Ung thư tuyến tụy di căn thường được phát hiện ở giai đoạn muộn, khi bệnh đã tiến triển và ảnh hưởng đến nhiều cơ quan. Tình trạng này có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng, làm giảm chất lượng sống và ảnh hưởng đến tiên lượng của người bệnh. Vậy ung thư tuyến tụy thường di căn đến đâu, có những dấu hiệu nào và liệu còn khả năng điều trị không? Bài viết dưới đây sẽ cung cấp thông tin chi tiết, giúp người bệnh và gia đình hiểu rõ hơn về tình trạng này.
Ung thư tuyến tụy di căn là tình trạng tế bào ung thư từ khối u nguyên phát ở tuyến tụy lan đến các cơ quan hoặc mô ở xa, thường gặp nhất là gan, phổi và phúc mạc. Đây là giai đoạn tiến triển của bệnh, thường tương ứng với ung thư tuyến tụy giai đoạn IV. Mặc dù việc điều trị khỏi bệnh rất khó khăn, các phương pháp điều trị toàn thân và chăm sóc hỗ trợ có thể giúp kiểm soát khối u, giảm triệu chứng và kéo dài thời gian sống cho một số người bệnh.
Ung thư tuyến tụy di căn là ung thư khởi phát ở tuyến tụy nhưng phát triển và lan đến các cơ quan khác như gan, phổi, hạch bạch huyết, dạ dày, phúc mạc, xương,… Theo phân loại hệ thống TNM (khối u, hạch, di căn), ung thư tuyến tụy di căn được xác định là ung thư tuyến tụy giai đoạn 4.
Tiên lượng sống ở giai đoạn ung thư tụy di căn thường thấp, người bệnh có nguy cơ tử vong cao. Tùy thuộc vào vị trí ung thư di căn, ung thư tụy di căn có thể được phân loại thành:
Các tế bào ung thư phát triển thành khối u, nằm hoàn toàn trong tuyến tụy. Giai đoạn này còn gọi là ung thư tuyến tụy thể khu trú. Người bệnh không có triệu chứng rõ ràng.
Khi khối u phát triển lớn sẽ xâm lấn vào các mô, cấu trúc lân cận tuyến tụy như mạch máu lớn, ống mật, tá tràng hoặc dạ dày. Tế bào ung thư tiếp tục di chuyển theo mạch máu, hệ bạch huyết để vượt qua hàng rào mô và xâm lấn trong mạch máu hoặc hệ thống hạch hình thành ổ di căn mới. Đây là con đường di căn thường gặp của khối u tuyến tụy.
Do tính xâm lấn mạnh và khả năng di căn nhanh, ung thư tuyến tụy giai đoạn di căn có tiên lượng kém. Các triệu chứng phụ thuộc vào từng vị trí di căn.
Ung thư tuyến tụy giai đoạn đầu thường không có biểu hiện bất thường. Khi K tuyến tụy tiến triển và di căn, các triệu chứng rõ rệt đồng thời có thể gây đau ở vị trí khối u di căn. Một số triệu chứng ung thư tuyến tụy di căn như:
Khi K tụy di căn đến các cơ quan khác có thể có triệu chứng khác kèm theo như:
Ung thư tuyến tụy thường lan đến gan, phổi, phúc mạc, dạ dày… Đây là các mô, cơ quan bao quanh tụy. Khối u cũng có thể theo đường máu di chuyển đến xương, não và nhiều cơ quan khác khi tiến triển.
Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI), ba vị trí di căn xa thường gặp của ung thư tuyến tụy là gan, phổi và phúc mạc. Ngoài ra, tế bào ung thư còn có thể lan đến xương, hạch bạch huyết ở xa và một số cơ quan khác. Dưới đây là các vị trí K tụy di căn:
Gan là vị trí phổ biến nhất trong ung thư tụy di căn, đặc biệt khi khối u phát triển ở đuôi và thân tụy. Khoảng 80% vị trí di căn ở gan. Khối u tụy di chuyển theo đường máu, qua tĩnh mạch cửa gan để hình thành ổ di căn trong nhu mô gan. Các triệu chứng ung thư tuyến tụy di căn gan như: đau tức hạ sườn phải, vàng da, vàng mắt, trướng bụng, buồn nôn, rối loạn tiêu hóa,…
Nếu phát hiện ung thư tụy di căn gan, phẫu thuật thường không phải là lựa chọn điều trị chính. Tiên lượng ung thư tụy di căn gan thường thấp hơn so với các vị trí di căn khác.
