Nằm bất động hai tuần do ngã gãy xương mà không điều trị, cụ bà 89 tuổi hình thành huyết khối tĩnh mạch sâu chi dưới, không thể phẫu thuật ngay.

Bà Chi ngã tại nhà, không đau nhiều nên trì hoãn đến viện. Bà gần như nằm một chỗ, đến khi thấy cơn đau tăng dần cản trở sinh hoạt, bà mới đi khám ở bệnh viện tỉnh thì được chẩn đoán gãy cổ xương đùi. Bác sĩ chuyển bà lên bệnh viện tuyến trên điều trị tiếp.

ThS.BS.CKI Đặng Khoa Học, Trưởng khoa Chấn thương Chỉnh hình Tổng quát, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết bà Chi có bệnh lý teo cơ và loãng xương nên khó giữ thăng bằng, dễ té ngã, khi ngã dễ bị gãy xương. Gãy cổ xương đùi (vị trí giữa chỏm xương đùi và khối mấu chuyển) là dạng gãy xương thường gặp ở người lớn tuổi. Khi không chẩn đoán và điều trị kịp thời, người bệnh đối mặt với nguy cơ tử vong rất cao do đau đớn và những biến chứng khi phải nằm bất động lâu ngày.

Bác sĩ Học nhận định, người trẻ khi gãy cổ xương đùi thường được chỉ định phẫu thuật kết hợp xương nhờ xương có độ chắc khỏe cao, khả năng hồi phục nhanh chóng. Nhưng với những bệnh nhân lớn tuổi, có bệnh xương khớp như bà Chi, nếu mổ kết hợp xương thì tỷ lệ lành rất thấp. Vì thế, bác sĩ quyết định thay khớp háng bán phần cho bà bằng phương pháp ít xâm lấn.

Tuy nhiên, siêu âm tĩnh mạch cẳng chân cho thấy bệnh nhân có nhiều cục máu đông ở tĩnh mạch chi dưới do nằm một chỗ nhiều ngày, chưa thể phẫu thuật vì nguy cơ biến chứng thuyên tắc phổi, suy hô hấp trong và sau mổ rất cao. Bà Chi được chuyển khoa Tim mạch điều trị.

BS.CKI Hoàng Thị Bình, khoa Nội tim mạch 1, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM chia sẻ, huyết khối tĩnh mạch sâu chi dưới xảy ra khi cục máu đông hình thành trong các tĩnh mạch sâu ở chân như tĩnh mạch khoeo, tĩnh mạch vùng chậu và tĩnh mạch đùi. Các nguyên nhân phổ biến gây ra tình trạng này bao gồm máu bị ứ trệ không trở về tim được, lớp nội mạc của mạch máu bị tổn thương, cơ chế tăng đông máu của cơ thể dẫn đến tăng khả năng hình thành huyết khối.

Bệnh huyết khối tĩnh mạch sâu chi dưới nếu không được chữa trị kịp thời, cục máu đông có thể di chuyển đến phổi gây tắc mạch phổi, gây ra những vấn đề nghiêm trọng liên quan đến hệ tuần hoàn, hô hấp. Trường hợp bà Chi rất may mắn khi huyết khối chưa di chuyển lên gây tắc mạch máu phổi.

Bác sĩ Bình sử dụng thuốc kháng đông đường tiêm cho bà Chi để phòng ngừa hình thành thêm huyết khối, đồng thời thúc đẩy những cục máu đông sẵn có tan nhanh theo cơ chế tự tiêu của cơ thể. Sau ba ngày tình trạng huyết khối được kiểm soát, ê kíp tiến hành phẫu thuật cho bà.

Theo bác sĩ Học, thay khớp háng bán phần bằng đường mổ SuperPath là kỹ thuật thay khớp bằng đường mổ ngắn, không cắt cơ. Thời gian phẫu thuật được rút ngắn, ít mất máu, bệnh nhân phục hồi nhanh chóng. Thông thường sau mổ một ngày, người bệnh có thể đi lại bình thường với khung tập đi, không đau đớn nhiều như các phương pháp truyền thống.

Ca mổ diễn ra trong 30 phút. Bà Chi được hướng dẫn tập vật lý trị liệu từ ngày đầu tiên sau mổ để tránh biến chứng loét, tì đè do nằm lâu, ngăn ngừa huyết khối. Năm ngày sau bà tự đi lại với sự trợ giúp của khung tập đi. Bác sĩ tiếp tục kê toa thuốc kháng đông cho bà, căn dặn tái khám định kỳ để theo dõi bất thường nếu có.

Để ngăn ngừa bệnh huyết khối tĩnh mạch sâu chi dưới, mỗi người cần duy trì thói quen sinh hoạt lành mạnh và vận động hợp lý. Khi phải ngồi trong thời gian dài (làm việc bàn giấy hoặc ngồi ô tô, máy bay), hãy cố gắng đứng dậy và đi bộ sau mỗi 1-2 giờ ngồi liên tục. Nếu không thể di chuyển, hãy thường xuyên cử động chân, mắt cá chân và ngón chân. Chọn quần áo thoải mái, không gây chèn ép cơ thể đặc biệt là khi đi xa. Uống nhiều nước để không bị mất nước, giúp máu lưu thông tốt hơn.

Với những bệnh nhân vừa trải qua ca phẫu thuật hoặc nằm viện lâu, nên thay đổi tư thế, vận động chân tay thường xuyên và đứng dậy đi lại càng sớm càng tốt. Tham khảo ý kiến bác sĩ về việc sử dụng vớ áp lực ngắt quãng, đặc biệt cho bệnh nhân nằm ICU.

Khi xuất hiện các triệu chứng của bệnh huyết khối tĩnh mạch sâu chi dưới như sưng ở một bên chân, đau, chuột rút, da có màu đỏ hoặc xanh, vùng da ấm hoặc trở nên nhạy cảm, nên đi khám sớm để có biện pháp điều trị phù hợp.

*Tên bệnh nhân đã được thay đổi