Ông Lân, 62 tuổi, viêm amidan mạn tính từ nhỏ, hay tái phát; gần đây đau họng nhiều, nuốt đau, phát hiện ung thư amidan trên nền bệnh đồng nhiễm HPV mà không biết.

Viêm amidan mạn tính là tình trạng nhiễm trùng amidan dai dẳng. Mỗi lần triệu chứng bùng phát thường kéo dài hơn hai tuần và tái phát nhiều lần trong năm.

BS.CKII Nguyễn Đức Ngọc, Trung tâm Tai Mũi Họng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết kết quả nội soi họng cho ông Lân ghi nhận amidan hốc mủ, sung huyết. Chụp CT vùng cổ thấy amidan trái kích thước lớn, chưa tụ dịch, chưa vôi hóa. Đánh giá lâm sàng, bác sĩ Ngọc thấy khối u amidan trái có đáy cứng chắc, sùi và bở, chân bám rộng về góc hàm, khác viêm thông thường, nghi ngờ ác tính. Hình ảnh MRI cũng thấy khối u amidan khẩu hầu bên trái đã lan vào khoang cạnh hầu, cơ móng lưỡi cùng bên, có hạch cổ.

Kết quả sinh thiết và giải phẫu bệnh khối u sau phẫu thuật cho thấy ung thư biểu mô tế bào vảy không sừng hóa, dương tính HPV, giai đoạn T4N1M0 (u xâm lấn tại chỗ, có hạch, chưa ghi nhận di căn xa).

Bác sĩ Ngọc giải thích, tình trạng viêm mạn tính gây tổn thương DNA là cơ chế thúc đẩy ung thư. Ở trường hợp ông Lân, viêm mạn tính không gây ung thư ngay, mà tích lũy âm thầm qua nhiều năm, khiến DNA tế bào “yếu đi”, tạo điều kiện để HPV tích hợp vào tế bào, thúc đẩy quá trình biến đổi ác tính. Viêm amidan là bệnh thường gặp, nhưng nếu tái phát nhiều lần thành mạn tính, đồng thời nhiễm HPV (đặc biệt các type nguy cơ cao như 16, 18), nguy cơ tiến triển ung thư amidan sẽ cao hơn so với chỉ viêm mạn tính hoặc chỉ nhiễm HPV.

“Với người viêm amidan tái phát từ nhỏ như ông Lân, thời gian ‘phơi nhiễm’ viêm mạn tính dài hơn so với người mới mắc ở tuổi trưởng thành, HPV xâm nhập và tổn thương DNA tích lũy cũng dài hơn. Đây là yếu tố cộng hưởng khiến ông tiến triển ung thư amidan”, bác sĩ Ngọc nói.

Bác sĩ Ngọc giải thích thêm, amidan là nơi tiếp xúc thường xuyên với vi khuẩn, virus xâm nhập qua đường hô hấp trên. Khi viêm mạn tính, tái phát kéo dài, hệ miễn dịch liên tục huy động bạch cầu đến “chiến đấu”, tiêu diệt mầm bệnh nhưng cũng sinh ra các gốc oxy hóa. Nồng độ oxy phản ứng cao kéo dài không chỉ diệt vi khuẩn mà còn “vô tình” làm tổn thương DNA tế bào tại đây, tạo các điểm đứt gãy trên chuỗi DNA. Khi cơ thể nhiễm HPV, đây chính là cơ hội để virus “chen” vào gen tế bào. Khi đó, virus HPV tiếp tục khiến tình trạng viêm tiến triển, làm tăng lượng gốc oxy hóa, tạo ra một vòng lặp tự nuôi quá trình viêm, lần sau nặng hơn lần trước, thúc đẩy quá trình biến đổi ác tính.

Sau hội chẩn, ông Lân được chỉ định phẫu thuật cắt bỏ khối ung thư amidan bằng công nghệ Coblator kết hợp nạo vét hạch cổ, cầm máu tại chỗ, hạn chế tổn thương mô xung quanh. Sau phẫu thuật, người bệnh được chỉ định xạ trị bổ trợ theo phác đồ cá thể hóa. Theo bác sĩ Ngọc, tiên lượng ung thư amidan dương tính HPV khi điều trị bằng xạ trị khá khả quan, tỷ lệ đáp ứng điều trị cao. Tỷ lệ sống sau 5 năm ở nhóm dương tính HPV (69,1%) tốt hơn nhóm âm tính HPV (31,9%); nguy cơ tái phát cũng thấp hơn nhóm âm tính HPV. Tuy nhiên, người bệnh vẫn cần tuân thủ lịch tái khám định kỳ nghiêm ngặt sau điều trị.

Ung thư amidan là ung thư vùng hầu họng phổ biến nhất, tỷ lệ mắc bệnh đang tăng do sự gia tăng của ung thư do virus gây u nhú ở người (HPV). Triệu chứng ban đầu là nuốt vướng như mắc xương, nuốt đau một bên, đau họng… Bác sĩ Ngọc dẫn nghiên cứu cho thấy, phẫu thuật cắt amidan giúp giảm nguy cơ ung thư amidan vì không chỉ loại bỏ mô viêm mà loại bỏ luôn hốc amidan – nơi vi khuẩn, biofilm và HPV có thể trú ẩn lâu dài. Với người viêm amidan mạn tính, tái phát thường xuyên và không đáp ứng điều trị nội khoa, bác sĩ thường chỉ định phẫu thuật cắt amidan.

Bác sĩ Ngọc khuyến cáo, để phòng ngừa viêm amidan, nên giữ vệ sinh răng miệng, mũi họng hàng ngày, súc họng nước muối, hạn chế rượu bia, thuốc lá và tránh khói bụi, hóa chất kích ứng. Giữ ấm vùng cổ họng khi trời lạnh, uống đủ nước, tăng sức đề kháng bằng chế độ ăn uống, nghỉ ngơi hợp lý. Nên tiêm vaccine HPV đúng độ tuổi, quan hệ tình dục an toàn, khám sức khỏe định kỳ và nâng cao miễn dịch góp phần giảm nguy cơ nhiễm và biến chứng liên quan HPV.

Khi viêm amidan cấp, cần điều trị dứt điểm, tái khám đúng hẹn, không tự ý ngưng thuốc sớm, không chủ quan để bệnh tiến triển âm thầm. Nếu tái phát nhiều lần trong năm, đặc biệt ở trẻ nhỏ nên thăm khám chuyên khoa Tai Mũi Họng để cân nhắc điều trị triệt để, kể cả cắt amidan nếu có chỉ định, tránh để viêm kéo dài thành mạn tính.

*Tên người bệnh đã được thay đổi.