Ung thư tụy di căn phổi là tình trạng khối u theo đường máu và xâm lấn vào phổi. Khối u di căn có thể là nốt đơn độc hoặc đa nốt, nằm rải rác ở hai phổi hoặc di căn màng phổi. Triệu chứng ung thư tụy di căn phổi như: ho kéo dài, khó thở, đau tức ngực, sụt cân,…
Một số nghiên cứu cho thấy bệnh nhân có ung thư tụy di căn phổi đơn lẻ có tiên lượng sống cao hơn so với ung thư tụy di căn gan đơn lẻ.
Phúc mạc bụng là lớp màng mỏng bao phủ quanh ổ bụng và các tạng trong bụng. Khi tế bào ung thư thoát ra khỏi tụy xâm lấn đến lớp phúc mạc, hình thành các nốt di căn rải rác. Triệu chứng thường gặp là trướng bụng, đau âm ỉ ở bụng, buồn nôn, ăn nhanh no, sút cân nhanh… Hóa trị toàn thân là phương pháp điều trị chính trong ung thư tuyến tụy di căn phúc mạc và kiểm soát triệu chứng như chọc tháo dịch cổ trướng, truyền albumin…
Ung thư tụy khi lan ra ngoài tuyến tụy có thể theo mạch bạch huyết đến hạch bạch huyết. Nếu khối u di căn hạch vùng (là các hạch gần tụy), người bệnh có thể được chỉ định phẫu thuật. Trường hợp khối u di căn hạch bạch huyết xa tiên lượng sống thấp và không thể cắt bỏ.
Do tuyến tụy nằm ngay sau dạ dày nên khi khối u phát triển lớn có thể xâm lấn mô liên kết, phúc mạc và hình thành ổ di căn tại thành sau của dạ dày. Đây là cơ chế phổ biến nhất của ung thư tuyến tụy di căn dạ dày. Ung thư tụy di căn dạ dày thường ở giai đoạn 4, tiên lượng sống kém.
Di căn xương có tỷ lệ hiếm gặp trong ung thư tuyến tụy. Tế bào ung thư tụy xâm nhập vào mạch máu, di chuyển theo tuần hoàn và hình thành ổ di căn trong xương. Các vị trí di căn xương có thể gặp như: cột sống, xương chậu, xương sườn và xương dài. Đây là những vị trí có nhiều mạch máu và tủy sống giàu dinh dưỡng.
Ung thư tụy di căn não thường xảy ra muộn sau khi ung thư đã lan đến nhiều cơ quan khác như: gan, phúc mạc, xương. Tế bào ung thư xâm nhập qua máu, di chuyển trong hệ tuần hoàn và phát triển ổ di căn trong nhu mô não. Đây là vị trí di căn hiếm gặp trong ung thư tuyến tụy, tiên lượng sống kém.
Đám rối Celiac (đám rối tạng) là mạng lưới dây thần kinh nằm quanh gốc động mạch chủ bụng, gần tuyến tụy, dạ dày, gan và ruột. Khi khối u ở đầu tụy tiến triển hoặc lan rộng có thể xâm lấn hoặc chèn ép trực tiếp vào đám rối Celiac, gây ra các cơn đau dữ dội. Cơn đau thường không đáp ứng với thuốc giảm đau thông thường. Bác sĩ có thể chỉ định phong bế đám rối Celiac bằng phương pháp tiêm cồn hoặc thuốc tê để giảm đau.
