Chị Thủy 47 tuổi, sau 21 ngày uống thuốc theo đơn trên mạng, da và mắt vàng, phù mặt, nổi mề đay, bác sĩ chẩn đoán tổn thương gan cấp.

Chị Thủy bị đau nhức xương khớp kéo dài và thường xuyên sử dụng thực phẩm chức năng. Gần đây, chị Thủy lên mạng nhờ công cụ AI (trí tuệ nhân tạo) gợi ý các loại thuốc và uống liên tục trong 21 ngày. Tuy nhiên, bệnh không cải thiện, chị cảm thấy mệt mỏi và chán ăn. Một ngày trước nhập viện, chị bị nổi mẩn ngứa, vàng mắt rõ rệt nên gia đình đưa đến cấp cứu tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM.

Các chỉ số xét nghiệm ghi nhận men gan (ALT) tăng hơn 1.250 U/L, cao gấp 25-30 lần mức bình thường. Các chỉ số bilirubin cũng tăng cao cho thấy tế bào gan bị tổn thương nghiêm trọng. Chỉ số INR (chức năng đông máu) vẫn còn trong giới hạn bình thường. BS.CKI Dương Phạm Văn Thanh, Khoa Cấp cứu, nghi ngờ người bệnh tổn thương gan cấp do độc tính của thuốc không rõ loại (có thể là thuốc giảm đau kháng viêm non-steroid (NSAIDs) và thảo dược nhiều thành phần. Người bệnh được chuyển đến Khoa Nội tiêu hóa để tiến hành điều trị chuyên sâu.

Bác sĩ chuyên khoa 1 Hoàng Đình Thành, khoa Nội tiêu hóa, Trung tâm Nội soi và Phẫu thuật Nội soi Tiêu hóa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho biết tổn thương gan cấp do thuốc là tình trạng gan bị tổn thương bởi độc tính của các loại thuốc hoặc thực phẩm chức năng, thảo dược đưa vào cơ thể. Bệnh có thể diễn tiến nhanh và nguy hiểm nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời, người bệnh có nguy cơ suy gan cấp, rối loạn đông máu, hội chứng gan – thận, thậm chí đe dọa tính mạng.

Ngay sau nhập viện, chị Thủy được khuyến cáo dừng ngay tất cả các loại thuốc, thực phẩm chức năng, thảo dược đang dùng. Song song điều trị tích cực bằng truyền dịch, cân bằng điện giải, phối hợp các thuốc hỗ trợ chức năng gan và nâng đỡ thể trạng. Bác sĩ cũng tiến hành đánh giá nguyên nhân tổn thương gan thường gặp hay hiếm gặp qua các xét nghiệm như viêm gan siêu vi A, B, C, E, các dấu ấn tự miễn, yếu tố vi lượng có thể gây bệnh như sắt, đồng… Người bệnh cũng được làm siêu âm bụng, MRI gan để kiểm tra các nguyên nhân cơ học như sỏi mật, tắc mật hoặc khối u gan.

Sau 7 ngày điều trị, tình trạng người bệnh cải thiện rõ rệt. Chỉ số men gan giảm dần, triệu chứng mề đay và mẩn ngứa biến mất, chức năng gan phục hồi tích cực. “Nếu nhập viện muộn hơn, tổn thương gan tiến triển đến suy gan cấp biểu hiện bằng rối loạn đông máu và hôn mê gan, người bệnh có thể phải thay huyết tương, thậm chí phải ghép gan để cứu sống”, bác sĩ Thành cho biết.

Theo các chuyên gia, gan là cơ quan đảm nhiệm vai trò chuyển hóa và đào thải phần lớn dược phẩm ra khỏi cơ thể. Nhiều loại thuốc sau khi vào cơ thể sẽ được chuyển hóa tại gan trước khi đào thải. Khi sử dụng kéo dài, phối hợp nhiều thuốc hoặc dùng sản phẩm không rõ thành phần, nguy cơ độc tính trên gan có thể tăng lên. Đáng lưu ý, thảo dược và thực phẩm chức năng, dù được coi là ‘tự nhiên’, cũng được chuyển hóa qua gan và là nguyên nhân phổ biến gây tổn thương gan do thuốc tại Việt Nam.

Việc sử dụng thuốc không đúng chỉ định, dùng kéo dài, phối hợp nhiều loại hoặc lạm dụng có thể khiến gan quá tải. Khi đó, các chất độc không được chuyển hóa hoàn toàn sẽ tích tụ, gây tổn thương tế bào gan, dẫn đến viêm gan do thuốc hoặc suy gan.

Đa số trường hợp tổn thương gan do thuốc diễn tiến cấp tính trong thời gian dưới 6 tháng. Tổn thương có thể gây hoại tử tế bào gan hoặc cản trở bài tiết mật. Tuy nhiên, cũng có trường hợp bệnh âm thầm kéo dài và chuyển thành viêm gan mạn tính, thậm chí dẫn đến xơ hóa gan. Nhiều người không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. Đến khi phát hiện, gan đã xơ hóa hoặc tổn thương nặng, làm giảm hiệu quả điều trị.

Các dấu hiệu thường gặp của viêm gan do thuốc gồm mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn, vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu. Một số trường hợp có biểu hiện quá mẫn như phát ban, nổi mẩn ngoài da hoặc ngứa toàn thân. Tuy nhiên, cũng có người hoàn toàn không có biểu hiện lâm sàng, chỉ phát hiện bất thường khi xét nghiệm máu thấy men gan tăng cao.

Bác sĩ Thành khuyến cáo người dân không tự ý dùng thuốc theo thông tin trên mạng xã hội hoặc các “đơn thuốc” do AI gợi ý. AI chỉ có giá trị tham khảo, không thể thay thế bác sĩ trong việc chẩn đoán, đánh giá mức độ bệnh và chỉ định điều trị phù hợp cho từng cá thể.

Đối với người phải sử dụng thuốc kéo dài như thuốc điều trị mỡ máu, đái tháo đường, lao hoặc các bệnh mạn tính khác, cần tuân thủ hướng dẫn điều trị và kiểm tra chức năng gan định kỳ để phát hiện sớm biến chứng.

(*) Tên bệnh nhân đã được thay đổi.