Tăng gần 20kg trong hơn nửa năm, anh Thắng (32 tuổi) được chẩn đoán tái phát thoát vị đĩa đệm, viêm và giãn dây chằng.

Gần 2 năm trước, anh Thắng được chẩn đoán thoát vị đĩa đệm, điều trị 3 tháng, tập vật lý trị liệu. Tình trạng bệnh tạm ổn, anh tiếp tục công việc lái xe đường dài. Mỗi ngày anh ngồi liên tục 8-9 tiếng, thường xuyên ăn ngoài, đồ ăn chế biến sẵn, uống nước ngọt, nước tăng lực, cân nặng tăng từ 76kg lên 95kg trong 6 tháng.

Cùng với đó các cơn đau vùng thắt lưng tăng lên, lan xuống mông, đùi, cảm giác như có kiến bò ở chân, đặc biệt đau mỗi khi cúi hay ngửa người, ho hoặc xách đồ. Đi khám, bác sĩ chẩn đoán anh tái phát thoát vị đĩa đệm, viêm và giãn dây chằng háng trái, có chỉ định phẫu thuật và khuyến cáo giảm cân, nhưng anh sợ “động dao kéo” nên đến khám giảm cân trước tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở phường Tân Hưng – quận 7 cũ).

Bác sĩ CKI Đỗ Tiến Vũ, khoa Nội tiết – Đái tháo đường, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM nhận định anh Thắng béo phì độ nặng nhất, chỉ số BMI 36. Nguy hiểm hơn tỷ lệ mỡ trong cơ thể chiếm 46% trong khi khuyến cáo đối với nam giới trưởng thành dưới 25%. Ít vận động nên khối lượng cơ của anh chỉ có 28%, trong khi ở nam giới trưởng thành, tỷ lệ trung bình dao động 30 – 45%.

Thừa cân tác động không nhỏ đến tình trạng thoát vị đĩa đệm của người bệnh, bác sĩ Vũ cho biết, thêm rằng khi cân nặng tăng, cột sống và các đĩa đệm phải chịu áp lực lớn hơn mỗi ngày, đặc biệt ở vùng thắt lưng. Lâu dần, đĩa đệm dễ bị thoái hóa và thoát vị.

Người thừa cân thường có cơ lõi yếu. Lớp mỡ dày ở bụng làm cho bụng phình to liên tục, các cơ vùng bụng bị kéo giãn làm mất đi độ căng tự nhiên và yếu dần. Đồng thời khi “khung” giữ cột sống không vững, cột sống phải làm việc nhiều hơn để giữ cơ thể ổn định nên dễ bị tổn thương và gây đau lưng. Thừa cân cũng khiến cơ thể khó giữ tư thế đúng, dễ gù – ưỡn lưng quá mức, thậm chí cong vẹo cột sống làm mất cân bằng cơ thể, ít vận động làm các khớp đốt sống kém linh hoạt và dễ bị chèn ép.

Nếu không điều trị, người bệnh thoát vị đĩa đệm có nguy cơ teo nhỏ các chi, liệt nửa người hoặc bại liệt cả người, tiêu tiểu không kiểm soát.

Để ngăn ngừa thoát vị đĩa đệm diễn tiến nặng hơn, anh Thắng cấp thiết phải giảm ít nhất 10-15% trọng lượng cơ thể.

Vì tính chất công việc tài xế, phải ăn ngoài tất cả các bữa trong ngày, do đó anh Thắng được chuyên viên dinh dưỡng đặc biệt tư vấn hạn chế đồ ăn dầu mỡ trong lựa chọn món. Anh chỉ ăn 3 bữa chính, hạn chế không ăn vặt, bữa ăn đầu tiên trong ngày không có tinh bột như phở gà nạc không bánh phở.

Các bữa khác chọn loại thịt ít mỡ, không da như bò, gà, cá ngừ, mực, nạc heo… cố gắng ăn bổ sung nhiều trái cây, hạn chế tối đa nước ngọt, nước tăng lực. Mỗi ngày sau khi lái xe, anh duy trì đi bộ ít nhất 6.000 – 10.000 bước chân, có thời gian thì tập thêm các bài tập xây dựng sức mạnh cơ lõi (vùng bụng, hông, lưng dưới), tăng cường độ dẻo dai, cải thiện tư thế và sự linh hoạt cho cơ thể.

Với sự hỗ trợ của thuốc ức chế thèm ăn, nhanh no, giảm cảm giác đói, anh Thắng cố gắng tuân thủ các chỉ định của bác sĩ. Sau 2 tháng, anh giảm được 9kg, khối lượng cơ tăng lên 32%, các cơn đau lưng giảm hẳn, tình trạng thoát vị đĩa đệm và viêm, giãn dây chằng của anh cải thiện, tiếp tục sử dụng thuốc theo chỉ định, chưa cần phải phẫu thuật. “Mục tiêu của tôi là giảm được 18kg, về được cân nặng ban đầu”, anh Thắng nói.

Bác sĩ Vũ tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh khuyến cáo, trước đây thoát vị đĩa đệm chủ yếu gặp ở người trung niên và cao tuổi do quá trình lão hóa tự nhiên của cột sống. Tuy nhiên, những năm gần đây, căn bệnh này đang trẻ hóa rất nhanh, nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ lối sống và tính chất công việc. Việc ngồi liên tục nhiều giờ, ít vận động khiến mỡ tích tụ, cơ lưng và cơ bụng suy yếu, làm giảm khả năng nâng đỡ cột sống.

Bên cạnh đó, thói quen ngồi khom lưng, cúi đầu sử dụng máy tính hoặc điện thoại, mang vác vật nặng sai tư thế, thừa cân, béo phì hay tập luyện thể thao quá sức cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Một số trường hợp còn xuất hiện thoái hóa cột sống sớm. Duy trì kiểm soát cân nặng là yếu tố quan trọng để phòng ngừa các bệnh xương khớp, trong đó có thoát vị đĩa đệm, thoái hóa cột sống.

* Tên người bệnh đã thay đổi