Tĩnh mạch cửa gan là mạch máu lớn và quan trọng, có nhiệm vụ vận chuyển máu từ ống tiêu hóa và tuyến tụy về gan để lọc. Tĩnh mạch cửa nằm gần đầu tụy nên nếu ung thư tụy (đặc biệt ung thư đầu tụy di căn) khối u có thể xâm lấn tĩnh mạch cửa, gây hẹp, tắc tĩnh mạch.
Nếu khối u xâm lấn một phần tĩnh mạch cửa và không di căn xa, bác sĩ có thể chỉ định cắt bỏ phần tụy chứa khối u, cắt bỏ tĩnh mạch xâm lấn, thay thế bằng mảnh ghép nhân tạo hoặc tĩnh mạch tự thân.
Không thể xác định chính xác một người bệnh còn sống bao lâu chỉ dựa vào việc ung thư đã di căn. Tiên lượng chịu ảnh hưởng bởi vị trí và mức độ di căn, thể trạng, chức năng các cơ quan, phương pháp điều trị và khả năng đáp ứng thuốc. Đây là ung thư tuyến tụy giai đoạn cuối nên tiên lượng sống rất thấp.
Theo Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (ACS), dữ liệu SEER đối với người được chẩn đoán trong giai đoạn 2015 đến 2021 cho thấy tỷ lệ sống tương đối sau 5 năm của ung thư tuyến tụy như sau:
Trong đó, tỷ lệ sống tương đối sau 5 năm của nhóm di căn xa là khoảng 3%. Đây là số liệu thống kê trên quần thể, không phải xác suất sống dành riêng cho một bệnh nhân, và không bao gồm đầy đủ tác động của các phương pháp điều trị mới được đưa vào sử dụng gần đây.
Để xác định ung thư tuyến tụy giai đoạn di căn, bác sĩ chuyên khoa ung bướu sẽ tiến hành khám sức khỏe tổng quát và chỉ định các xét nghiệm cần thiết.
Ung thư tuyến tụy di căn là ung thư tụy giai đoạn cuối, không còn khả năng phẫu thuật triệt để. Mục tiêu điều trị chủ yếu kiểm soát triệu chứng, kéo dài thời gian sống và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh.
Tùy thuộc vào thể trạng, vị trí di căn, bác sĩ có thể chỉ định phương pháp điều trị phù hợp. Một số cách điều trị ung thư tuyến tụy di căn như:
Mục tiêu của chăm sóc giảm nhẹ cho bệnh nhân K tụy di căn là kiểm soát triệu chứng, giảm đau đớn và nâng cao chất lượng cuộc sống. Bác sĩ có thể chỉ định một số loại thuốc kiểm soát triệu chứng hoặc hướng dẫn cách chăm sóc cho bệnh nhân ung thư như:
Không thể phòng ngừa bệnh ung thư tụy di căn nhưng người bệnh hoàn toàn có thể hạn chế bệnh tiến triển nhanh hoặc giảm nguy cơ mắc ung thư tuyến tụy bằng cách:
Người bệnh ung thư tuyến tụy di căn cần được thăm khám và đánh giá toàn diện để xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp. Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, đội ngũ bác sĩ chuyên khoa Ung bướu phối hợp cùng các chuyên khoa liên quan trong chẩn đoán, đánh giá mức độ tiến triển và tư vấn phương án điều trị, chăm sóc hỗ trợ theo từng trường hợp. Người bệnh và gia đình có thể liên hệ Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh để được tư vấn, đặt lịch thăm khám và xây dựng kế hoạch theo dõi sức khỏe phù hợp.
Để đặt lịch thăm khám và điều trị tại hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng vui lòng liên hệ:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Ung thư tuyến tụy di căn là tình trạng bệnh tiến triển nghiêm trọng, ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe và tiên lượng sống. Mặc dù khả năng điều trị khỏi hoàn toàn còn hạn chế, việc phát hiện chính xác mức độ lan rộng và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp có thể giúp kiểm soát bệnh, giảm triệu chứng và cải thiện chất lượng sống. Người bệnh cần được theo dõi sức khỏe định kỳ, tuân thủ phác đồ điều trị và duy trì chế độ chăm sóc phù hợp để hạn chế biến chứng.
