Kiến Thức Y Khoa (Khoa Tai Mũi Họng)

Bệnh viêm amidan: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Viêm amidan là một trong những bệnh tai mũi họng thường gặp ở trẻ em và người lớn. Bệnh xảy ra khi có sự xâm nhập quá mức của vi khuẩn và virus. Nếu không được điều trị kịp thời sẽ dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm. Nhiều bố mẹ thắc mắc như: Bệnh có triệu chứng như thế nào? Nên làm gì khi xuất hiện các dấu hiệu amidan bị viêm? Có cần phải cắt amidan không? Nếu không cắt có bị biến chứng gì không?… Bài viết dưới đây sẽ giúp giải đáp tất cả những câu hỏi này.

Viêm Amidan nếu không được điều trị có thể làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh nguy hiểm.

Viêm Amidan nếu không được điều trị có thể làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh nguy hiểm.

Bài viết được sự tư vấn chuyên môn của PGS.TS.BS Lê Minh Kỳ – Phụ trách chuyên môn Khoa Tai Mũi Họng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Hà Nội

Theo số liệu thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tỷ lệ người mắc bệnh liên quan đến đường hô hấp trên toàn cầu lên đến 73,7%. Trong đó, có khoảng 30,6% người bị viêm amidan. Bệnh thường tái đi, tái lại nhiều lần và rất dễ gây biến chứng, ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt, công việc và sức khỏe của người bệnh.

Cấu tạo và chức năng của amidan

Amidan là tổ chức lympho phía sau cổ họng, hoạt động như một hàng rào chống nhiễm trùng  để bảo vệ cơ thể. Được biết đến là nơi sản xuất kháng thể IgG, amidan được xem là hàng rào miễn dịch đặc hiệu cho trẻ. Tuy nhiên bước vào tuổi dậy thì, amidan trở nên kém quan trọng và hoạt động không còn mạnh nữa.

Khi ở trạng thái khỏe mạnh, amidan hoạt động như một bộ lọc và làm “lá chắn” bảo vệ cơ thể khỏi những tác nhân gây hại, tạp khuẩn đi qua đường mũi họng.Vì vậy, nếu ở trạng thái bình thường, amidan có tác dụng rất tốt, tuy nhiên trong một số trường hợp amidan tái phát nhiều lần dẫn tới một số hội chứng nguy hiểm như ngừng thở khi ngủ, áp xe phúc mạc… ảnh hưởng lớn đến sức khỏe.

Viêm amidan là gì?

Amidan là cơ quan đóng vai trò rất quan trọng trong việc bảo vệ hệ hô hấp. Amidan vừa giúp ngăn chặn sự xâm nhập của các vi khuẩn, virus, nấm để không gây tổn thương đến hệ hô hấp vừa sản sinh ra miễn dịch cho cơ thể. Vì cơ chế thường xuyên tiếp xúc với nhiều vi khuẩn và virus nên nếu amidan bị quá nhiều sự tấn công từ tác nhân gây hại dẫn đến sự suy yếu, gây nên sưng và viêm phần amidan. 

Cấu tạo của amidan có nhiều khe, hốc nhỏ là điều kiện thuận lợi cho các tác nhân gây bệnh xâm nhập lưu trú và gây hại. Viêm amidan thường được tạo ra do nhiễm virus như virus cúm, virus Parainfluenza, virus herpes simplex,  virus Epstein-Barr… hay từ vi khuẩn như vi khuẩn Streptococcal….Ngoài ra còn một số nguyên nhân dẫn tới tình trạng amidan bị viêm như:

  • Có tiền sử mắc các bệnh đường hô hấp như ho gà, hay các bệnh truyền nhiễm như sởi…
  • Vệ sinh khoang miệng không sạch sẽ;
  • Do dị tật đặc biệt ở cổ họng hay amidan;
  • Ôi nhiễm môi trường do nhiều khói bụi, vệ sinh không kỹ…
  • Sử dụng thực phẩm không đảm bảo vệ sinh, hoặc dùng nhiều thực phẩm đông lạnh như kem, đá…
  • Thay đổi thời tiết đột ngột

Tại Việt Nam, viêm amidan có thể xuất hiện quanh năm, thời tiết giao mùa, nóng lạnh thất thường tạo điều kiện để nhiều vi khuẩn và virus phát triển. Trẻ nhỏ và người giảm miễn dịch là đối tượng dễ bị tấn công bởi virus và khi khuẩn do đó rất dễ mắc bệnh.

