Hà Nội – Bé Nhật, 14 tuổi, thể trạng suy dinh dưỡng, thường xuyên đau mỏi chân, ngủ không ngon, biếng ăn kéo dài, sau 3 tháng điều trị dinh dưỡng tăng 3,7 kg và cao thêm 2 cm.

Gia đình cho biết từ nhỏ Nhật hay ốm vặt, khi bước vào tuổi dậy chỉ tăng khoảng 1 kg mỗi năm. ThS.BS Hoàng Thị Hằng, khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, ghi nhận trẻ cao 155,5 cm nhưng chỉ nặng 31,5 kg, chỉ số khối cơ thể (BMI) đạt 13 kg/m², thấp hơn nhiều so với mức bình thường lứa tuổi thường là khoảng 18-19 kg/m².

Đánh giá khẩu phần ăn cho thấy trẻ ăn ít, chủ yếu là thịt và trứng, gần như không có hải sản và ít uống sữa, chỉ đáp ứng khoảng 50% nhu cầu năng lượng khuyến nghị, chế độ ăn nghèo chất đạm và thiếu đa dạng thực phẩm. Để đánh giá toàn diện tình trạng dinh dưỡng và tăng trưởng, bác sĩ chỉ định thực hiện các xét nghiệm vi chất dinh dưỡng, phân tích thành phần cơ thể và đo mật độ xương.

Kết quả cho thấy trẻ thiếu vitamin D và kẽm – hai vi chất quan trọng đối với quá trình hấp thu canxi, khoáng hóa xương, tăng trưởng chiều cao và giúp trẻ ăn ngon miệng. Khối lượng cơ xương của trẻ thấp, tỷ lệ mỡ cơ thể chỉ 10,9%, phản ánh tình trạng thiếu năng lượng kéo dài. Mật độ xương thấp hơn đáng kể so với trẻ cùng tuổi.

Từ các triệu chứng lâm sàng và kết quả cận lâm sàng, bác sĩ chẩn đoán bé Nhật mắc suy dinh dưỡng, kèm biếng ăn và đau xương tăng trưởng do thiếu hụt năng lượng, protein và vi chất kéo dài.

Theo bác sĩ Hằng, trẻ trai 14 tuổi đang trong giai đoạn dậy thì là giai đoạn trẻ tăng trưởng nhanh cả về cân nặng và chiều cao, trẻ thường tăng 4-6kg và 7 – 8cm/năm. Tuy nhiên nếu chế độ ăn không đảm bảo năng lượng, các chất dinh dưỡng cơ thể không chỉ giảm lượng mỡ dự trữ mà còn huy động cả khối cơ để duy trì hoạt động sống, khiến trẻ gầy yếu, nhanh mệt, giảm sức bền và suy giảm miễn dịch. Nếu không được can thiệp kịp thời, trẻ có nguy cơ chậm tăng trưởng chiều cao, giảm mật độ xương và bỏ lỡ giai đoạn phát triển vàng quan trọng của tuổi dậy thì.

Điều trị suy dinh dưỡng không chỉ giúp phục hồi cảm giác ngon miệng mà cần xác định nguyên nhân, đánh giá mức độ thiếu hụt dinh dưỡng và xây dựng phác đồ phù hợp. Mục tiêu là phục hồi cân nặng, khối cơ, sức khỏe xương và bù đắp các vi chất thiếu hụt.

Dựa trên tình trạng của bé Nhật, bác sĩ xây dựng phác đồ dinh dưỡng cá thể hóa, điều chỉnh khẩu phần nhằm đảm bảo đủ năng lượng và cân đối các nhóm chất. Gia đình được hướng dẫn tăng cường thực phẩm giàu protein có giá trị sinh học cao như thịt, cá, trứng, sữa; đa dạng thực phẩm; thay đổi cách chế biến để phù hợp khẩu vị nhằm cải thiện cảm giác ngon miệng. Trẻ được bổ sung thêm 20 g protein mỗi ngày dưới dạng thực phẩm dinh dưỡng, kết hợp men enzyme tiêu hóa, vitamin D, kẽm và vitamin tổng hợp để hỗ trợ hấp thu và khắc phục tình trạng thiếu vi chất.

Sau 3 tháng điều trị, trẻ tăng 3,7 kg và cao thêm 2 cm. Khẩu phần ăn cải thiện rõ rệt, từ chỉ đáp ứng khoảng 50% nhu cầu đã tăng lên gần 80%. Trẻ bắt đầu ăn đa dạng thực phẩm hơn, chấp nhận uống sữa và bổ sung các nguồn đạm trước đây thường từ chối. Các triệu chứng đau mỏi chân không còn, giấc ngủ ngon hơn, tinh thần vui vẻ, năng động và tích cực tham gia các hoạt động thể chất.

Theo bác sĩ Hằng tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, hiệu quả điều trị của bé Nhật không chỉ cải thiện cân nặng mà còn được cung cấp đủ năng lượng và dưỡng chất để phục hồi khối cơ, cải thiện sức khỏe xương để bắt kịp đà tăng trưởng trong tuổi dậy thì. Đây là đoạn vàng cuối cùng tối ưu chiều cao, giúp trẻ đạt khoảng 20-25% chiều cao trưởng thành và tích lũy 40-60% khối lượng xương đỉnh.

Khi trẻ tăng cân, tăng chiều cao chậm, biếng ăn kéo dài, đau mỏi xương khớp, ngủ không ngon hoặc thường xuyên mệt mỏi, cần đưa đến khám chuyên khoa dinh dưỡng để được đánh giá toàn diện.