Cả gia đình 3 người đều thừa cân, béo phì nhưng chỉ cậu con trai 15 tuổi, nặng 120 kg, phải ăn kiêng riêng, tập thể dục hàng ngày vì “mới béo” và để đủ điều kiện đăng ký nguyện vọng thi ngành hàng không.

Anh Tuấn (48 tuổi, TP.HCM) nặng 85kg và vợ nặng 76kg, con trai tên Phúc 15 tuổi 120kg. Cậu bé to béo gấp 2-3 lần bạn bè, môn thể dục thường xuyên đứng cuối lớp, ngủ ngáy rất to, hay mệt mỏi. Nghĩ hai vợ chồng đã lớn tuổi, quen với cân nặng này nhiều năm, “tốt tướng” dễ làm ăn, còn con mới tuổi dậy thì phải giảm cân ngay vì tương lai.

Vợ chồng anh đăng ký cho con đá bóng, đi bơi, chạy bộ 1 tiếng mỗi buổi chiều, bố mẹ thay nhau giám sát, giục con vận động sát sao. Các món ăn vặt, nước ngọt bị cấm tuyệt đối. Cậu bé được mẹ nấu chế độ riêng với chỉ nửa bát cơm trắng, rau, trứng, ức gà luộc. Trong khi đó bố mẹ vẫn duy trì chế độ ăn uống như bình thường, đồ ăn của Phúc để đĩa riêng trên mâm cơm. Để hiệu quả nhanh hơn, anh mua cho Phúc gói giảm cân giảm mỡ của một spa gần nhà giá 30 triệu đồng cho 8 buổi đánh mỡ.

Hơn 1 tháng đầu, Phúc giảm được 2kg, nhưng hay cáu gắt, kiệt sức và chán nản các món ăn của mẹ. Cân nặng tăng trở lại khi cậu quyết liệt phản kháng vì quá đói và cảm thấy bị bố mẹ phân biệt đối xử.

Đến khám giảm cân tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở phường Tân Hưng – quận 7 cũ), ban đầu anh Tuấn chỉ đề nghị bác sĩ điều trị cho con trai. Khai thác tiền sử gia đình thấy tình trạng cả cha mẹ cùng thừa cân, béo phì, TS.BS Lâm Văn Hoàng, Trưởng khoa Nội tiết – Đái tháo đường đã tư vấn và giải thích cụ thể cho anh Tuấn. Ở gia đình có bố mẹ bình thường, trẻ bị béo phì chiếm khoảng 9%; nếu có bố hoặc mẹ béo phì, tỷ lệ này khoảng 41-50% và tăng lên 66-80% nếu cả bố mẹ cùng béo phì. Nếu chỉ điều trị cho con mà cha mẹ không giảm cân thì kết quả không bền vững, trẻ sẽ nhanh chóng tăng cân trở lại.

Được tư vấn, anh Tuấn quyết định gọi vợ tới khám cùng. Kết quả đo InBody cho thấy, chỉ số BMI (chỉ số khối cơ thể) của vợ chồng anh là 30 cùng béo phì độ 2, còn Phúc là 42,3 – béo phì mức độ cao nhất. Nghiêm trọng hơn, cậu bé đồng mắc gan nhiễm mỡ độ 3, tăng axit uric máu, rối loạn mỡ máu.

Bác sĩ Hoàng đã lên phác đồ điều trị béo phì toàn diện nhưng cá thể hóa theo mức độ béo phì, bệnh nền và biến chứng béo phì cho từng người. Ngoài thuốc uống và thuốc tiêm với liều lượng riêng để hạn chế thèm ăn, giảm lượng calo nạp vào, bác sĩ dinh dưỡng cũng tư vấn kỹ cho gia đình về chế độ ăn đủ dinh dưỡng nhưng hỗ trợ giảm cân, như tăng cường các món canh chua hợp khẩu vị để con chịu ăn rau, chuyển dần các món kho, rán thành luộc hoặc chiên không dầu, nước ngọt thành nước dừa, sữa ít đường, sữa chua uống… Đồng thời chuyên viên vận động hướng dẫn các bài tập thể dục đơn giản cả gia đình có thể thực hiện cùng nhau, như đi bộ, nhảy dây, leo cầu thang, bơi 30 phút mỗi ngày, sau đó tăng lên 1 giờ, vận động đốt cháy calo mạnh hơn như đánh cầu lông, pickleball, đá bóng.

“Mấy ngày đầu tôi phải nghỉ 2-3 lần mới đi bộ được 30 phút. Lúc đó tôi mới hiểu trước đó mình ép cân con sai cách rồi” anh Tuấn nói.

Hiện, sau tháng đầu tiên, mỗi người trong gia đình anh Tuấn đều giảm 3-5kg và tiếp tục mục tiêu giảm còn 55kg ở người mẹ, 65-70kg ở hai cha con.

Theo Liên đoàn Phòng chống Béo phì Thế giới, tỷ lệ béo phì trên toàn thế giới đã tăng ba lần từ năm 1975 đến năm 2022. Con số này được dự đoán sẽ tiếp tục tăng, dự đoán đến năm 2035 có 51% dân số thế giới, tương đương hơn 4 tỷ người sẽ béo phì hoặc thừa cân, nghĩa là cứ 4 người sẽ có 1 người thừa cân béo phì.

TS Hoàng cho biết, Việt Nam có tỷ lệ người mắc bệnh đang gia tăng nhanh chóng. “Nếu tính theo chỉ số eo – mông, hiện cứ 2 người lớn có 1 béo phì”, bác sĩ Hoàng nói. Bản đồ béo phì thế giới 2025 nhận định, đến năm 2030, Việt Nam sẽ có khoảng 19 triệu người trưởng thành béo phì (chỉ số BMI trên 25), kéo theo hàng loạt các rối loạn sức khỏe nghiêm trọng.

Thực tế ghi nhận tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh tình trạng cả gia đình cùng béo phì, hay cha hoặc mẹ và con béo phì rất phổ biến, tuy nhiên khi tới khám, cha mẹ chỉ nghĩ tới chuyện giảm cân cho con. Điểm chung là cha mẹ đã ở tuổi trung niên, thừa cân béo phì là bình thường do lão hóa, khó giảm. Còn con ít tuổi, béo phì nguy hiểm hơn, có thể ảnh hưởng tương lai và sức khỏe lâu dài.

Béo phì có tính chất di truyền nên khi cha mẹ béo phì, khả năng con cái thừa cân béo phì rất cao. Vì thế, điều trị giảm cân không chỉ cá thể hóa từng người mà còn phải thay đổi đồng bộ cả thói quen lối sống và sinh hoạt của gia đình.

Chủ đề của Ngày phòng chống béo phì 4/3 năm nay là “8 tỷ lý do để hành động chống béo phì”, nhấn mạnh việc giải quyết vấn đề béo phì không chỉ liên quan đến sức khỏe cá nhân, mà còn là xây dựng các hệ thống mạnh mẽ hơn, công bằng hơn, mang lại lợi ích cho tất cả mọi người.