Viêm amidan có lây không?

Vì là bệnh phổ biến ở nhiều lứa tuổi, cả trẻ em lẫn người lớn nên nhiều người lo lắng viêm amidan có lây không. May mắn viêm amidan phần lớn không lây từ người sang người. Tuy nhiên theo nhiều nghiên cứu, amidan không lây trực tiếp nhưng lại mang tính di truyền. Theo thống kê, có tới hơn 62% trường hợp mắc bệnh tái phát nhiều lần có liên quan đến yếu tố di truyền, chỉ có 38% trường hợp còn lại là do các yếu tố khác tác động.

Triệu chứng thường gặp là gì?

Các triệu chứng chính của bệnh là phần amidan bị viêm và sưng, nhiều trường hợp nghiêm trọng đến mức khiến người bệnh khó để thở bằng miệng. Các triệu chứng khác bao gồm:

  • Đau cổ họng;
  • Amidan sưng đỏ;
  • Amidan xuất hiện lớp phủ màu trắng hoặc vàng; 
  • Xuất hiện vết phồng rộp hoặc vết loét đau rát trên cổ họng;
  • Đau đầu;
  • Ăn mất ngon;
  • Đau tai;
  • Khó nuốt;
  • Sưng hạch ở cổ hoặc hàm;
  • Sốt và ớn lạnh;
  • Hôi miệng;
  • Giọng nói khó chịu hoặc nghẹt thở;
  • Cổ cứng.

Ở trẻ em, có thể kèm thêm các triệu chứng như:

  • Bụng khó chịu
  • Nôn mửa
  • Đau bụng
  • Chảy nước dãi
  • Biếng ăn

Đây là căn bệnh rất phổ biến ở trẻ em. Trên thực tế, hầu như bé nào cũng có thể sẽ bị viêm amidan ít nhất một lần. Nếu các triệu chứng kéo dài dưới 10 ngày được gọi là viêm amidan cấp tính. Trong trường hợp triệu chứng kéo dài hơn hoặc tình trạng viêm tái phát nhiều lần trong năm có thể là viêm amidan mãn tính.

Viêm amidan cấp tính

Bệnh khởi phát với triệu chứng sốt 39-40 độ C, cảm giác khô rát trong họng. Đau tăng lên khi nuốt hoặc ho. Bệnh nhân xuất hiện các triệu chứng như: có lưỡi trắng, niêm mạng họng đỏ và sưng. Toàn thân mệt mỏi, chán ăn và có dấu hiệu tiểu ít, táo bón.

Viêm amidan mãn tính

Tình trạng viêm bị tái phát nhiều lần sẽ dẫn tới viêm amidan mãn tính, các biểu hiện thường giống với viêm cấp tính. Tuy nhiên, bệnh nhân sẽ xuất hiện thêm một số triệu chứng khác như:

  • Đau họng;
  • Hôi miệng;
  • Sốt tái đi tái lại;
  • Có cảm giác vướng víu cổ họng khi nuốt thức ăn hoặc uống nước;
  • Thể trạng kém, yếu ớt và có thể sốt khi về chiều;
  • Ho khan từng cơn, khạc nhổ có đờm và thường có những cơn ho kéo dài;
  • Giọng nói thay đổi do ho nhiều gây đau họng, rát cổ họng;
  • Thở khò khè, người lớn ngủ ngáy, trẻ em có thể gặp hội chứng ngưng thở khi ngủ.

Viêm amidan mãn tính cũng có thể gây ra sỏi amidan, các mảnh vật chất như tế bào chết, nước bọt và thức ăn tích tụ trong các kẽ của amidan. Cuối cùng, các mảnh vụn có thể đông cứng lại thành những viên sỏi nhỏ. Chúng có thể tự bong, hoặc cần được bác sĩ lấy ra.

Đối tượng dễ mắc viêm amidan?

Viêm amidan có thể gặp ở nhiều lứa tuổi, đặc biệt là những người có tiền sử bệnh về đường hô hấp, các bệnh liên quan đến đường thở như viêm mũi, viêm xoang…Nếu không điều trị triệt để bệnh dễ tái phát nhiều lần dẫn đến tình trạng mãn tính.

