Phát hiện tăng huyết áp hơn 10 năm nhưng không điều trị, Thắng, 25 tuổi, suy tim nặng và suy thận mạn giai đoạn 4-5, đối mặt nguy cơ phải chạy thận.

Anh Thắng béo phì từ nhỏ. Năm 14 tuổi, anh được chẩn đoán tăng huyết áp. “Lúc đó tôi nghĩ cháu còn nhỏ, huyết áp hơi cao chắc không đáng lo nên không đưa đi tái khám”, mẹ Thắng kể. Nhiều năm sau đó, anh không được theo dõi huyết áp định kỳ cũng như tìm nguyên nhân gây bệnh. Ba năm trước, sau khi mắc Covid-19, anh nhập viện vì khó thở, phát hiện suy tim và suy thận. Sau khi xuất viện, anh tiếp tục không tái khám.

Hai tháng gần đây, Thắng khó thở khi gắng sức và cả khi nằm đầu thấp. Cân nặng anh chạm mốc 150 kg, chỉ số khối cơ thể (BMI) 46.9, béo phì mức độ nặng. Anh đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM khám với dự định giảm cân. Kết quả ghi nhận huyết áp lên đến 200/110 mmHg, thuộc mức rất cao. Bệnh nhân được chuyển đến Trung tâm Tim mạch điều trị.

BS.CKI Đỗ Anh Tuấn, khoa Nội tim mạch 1, Trung tâm Tim mạch, cho biết siêu âm tim ghi nhận bệnh nhân bị giãn cả bốn buồng tim, phân suất tống máu thất trái (EF) dưới 25% (chỉ số bình thường trên 50%) cho thấy tình trạng suy tim nặng kèm tăng áp động mạch phổi. Xét nghiệm độ lọc cầu thận (eGFR) chỉ còn 15 mL/phút/1,73 m2 (chỉ số eGFR bình thường ở độ tuổi 20-29 > 116 mL/phút/1,73 m2), tương đương suy thận giai đoạn 4-5. Anh Thắng còn bị tổn thương võng mạc do tăng huyết áp.

Theo bác sĩ Tuấn, trường hợp tăng huyết áp xuất hiện ở tuổi thanh thiếu niên, từ năm 14 tuổi là rất sớm. Nguyên nhân có thể liên quan đến các bệnh cầu thận, bệnh mạch máu thận, bệnh nội tiết và một số nguyên nhân khác như hẹp eo động mạch chủ, viêm động mạch Takayasu…

“Không loại trừ khả năng anh Thắng đã có bệnh lý cầu thận từ nhỏ, biểu hiện ban đầu bằng tăng huyết áp, sau đó tiến triển âm thầm trong nhiều năm mà không biết, nay biến chứng bệnh thận mạn giai đoạn nặng”, bác sĩ Tuấn nhận định.

Bác sĩ điều trị suy tim và tăng huyết áp cho anh Thắng bằng phác đồ điều trị suy tim, làm chậm tổn thương thận, kết hợp thuốc lợi tiểu để giảm ứ dịch. Đồng thời, anh được điều chỉnh rối loạn điện giải và thay đổi chế độ ăn, giảm lượng đạm (protein) để giảm gánh nặng lọc cho thận, hạn chế muối và kiểm soát kali, photpho. Sau một tuần, huyết áp bệnh nhân giảm còn 140-150/100 mmHg, mức lọc cầu thận ước tính (eGFR) tăng từ 15 lên 17 ml/phút/1,73 m², tình trạng tim mạch ổn định hơn, giảm khó thở. Đặc biệt, nhờ đào thải hiệu quả lượng dịch ứ trệ, bệnh nhân đã giảm 18 kg tính từ lúc nhập viện.

Anh Thắng xuất viện và được hướng dẫn uống thuốc đều đặn, theo dõi huyết áp, cân nặng, tái khám định kỳ. Với mức lọc cầu thận rất thấp, anh được chuyển khoa Nội thận điều trị song song nhằm giảm nguy cơ tiến triển đến suy thận giai đoạn cuối. Anh cũng được xây dựng phác đồ giảm cân, tư vấn chế độ ăn uống và tập luyện phù hợp với tình trạng sức khỏe hiện tại.

ThS.BS.CKII Huỳnh Thanh Kiều, Trưởng khoa Nội tim mạch 1, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho biết, tăng huyết áp và bệnh thận thường tác động theo hai chiều. Bệnh thận có thể gây tăng huyết áp, ngược lại huyết áp cao kéo dài và không được kiểm soát sẽ làm tổn thương các mạch máu nhỏ và cầu thận, khiến chức năng thận suy giảm nhanh hơn. Ngoài ra, tăng huyết áp kéo dài còn khiến tim phải làm việc đối kháng lại áp lực cao trong hệ động mạch, lâu ngày dẫn đến phì đại, giãn các buồng tim và suy tim. Các mạch máu ở não, mắt và nhiều cơ quan khác cũng có thể bị tổn thương, làm tăng nguy cơ đột quỵ, bệnh võng mạc và các biến cố tim mạch.

Thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho thấy, Việt Nam có gần 1/3 dân số bị tăng huyết áp, trong đó 2% liên quan đến thừa cân – béo phì. Bác sĩ Kiều lý giải, béo phì nặng là một yếu tố nguy cơ gây tăng huyết áp do cơ thể tích lũy quá nhiều mỡ, đặc biệt là mỡ nội tạng, khiến áp lực lên tim và mạch máu tăng lên, tim bơm máu khó khăn hơn. Điều này dẫn đến việc gia tăng sức cản của mạch máu, gây tăng huyết áp. Ngoài ra, béo phì còn là tác nhân gây đái tháo đường tuýp 2, rối loạn lipid máu, gan nhiễm mỡ, hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn, suy tim, rung nhĩ…

Béo phì ở trẻ em và kéo dài đến tuổi trưởng thành không đơn thuần là vấn đề cân nặng mà có thể đi kèm nhiều rối loạn chuyển hóa và tim mạch. Do đó, trẻ béo phì cần được khám sức khỏe định kỳ, đo huyết áp và đánh giá các yếu tố nguy cơ chuyển hóa, thay vì chờ đến khi có triệu chứng mới đi khám. Bác sĩ cần làm xét nghiệm máu, nước tiểu, đánh giá chức năng thận, siêu âm thận và các xét nghiệm chuyên sâu để tìm nguyên nhân thứ phát. Điều này giúp điều trị đúng căn nguyên bệnh, kiểm soát huyết áp và hạn chế tổn thương cơ quan lâu dài.

* Tên bệnh nhân đã được thay đổi