Nhiều lần co giật, tê nửa người và mất ý thức, Thành, 17 tuổi, từng được chẩn đoán động kinh, nay bác sĩ phát hiện mắc bệnh lý viêm mạch máu khiến động mạch cảnh hẹp khít, nguy cơ đột quỵ.

Thành khởi phát cơn co giật đầu tiên một năm trước khi đang sốt. Em đột ngột tê nửa người trái, choáng váng rồi mất ý thức. Cấp cứu tại một bệnh viện, em được chụp MRI não chưa phát hiện bất thường, bác sĩ chẩn đoán động kinh toàn thể nghĩ do viêm não màng não và điều trị nội trú hai tuần.

Những tháng sau đó, Thành tiếp tục trải qua ba cơn co giật tương tự. Đến tháng 8/2026, gia đình đưa em đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM tìm nguyên nhân.

TS.BS Nguyễn Anh Dũng, Trưởng khoa Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, Trung tâm Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, cho biết thời điểm nhập viện, huyết áp bệnh nhân lên đến 180/100 mmHg (bình thường 120/80 mmHg). Kết quả chụp CT đầu cổ ghi nhận động mạch cảnh phải có đoạn hẹp trên 90%, có đoạn phình to, trong khi động mạch cảnh trái hẹp 70-80% không do xơ vữa. Đáng chú ý, chỗ hẹp nhất của động mạch cảnh trái chỉ còn đường kính khoảng 2.5 mm, trong khi bình thường khoảng 6-7 mm.

“Động mạch cảnh của bệnh nhân hẹp gần như chỉ còn một khe nhỏ cho dòng máu đi qua”, bác sĩ Dũng nói.

Tình trạng hẹp không do xơ vữa khiến bác sĩ nghĩ đến bệnh lý viêm động mạch Takayasu. Bác sĩ chỉ định chụp CT mạch máu toàn thân, ghi nhận động mạch thận phải hẹp 90-95% và động mạch mạc treo tràng trên hẹp 90-95%.

Takayasu là bệnh viêm mạch máu hiếm gặp với tỷ lệ mắc chỉ 1-2 người trên 1 triệu người, phần lớn là nữ giới. Bệnh phổ biến ở người trẻ dưới 40 tuổi, đặc biệt hay gặp ở tuổi vị thành niên và thanh niên.

Theo bác sĩ Dũng, bệnh xảy ra khi hệ miễn dịch tấn công nhầm thành các động mạch lớn, gây viêm kéo dài. Thành mạch có thể dày lên, mất tính đàn hồi, dẫn đến hẹp, tắc hoặc giãn mạch.

Bệnh thường ảnh hưởng đến động mạch chủ và các nhánh lớn như động mạch cảnh, động mạch thận. Ở giai đoạn đầu, triệu chứng thường không đặc hiệu như sốt, mệt mỏi, sụt cân, đau nhức hoặc viêm khớp nên dễ bị bỏ qua hoặc nhầm với bệnh lý khác.

Trường hợp của Thành, tổn thương động mạch cảnh khiến lượng máu lên não suy giảm. Các cơn choáng, mất ý thức và co giật nhiều khả năng liên quan đến tình trạng thiếu máu não do hẹp mạch nghiêm trọng.

Sau hội chẩn, các bác sĩ nhận định động mạch cảnh phải của bệnh nhân đã hẹp trên 90%, nguy cơ tắc hoàn toàn gây đột quỵ não rất cao. Êkíp quyết định tái thông mạch cảnh để khôi phục dòng máu nuôi não.

Do tổn thương không xuất phát từ mảng xơ vữa, phương pháp bóc nội mạc động mạch cảnh không phù hợp. Bác sĩ Dũng cùng ê kíp quyết định phẫu thuật bắc cầu mạch máu. Một đoạn tĩnh mạch khỏe mạnh của chính bệnh nhân được dùng làm cầu nối, bắc qua đoạn mạch cảnh tắc nghẽn, đưa máu giàu oxy vượt qua các chỗ hẹp để đi lên nuôi não.

Ca mổ kết thúc sau hai giờ. Một ngày sau phẫu thuật, Thành tỉnh táo, không còn chóng mặt hay đau đầu. Em được xuất viện sau ba ngày và tiếp tục sử dụng thuốc kiểm soát tình trạng viêm và ngăn ngừa tổn thương mạch máu tiến triển. Các bác sĩ dự kiến can thiệp những vị trí hẹp ở động mạch thận phải và động mạch treo tràng trên khi sức khỏe Thành ổn định.

Theo bác sĩ Dũng, bệnh viêm động mạch Takayasu thường diễn tiến qua hai giai đoạn. Ở giai đoạn toàn thân, người bệnh có thể chỉ sốt kéo dài, mệt mỏi, sụt cân hoặc đau nhức. Khi bệnh chuyển sang giai đoạn tổn thương mạch máu, các biểu hiện rõ hơn như tăng huyết áp, mạch yếu, chênh lệch huyết áp hai tay, đau hoặc yếu tay chân, chóng mặt, ngất, đau đầu, đau ngực, khó thở.

Khoảng 75% người bệnh bắt đầu có triệu chứng từ tuổi thiếu niên, song việc chẩn đoán thường bị trì hoãn do biểu hiện ban đầu mơ hồ. Việc phát hiện bệnh sớm giúp kiểm soát tình trạng viêm trước khi thành mạch bị tổn thương nghiêm trọng và giảm nguy cơ biến cố tim mạch, não.

“Tỷ lệ sống sau 10 năm của bệnh nhân Takayasu có thể đạt đến 85-90% nếu được phát hiện và điều trị sớm”, bác sĩ Dũng cho biết.

Bác sĩ Dũng khuyến cáo, người trẻ có các triệu chứng kéo dài không rõ nguyên nhân, đặc biệt sốt dai dẳng, mệt mỏi, sụt cân kèm đau đầu, chóng mặt, ngất, huyết áp cao hoặc chênh lệch huyết áp giữa hai tay, nên đi khám sớm. Khi xuất hiện các dấu hiệu thần kinh bất thường như yếu liệt, tê một bên cơ thể, nói khó hoặc mất ý thức, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay.

* Tên bệnh nhân đã được thay đổi