Theo PGS.TS.BS Lê Minh Kỳ, Phụ trách chuyên môn khoa Tai Mũi Họng BVĐK Tâm Anh, ở người lớn nguyên nhân gây viêm amidan do hệ miễn dịch suy giảm dễ bị các yếu tố bất lợi như vi khuẩn, virus tấn công. Ngoài ra việc sử dụng rượu bia, thuốc lá gia tăng cũng gây nên tình trạng amidan bị viêm nhiễm ở người lớn tăng cao.

Bên cạnh đó, sự thay đổi đột ngột của thời tiết, ô nhiễm môi trường, khói bụi độc hại và các bệnh nhân có tiền sử mắc các bệnh trước đó như viêm VA, viêm xoang, viêm răng…thì dễ mắc bệnh hơn.

Biến chứng của viêm amidan

Viêm amidan nếu không được điều trị kịp thời và triệt để không chỉ làm suy giảm chất lượng cuộc sống, khó khăn trong sinh hoạt mà còn kèm theo nhiều biến chứng nguy hiểm như khiến bệnh nhân dễ bị viêm mũi, viêm xoang, viêm tai giữa, viêm hạch, viêm thanh khí phế quản.

Nếu tình trạng viêm hoặc sưng amidan xảy ra thường xuyên hoặc liên tục có thể gây ra các biến chứng nặng hơn như:

  • Khó thở;
  • Ngưng thở khi ngủ;
  • Nhiễm trùng lan sâu vào mô xung quanh (viêm mô tế bào quanh amidan);
  • Nhiễm trùng dẫn đến tụ mủ sau amidan (áp xe phúc mạc);
  • Viêm amidan hốc mủ.

Nếu viêm amidan do liên cầu nhóm A hoặc một chủng vi khuẩn liên cầu khác không được điều trị kịp thời và đúng cách, bệnh nhân sẽ tăng nguy cơ mắc các biến chứng xa như:

  • Sốt thấp khớp;
  • Viêm cầu thận;

Phương pháp điều trị amidan

Để hạn chế và ngăn ngừa những biến chứng nguy hiểm, người bệnh cần thăm khám sớm để được điều trị kịp thời và đúng cách. Có rất nhiều phương pháp điều trị viêm amidan như:

Cắt amidan

Phẫu thuật cắt bỏ amidan là giải pháp tối ưu để điều trị viêm amidan tái phát thường xuyên, mãn tính hoặc đã điều trị kháng sinh nhưng không đáp ứng được phác đồ.

Cắt amidan cũng có thể được thực hiện nếu tình trạng viêm dẫn đến các biến chứng khó kiểm soát, chẳng hạn như:

  • Khó thở khi ngủ;
  • Thở khó khăn;
  • Khó nuốt, đặc biệt là khi ăn thực phẩm từ thịt và các loại thực phẩm dai khác;
  • Áp xe không cải thiện khi điều trị bằng kháng sinh;
Hệ thống nội soi ống mềm có khả năng quan sát sâu bên trong khe mũi, tai, họng và thanh quản chẩn đoán chính xác các bệnh viêm đường hô hấp trên

Hệ thống nội soi ống mềm có khả năng quan sát sâu bên trong khe mũi, tai, họng và thanh quản chẩn đoán chính xác các bệnh viêm đường hô hấp trên

Theo PGS.TS.BS Lê Minh Kỳ, amidan là bệnh lý thường gặp và có thể điều trị tại nhà, tuy nhiên nếu viêm amidan tái phát quá nhiều lần trong năm ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống, người bệnh cần đến thăm khám để bác sĩ chỉ định phương pháp điều trị hiệu quả. Việc cắt amidan giúp loại bỏ ổ viêm trong vùng hầu họng, cải thiện sức khỏe và hạn chế các bệnh về đường hô hấp.

