Lam, 19 tuổi, ngủ ngáy, ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn mức độ nặng nhiều năm, ảnh hưởng học tập, sinh hoạt, đi khám bác sĩ chẩn đoán do viêm amidan, VA quá phát, chỉ định phẫu thuật.

Lam có tiền sử viêm amidan, thường tái phát nhiều lần trong năm. Amidan sưng to khiến Lam thường sốt, đau họng, ngủ ngáy to, sáng dậy mệt mỏi, giảm tập trung học tập. Gần đây, triệu chứng nặng hơn, thường hụt hơi khi ngủ, tỉnh giấc giữa đêm, thường xuyên phải thở bằng miệng gây viêm mũi họng nên đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM khám.

ThS.BS.CKI Nguyễn Thị Hương, Trung tâm Tai Mũi Họng nội soi họng cho Lam ghi nhận amidan sưng to, sung huyết, chiếm khoảng 75% kích thước hầu họng, VA quá phát. Lam được chẩn đoán viêm amidan quá phát độ 4, viêm VA quá phát.

Kết quả đo đa ký hô hấp ghi nhận đồng thời nhiều chỉ số trong giấc ngủ như nhịp thở, nồng độ oxy máu (SpO2), nhịp tim, sóng não, cử động lồng ngực/bụng, cử động mắt, xác định Lam ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn mức độ nặng. Đây là tình trạng đường hô hấp trên tắc nghẽn nhiều lần khi ngủ, làm giảm hoặc ngừng hoàn toàn luồng không khí (hơn 10 giây), gây gián đoạn nhịp thở, oxy máu giảm và buộc não phải đánh thức cơ thể dậy chớp nhoáng khôi phục nhịp thở.

Bác sĩ Hương cho biết, VA là tổ chức lympho ở vòm mũi họng, cửa mũi sau, phát triển ở trẻ nhỏ để hỗ trợ miễn dịch (nhận diện vi khuẩn, virus qua đường mũi họng). VA đạt kích thước tối đa lúc trẻ 5-7 tuổi, sau đó giảm dần. Đến tuổi dậy thì (12-16 tuổi), cơ thể “không cần” mô này hoạt động mạnh như trước nữa vì hệ miễn dịch đã trưởng thành, có cơ chế khác đảm nhiệm nên hầu hết VA tự co nhỏ dần và tiêu biến. Tuy nhiên, amidan, VA của Lam tái nhiễm liên tục khiến tình trạng thoái triển chậm hơn bình thường.

Amidan quá phát độ 4 gần như che lấp toàn bộ hầu họng, kết hợp VA quá phát gây tắc nghẽn đường thở ở hai vị trí. Đường thở đã hẹp sẵn do amidan quá phát độ 4, việc cơ giãn thêm trong giai đoạn ngủ sâu (REM) khiến thành họng sụp xuống, chặn hoàn toàn luồng khí vài giây đến vài chục giây, gây ngưng thở do tắc nghẽn.

Theo bác sĩ Hương, ngưng thở khi ngủ không chỉ là bệnh của người lớn tuổi hay thừa cân. Người trẻ như Lam vẫn có thể mắc bệnh nếu amidan, VA quá phát kéo dài. Ngủ ngáy, ngưng thở khi ngủ không đơn thuần là ngủ không ngon giấc mà ảnh hưởng học tập, công việc, chất lượng sống. Về lâu dài có thể ảnh hưởng tim mạch, suy giảm trí nhớ, đái tháo đường…

Lam được chỉ định phẫu thuật cắt amidan, nạo VA vì đã điều trị nội khoa thời gian dài không còn đáp ứng. Lúc này, amidan không còn chức năng miễn dịch mà trở thành ổ nhiễm trùng. Nếu không phẫu thuật, bệnh tái phát liên tục, có thể biến chứng nhiễm trùng đường hô hấp, viêm khớp, viêm cầu thận.

Bác sĩ Hương phẫu thuật cắt amidan cho Lam bằng phương pháp Coblator công nghệ plasma, ở nhiệt độ thấp (60–70°C) giúp bóc tách mô chính xác, cầm máu tại chỗ, ít đau và hồi phục nhanh. Sau khi cắt 2 amidan khoảng 4 cm (bình thường 1,5-2 cm), bác sĩ Hương tiếp tục nạo VA cho Lam qua nội soi và chỉnh hình họng màn hầu lưỡi gà.

Hậu phẫu, sức khỏe hồi phục, Lam xuất viện sau 24 giờ, tái khám sau 1 tuần, vết mổ lành thương tốt. Khoảng 3 tuần sau, Lam cải thiện tình trạng ngủ ngáy, ngưng thở khi ngủ.

Theo bác sĩ Hương, khi amidan mạn tính, các tác nhân gây bệnh có sẵn trong amidan nếu gặp yếu tố kích ứng sẽ gây viêm quá phát. Lúc này người bệnh thường bị sốt, đau họng, sưng amidan. Các triệu chứng tương tự như viêm amidan cấp tính nhưng sẽ kéo dài hơn. Tuy nhiên, viêm amidan có chỉ định phẫu thuật khi biến chứng gây tắc nghẽn đường thở, tái đi tái lại thường xuyên, hạn chế các hoạt động hàng ngày. Nếu viêm amidan quá phát độ 1, 2, người bệnh có thể được điều trị nội khoa và theo dõi tại nhà.

Bác sĩ Hương khuyến cáo, để phòng ngừa viêm amidan, nên súc họng bằng nước muối sinh lý hàng ngày, đeo khẩu trang khi ra ngoài, giữ ấm cổ họng, hạn chế đồ lạnh, uống đủ nước, tránh các chất kích thích, tăng cường miễn dịch.

*Tên người bệnh đã được thay đổi