Hơn 40 năm hút thuốc lá, ông Phương, 65 tuổi, không chỉ mắc bệnh ba nhánh mạch vành mà còn tắc hẹp nhiều động mạch khác, phải mổ bắc cầu theo phương pháp mới để giảm rủi ro.

Ông Phương hút hơn một gói thuốc lá mỗi ngày suốt 40 năm. Trong thời gian dài, quá trình xơ vữa động mạch tiến triển âm thầm gây hẹp mạch máu tim. Bệnh không có triệu chứng điển hình nên ông chưa từng khám sức khỏe định kỳ. Một tuần gần đây, ông xuất hiện đau ngực kéo dài, cảm giác âm ỉ liên tục, không dữ dội nhưng không thuyên giảm, ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày. Ông đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM thăm khám.

ThS.BS.CKII Huỳnh Hoàng Khang, Trưởng khoa Ngoại tim mạch, Trung tâm Tim mạch Can thiệp, cho biết đặc điểm cơn đau ngực của bệnh nhân gợi ý bệnh mạch vành. Kết quả chụp mạch vành cho thấy tổn thương rất nặng và lan rộng: thân chung mạch vành hẹp 80%, động mạch liên thất trước hẹp 95%, mạch vành phải hẹp 90-95%, động mạch mũ tắc hoàn toàn. Hệ mạch vành bị xơ vữa lan tỏa, gây thiếu máu cơ tim trầm trọng. Nếu không nhanh chóng can thiệp tái thông, bệnh nhân có nguy cơ gặp biến chứng nhồi máu cơ tim cấp, suy tim, rối loạn nhịp, đột tử.

>> Xem thêm: Mức hẹp mạch vành 90% có phải nặng nhất?

Không chỉ tổn thương mạch vành, hệ mạch máu toàn thân của bệnh nhân cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng: động mạch dưới đòn trái tắc, động mạch thân tạng hẹp nặng, động mạch chậu trái tắc, động mạch chậu phải hẹp nặng, động mạch chi trên hẹp nhiều đoạn… Đây là tình trạng xơ vữa động mạch lan tỏa toàn thân ít gặp, làm giảm lưu lượng máu nuôi đến nhiều cơ quan.

Ê kíp hội chẩn, ban đầu cân nhắc phương án đặt stent. Tuy nhiên, với tổn thương đa nhánh phức tạp, lan tỏa và mức độ vôi hóa nặng, can thiệp mạch vành qua da khó có thể tái thông triệt để và tiềm ẩn nguy cơ tái hẹp cao. Do đó, các bác sĩ quyết định phẫu thuật bắc cầu mạch vành cho người bệnh.

Bác sĩ Khang đánh giá trong trường hợp này, việc sử dụng máy tim phổi nhân tạo (on-pump) tiềm ẩn nhiều rủi ro. Các thao tác như kẹp động mạch chủ, đặt cannula hoặc khâu miệng nối gần trên nền động mạch vôi hóa có thể làm bong mảng xơ vữa, gây thuyên tắc não dẫn đến đột quỵ, thuyên tắc phổi hoặc tắc mạch ngoại biên. Để hạn chế tối đa nguy cơ này, ê kíp thực hiện phẫu thuật bắc cầu mạch vành không dùng máy tim phổi nhân tạo (off-pump).

Bác sĩ lấy động mạch vú trong bên phải và tĩnh mạch hiển để làm ba cầu nối cho ba nhánh mạch vành tắc hẹp. Do tim vẫn tiếp tục đập trong suốt quá trình phẫu thuật, việc duy trì huyết động ổn định là yếu tố then chốt. Các bác sĩ phải phối hợp chặt chẽ với hệ thống theo dõi hiện đại, bao gồm theo dõi cung lượng tim, huyết động xâm lấn và oxy não, nhằm đảm bảo tưới máu đầy đủ cho các cơ quan quan trọng. Sau 4 giờ, ca mổ hoàn tất, dòng máu nuôi tim được khôi phục.

Ông Phương hồi phục nhanh, được rút nội khí quản sau mổ 8 giờ, chuyển từ phòng hồi sức ra nội trú tim sau một ngày. Sang ngày thứ hai, ông có thể ngồi dậy, ăn uống nhẹ. Triệu chứng đau ngực không còn, bệnh nhân xuất viện một tuần sau đó trong tình trạng ổn định.

Theo các chuyên gia, nguyên nhân chính gây tắc hẹp mạch máu là sự tích tụ mảng xơ vữa gồm mỡ, cholesterol và các chất khác trong lòng mạch. Trong đó, hút thuốc lá là yếu tố nguy cơ hàng đầu thúc đẩy quá trình xơ vữa lan tỏa và tiến triển nhanh. Trường hợp của ông Phương không có yếu tố di truyền hay bệnh lý nền rõ ràng, nhiều khả năng tổn thương mạch máu nặng là hậu quả của việc hút thuốc lá kéo dài.

Sau điều trị, bệnh nhân được chỉ định dùng thuốc kiểm soát mỡ máu tích cực, duy trì thuốc chống kết tập tiểu cầu lâu dài, đồng thời được tư vấn bỏ thuốc lá hoàn toàn và thay đổi lối sống để ngăn bệnh tiến triển.

Sau mổ bắc cầu mạch vành, bệnh nhân cần từ 3-4 tuần để hồi phục hoàn toàn. Đến bệnh viện ngay khi thấy dấu hiệu bất thường như khó thở tăng dần, đau ngực trái, chóng mặt, tim đập loạn nhịp…

*Tên bệnh nhân đã được thay đổi