Không chỉ định cắt amidan với những đối tượng:

  • Bệnh nhân có rối loạn đông cầm máu bẩm sinh hoặc mắc phải (Hemophilia A, B, C; suy tủy, xuất huyết giảm tiểu cầu, ung thư máu…). 
  • Bệnh nhân đang có nhiễm khuẩn toàn thân hoặc tại chỗ;
  • Bệnh nhân mắc bệnh mạn tính điều trị chưa ổn định;
  • Người đang ở vùng đang có bệnh dịch; 
  • Phụ nữ có thai hoặc đang hành kinh

Hiện nay, bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Hà Nội là một trong những đơn ứng vị triển khai công nghệ Plasma trong điều trị những bệnh lý về cắt amidan. Đây là kỹ thuật tiên tiến, nhanh chóng, an toàn, hiệu quả, ít xâm lấn, mau hồi phục, được giới chuyên môn ưu tiên áp dụng vì 5 lý do:

  • Thời gian phẫu thuật nhanh chóng;
  • Dao Plasma có khả năng cắt, đốt và cầm máu đồng thời ngay trong khi mổ, giảm thiểu tối đa nguy cơ chảy máu;
  • Hạn chế tổn thương các mô xung quanh nhờ sóng năng lượng phá hủy các mô bị viêm với nhiệt độ phù hợp, không gây bỏng;
  • Không biến chứng;
  • Ít đau đớn, bệnh nhân có thể ra viện trong vòng 24 giờ sau cắt amidan, hồi phục sức khỏe nhanh chóng.

Kỹ thuật Plasma với lưỡi dao mỏng, dẹt, đầu dò thông minh và optic nội soi điện tử cho phép phẫu thuật viên tiếp cận các khu vực viêm nhiễm cần loại bỏ một cách chính xác và hạn chế tối đa việc làm tổn thương các mô lân cận, hạn chế tình trạng viêm tái đi tái lại nhiều lần.

Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh – Điểm đến thăm khám và điều trị bệnh an toàn 

Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh – Điểm đến thăm khám và điều trị bệnh an toàn

Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Hà Nội đã phẫu thuật thành công nhiều ca bệnh viêm amidan quá phát cho bệnh nhân ở nhiều lứa tuổi khác nhau mà không gây đau đớn, biến chứng, người bệnh phục hồi tốt và nhanh chóng quay lại cuộc sống sinh hoạt hàng ngày. 

Sử dụng thuốc trong điều trị

Nếu bị viêm do nhiễm vi khuẩn, bác sĩ sẽ kê cho bệnh nhân một số loại thuốc kháng sinh. Người bệnh phải uống đủ liều thuốc kháng sinh theo chỉ định kể cả khi các triệu chứng hết hẳn. Không dùng hết thuốc theo chỉ dẫn có thể khiến tình trạng nhiễm trùng trở nên trầm trọng hơn hoặc lây lan sang các bộ phận khác của cơ thể. Đặc biệt, việc không hoàn thành đủ liệu trình kháng sinh có thể làm tăng nguy cơ bị sốt thấp khớp và viêm thận nghiêm trọng.

Áp dụng các bài thuốc dân gian

Bên cạnh việc điều trị viêm amidan theo chỉ định của bác sĩ, người bệnh có thể áp dụng một số bài thuốc dân gian giúp làm giảm triệu chứng bệnh, nhanh hồi phục:

  • Súc miệng với nước muối: Hòa tan một ít muối trong cốc nước ấm, vệ sinh miệng sạch sẽ, dùng dung dịch này để súc họng. Nên súc ở tư thế ngửa mặt lên, đầu ngửa về phía sau, khò nhẹ để nước muối tiếp xúc với amidan rồi nhổ nước ra. Có thể thực hiện nhiều lần trong ngày.
  • Súc miệng bằng nước ép hành: Chuẩn bị một củ hành, một cốc nước ấm. Hành đem bóc vỏ, ép lấy nước để pha vào cốc nước ấm. Dùng hỗn hợp này để súc miệng, thực hiện khoảng 2-3 lần mỗi ngày.
  • Bài thuốc từ lá diếp cá: Dùng diếp cá với mật ong, chuẩn bị 1 nắm lá diếp cá, 2 thìa mật ong. Diếp cá rửa sạch, để ráo, giã nát, chắt lấy nước. Pha nước này với 2 thìa mật ong, khuấy đều, uống trong ngày.
  • Gừng và mật ong: Chuẩn bị mật ong, 2 củ gừng. Gừng đem gọt vỏ, rửa sạch, giã dập hoặc cắt thành lát rồi cho vào bát. Đổ mật ong nguyên chất vào để ngâm, ngậm gừng mật ong hàng ngày sẽ giúp các triệu chứng viêm amidan được giảm nhẹ.

