Vô sinh do không có tinh trùng, anh Kiên, 30 tuổi, được khuyên xin tinh trùng hiến tặng để có con. Cuối cùng khi đến IVF Tâm Anh TP.HCM lại thành công có con “chính chủ”.

Vợ chồng anh Kiên kết hôn 3 năm nhưng không có thai dù sinh hoạt đều đặn, sinh lý bình thường, và uống nhiều loại thuốc bổ tinh trùng và trứng. Cuối năm 2024, họ đi khám, anh Kiên làm xét nghiệm tinh dịch đồ không có tinh trùng, bác sĩ chẩn đoán vô sinh, chỉ định xin tinh trùng hiến tặng để thụ tinh trong ống nghiệm.

Tuyệt vọng, cho rằng không còn cách nào khác, vợ chồng anh Kiên chấp nhận xin tinh trùng để có con, tức là đứa trẻ không cùng huyết thống với bố. Đầu năm 2025, họ đến Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (IVF Tâm Anh TP.HCM) để tìm hiểu quy trình xin tinh trùng hiến tặng.

Bác sĩ Nguyễn Công Danh, Đơn vị Nam học, Trung tâm IVF Tâm Anh TP.HCM xem xét các kết quả xét nghiệm cũ của người bệnh. Các chỉ số kích thước tinh hoàn, nồng độ hormone sinh dục của anh Kiên trong ngưỡng bình thường khiến bác sĩ tiên lượng khả năng có tinh trùng lên đến 95%. Anh Kiên được bác sĩ Danh trấn an tâm lý, thăm khám kỹ lưỡng ở vùng kín. Kết quả ghi nhận vị trí mào tinh căng, không có ống dẫn tinh hai bên. Đây là tình trạng bất sản ống dẫn tinh, khiến tinh trùng không thể xuất ra ngoài, ứ đọng lại ở mào tinh.

Có nhiều phương pháp giúp người bệnh có con của chính mình, trong đó kỹ thuật đơn giản nhất là chọc hút tinh trùng từ mào tinh qua da (PESA), ít xâm lấn, không cần phẫu thuật. Với phương pháp này, người bệnh được gây tê. Bác sĩ Danh cố định mào tinh, sử dụng kim chuyên dụng hút phần dịch chứa tinh trùng ra ngoài. Bác sĩ chuyển hai mẫu tinh dịch thu được vào phòng lab.

Chuyên viên phôi học lọc rửa, thành công tìm thấy 15 tinh trùng đủ điều kiện, toàn bộ được trữ đông để thực hiện một chu kỳ thụ tinh trong ống nghiệm (IVF). Tổng thời gian thủ thuật chỉ khoảng 15 phút. Anh Kiên được xuất viện ngay, không có vết rạch hay khâu trên tinh hoàn hoặc bìu.

Khi bác sĩ thông báo có tinh trùng, có thể sinh con “chính chủ”, anh Kiên mừng rỡ “như trút gánh nặng”. Vợ anh là chị Thảo, 29 tuổi, hiện đang được điều trị kích thích buồng trứng để chọc hút giúp thụ tinh ống nghiệm cùng tinh trùng chồng để có con.

Theo bác sĩ Danh, nhiều cơ sở y tế và trung tâm hỗ trợ sinh sản chỉ tập trung điều trị vô sinh hiếm muộn ở người phụ nữ, bỏ qua việc khám và điều trị cho người chồng. Họ chỉ chú trọng thu mẫu tinh trùng từ người chồng để thụ tinh trong ống nghiệm.

Những trường hợp xét nghiệm tinh dịch đồ không có tinh trùng thường được khuyên xin tinh trùng hiến tặng hoặc xin con nuôi khiến người bệnh mất cơ hội có con của chính mình. Trên thực tế, tỷ lệ vô sinh nam chiếm đến 40% tương đương với vô sinh nữ, khoảng 20% còn lại có thể do cả vợ và chồng hoặc chưa rõ nguyên nhân.

Nam giới xét nghiệm tinh dịch đồ không có tinh trùng có thể do hai nhóm nguyên nhân chính, gồm vô tinh tắc nghẽn và vô tinh không tắc nghẽn. Ở nhóm tắc nghẽn, thường do ảnh hưởng của bất thường bẩm sinh không có ống dẫn tinh, các bệnh lý viêm nhiễm, chấn thương, khiến các vị trí ống dẫn tinh, mào tinh… bị tổn thương, tinh trùng bị bế tắc không thể xuất ra ngoài.

Ở nhóm không do tắc nghẽn, người bệnh có thể mắc các bệnh lý di truyền, bất thường số lượng hoặc cấu trúc nhiễm sắc thể như: Hội chứng Klinefelter, hội chứng Down, hội chứng Noonan, hội chứng Kallmann, mất đoạn nhiễm sắc thể Y…; bất thường ở vùng dưới đồi – tuyến yên; hoặc nguyên nhân từ tinh hoàn như không có tinh hoàn, tinh hoàn ẩn, teo tinh hoàn sau mắc quai bị,… Riêng tình trạng bất sản ống dẫn tinh như trường hợp anh Kiên thuộc yếu tố bẩm sinh chiếm 1-2% các trường hợp vô sinh ở nam giới.

“Không có tinh trùng không đồng nghĩa với việc không thể điều trị. Do đó, nếu chỉ dựa vào kết quả tinh dịch đồ, rất nhiều nam giới thiệt thòi vì mất đi cơ hội có con của chính mình”, bác sĩ Danh nhấn mạnh.

Tại Trung tâm IVF Tâm Anh, các bác sĩ ứng dụng “liệu pháp cặp đôi”, chiến lược “kiềng 3 chân” (khám toàn diện vô sinh nam – nữ – hệ thống phòng lab hiện đại), nghĩa là các cặp vợ chồng được thăm khám và điều trị toàn diện tại một trung tâm. Nam giới được thăm khám kỹ lưỡng ở hệ thống cơ quan sinh sản để xác định chính xác nguyên nhân, tránh trường hợp bỏ sót bệnh lý.

Tùy thuộc nguyên nhân và tình trạng bệnh, nam giới vô sinh có thể được điều trị bằng thuốc, thủ thuật, phẫu thuật, hoặc phương pháp hiện đại nhất là vi phẫu micro-TESE tìm tinh trùng từ tinh hoàn để có con của chính mình, giảm trường hợp phải xin tinh trùng hiến tặng.

Bác sĩ Danh khuyến cáo, vợ chồng kết hôn sau một năm chưa có thai nên đến khám toàn diện sức khỏe sinh sản, điều trị sớm giúp tăng tỷ lệ thành công, sớm có con với chi phí thấp. Nam giới chưa kết hôn nếu có bất thường ở hệ thống cơ quan sinh sản, mắc các bệnh lý di truyền nguy cơ giảm số lượng và chất lượng tinh trùng nên cân nhắc trữ đông tinh trùng bảo tồn khả năng có con trong tương lai.

*Tên người bệnh đã được thay đổi