thóp phồng… Phụ huynh cần đặc biệt lưu ý các dấu hiệu viêm màng não ở trẻ em để kịp thời đưa trẻ đến cơ sở y tế thăm khám khi có biểu hiện nghi ngờ.

Tóm lại, cách phòng ngừa bệnh viêm màng não hiệu quả thường bao gồm tiêm vắc xin đầy đủ, không dùng chung đồ cá nhân, giữ vệ sinh, tăng cường miễn dịch và thăm khám kịp thời… Hãy chủ động thực hiện cách phòng tránh bệnh viêm màng não và đi khám ngay khi có dấu hiệu bất thường để bảo vệ sức khỏe.