Biện pháp phòng bệnh hiệu quả

Đối với trẻ em

Khi thấy trẻ xuất hiện những dấu hiệu viêm amidan, bố mẹ nên đưa bé đi khám để được bác sĩ điều trị kịp thời. Bên cạnh việc phối hợp điều trị với bác sĩ, cha mẹ cần chăm sóc trẻ đúng cách: 

  • Chú trọng chế độ dinh dưỡng nhằm bổ sung đầy đủ những dưỡng chất cần thiết giúp củng cố hệ miễn dịch và tăng cường sức khỏe cho trẻ. Cho trẻ ăn nhiều trái cây và rau xanh bổ sung các loại vitamin như vitamin C, E, A, có tác dụng làm giảm tình trạng viêm, khó thở ở trẻ. Các loại hoa quả, rau xanh giàu chất chống oxy hóa, đặc biệt tốt là dâu tây, các loại quả mọng, bông cải xanh, rau bina và cà rốt.
  • Vệ sinh họng, miệng cho trẻ bằng nước muối sinh lý; 
  • Giữ gìn không gian sống và vui chơi của trẻ luôn sạch sẽ;
  • Cho trẻ uống nhiều nước, đặc biệt là nước trái cây giúp bù nước do sốt, đồng thời giảm tình trạng viêm, khô họng.
  • Tái khám định kỳ theo chỉ định và tuân thủ nghiêm ngặt liệu trình của bác sĩ từ đó điều chỉnh chế độ chăm sóc và dinh dưỡng hợp lý, tránh viêm amidan tái phát gây nhiều biến chứng không mong muốn.
Chế độ dinh dưỡng khoa học kết hợp vận động đúng cách giúp nâng cao đề kháng tránh bệnh tái phát 

Chế độ dinh dưỡng khoa học kết hợp vận động đúng cách giúp nâng cao đề kháng tránh bệnh tái phát

Đối với người lớn

Bệnh viêm amidan rất dễ tái phát, nhất là khi thời tiết thay đổi, đặc biệt ở người lớn có tiền sử mắc các bệnh hô hấp hay người thường xuyên hút thuốc, ăn uống không lành mạnh. Vì vậy, mỗi người cần chủ động phòng bệnh cho bản thân và gia đình bằng những biện pháp sau:

  • Nghỉ ngơi nhiều;
  • Uống nhiều nước;
  • Cố gắng ăn thức ăn mềm nếu cảm thấy đau khi nuốt;
  • Ngủ trong phòng có máy tạo độ ẩm;
  • Súc miệng bằng nước muối;
  • Hạn chế sử dụng các thực phẩm hoặc thức uống gây tổn thương vùng họng như: Đồ cay nóng, nhiều chất béo hay nước uống quá lạnh,…
  • Tránh các chất kích thích không tốt cho sức khỏe, gây ảnh hưởng vùng họng như: Thuốc lá, thức uống có gas, cà phê,…
  • Luôn đảm bảo không gian sống sạch sẽ, tránh xa các tác nhân gây ô nhiễm. 
  • Hạn chế nói to, nói nhiều tránh những tổn thương đến họng. Luôn giữ ấm vùng họng khi thời tiết thay đổi.
  • Duy trì thói quen sinh hoạt lành mạnh, ăn uống khoa học. Đặc biệt, nên cung cấp các dưỡng chất giàu vitamin, rau củ quả, khoáng chất,… để duy trì sức khỏe, đảm bảo hệ miễn dịch.
  • Bên cạnh đó, rèn luyện cho bản thân thói quen luyện tập thể thao, đảm bảo sức khỏe, tăng sức đề kháng.

Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh sở hữu trang thiết bị hiện đại, nhập khẩu từ các nước châu Âu như kính hiển vi Carl Zeiss (Đức), hệ thống nội soi ống mềm… giúp chẩn đoán chính xác và điều trị hiệu quả các bệnh viêm đường hô hấp trên, đặc biệt là viêm amidan.

Để đặt lịch khám và điều trị bệnh viêm amidan tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách vui lòng liên hệ:

Châu Bùi

Hotline: 1800 6858