Anh Minh, 43 tuổi, đau âm ỉ hông lưng nhiều năm, nay phát hiện niệu quản hẹp khít, thận ứ nước độ 3, giãn to gấp đôi, chỉ còn 18% chức năng, phải phẫu thuật để cứu thận.

Anh Minh làm nghề tài xế xe đường dài, thường xuyên ngồi nhiều giờ liên tục nên nghĩ cơn đau âm ỉ vùng hông lưng chỉ là đau mỏi do công việc. Triệu chứng kéo dài nhiều năm nhưng không dữ dội nên anh chủ quan không điều trị dứt điểm. Trước đó anh từng được đặt ống thông JJ trong niệu quản để dẫn lưu nước tiểu nhưng không tái khám kiểm tra niệu quản định kỳ. Khi cơn đau dữ dội hơn, anh mới đến khám tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM.

ThS.BS Nguyễn Tân Cương, Phó khoa Tiết niệu, Trưởng đơn vị Ung thư Tiết niệu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, thăm khám và chỉ định các xét nghiệm chuyên sâu, phát hiện niệu quản phải của anh Minh bị hẹp nặng. Kết quả chụp CT cho thấy thận phải ứ nước độ 3, to gần gấp đôi thận trái, nhu mô rất mỏng, niệu quản phải giãn lớn đến cách bàng quang khoảng 3cm. Thận trái có sỏi nhỏ 6,5 mm và nang thận 15 mm. Kết quả xét nghiệm máu ghi nhận creatinine 163 μmol/L, độ lọc cầu thận (eGFR) 43 ml/phút/1,73m² – tương ứng bệnh thận mạn giai đoạn 3b.

Tuy nhiên, hình ảnh CT scan chỉ phản ánh thận phải tổn thương nặng nhưng không xác định được chính xác chức năng lọc thận còn lại, bác sĩ chỉ định xạ hình thận để đo chức năng lọc thận riêng biệt từng bên trước khi quyết định phẫu thuật bảo tồn hay cắt thận. Kết quả xạ hình thận ghi nhận thận phải còn 18% chức năng, thận trái hoạt động tốt. Xét nghiệm nước tiểu không ghi nhận nhiễm trùng đường tiết niệu.

Theo bác sĩ Cương, với người bệnh thận mạn kèm hẹp niệu quản, chức năng thận chỉ còn 18% cần can thiệp sớm vì nước tiểu bị tắc nghẽn không thể thoát xuống bàng quang, lâu ngày có thể khiến thận phải mất hoàn toàn chức năng. Người bệnh còn có nền bệnh thận mạn, nếu thận phải suy kiệt, thận trái sẽ phải gánh gấp đôi công suất lọc chất độc cho cơ thể.

“Dù thận phải đã tổn thương đáng kể, nhưng thận trái vẫn hoạt động tốt và người bệnh còn tương đối trẻ, chúng tôi ưu tiên phẫu thuật bảo tồn thận thay vì cắt bỏ”, bác sĩ Cương nói, chỉ định phẫu thuật cắt bỏ đoạn niệu quản hẹp và cắm lại niệu quản phải trực tiếp vào bàng quang, với sự hỗ trợ của robot Da Vinci Xi.

Để hạn chế nguy cơ trào ngược nước tiểu từ bàng quang lên niệu quản, êkíp tạo một đường hầm dưới lớp cơ bàng quang, đưa niệu quản qua đường hầm này trước khi nối với bàng quang, thay vì mở rộng bàng quang. Nhờ cánh tay robot xoay linh hoạt 540 độ và hình ảnh phẫu trường phóng đại 10-15 lần, bác sĩ định vị chính xác vị trí niệu quản bị hẹp, bóc tách tỉ mỉ mà vẫn bảo tồn nguyên vẹn lớp bao xơ chứa mạng lưới mạch máu nuôi niệu quản. Đây là những yếu tố quan trọng giúp miệng nối nhanh lành và hạn chế nguy cơ tái hẹp về sau.

“Robot có tính năng lọc bỏ hoàn toàn độ run tự nhiên của tay người, giúp chúng tôi thao tác cắt lọc mô xơ chính xác, tạo đường hầm chống trào ngược ở bàng quang và khâu nối tỉ mỉ hai đầu niệu quản lành ở phía trên và phía dưới”, bác sĩ Cương chia sẻ. Ca phẫu thuật diễn ra khoảng 150 phút, lượng máu mất chỉ 20ml – mức tối thiểu so với mổ mở truyền thống.

Một ngày sau mổ, anh Minh có thể trung tiện, ăn được cháo loãng, ít đau. Ngày thứ hai, anh đã đi lại trong phòng, ăn cơm bình thường và được xuất viện vào ngày thứ ba.

Bác sĩ Cương cho biết, hẹp niệu quản có thể gây tắc nghẽn đường thoát nước tiểu và âm thầm làm suy giảm chức năng thận nếu kéo dài. Triệu chứng ban đầu đôi khi chỉ đau âm ỉ vùng hông lưng, không liên tục hoặc không quá dữ dội nên người bệnh dễ bỏ qua, đặc biệt ở người trẻ.

“Tuổi còn trẻ không có nghĩa là loại trừ các bệnh lý tiết niệu. Khi triệu chứng kéo dài hoặc tái diễn, cần tìm đúng nguyên nhân giúp xử lý tắc nghẽn trước khi chức năng thận suy giảm thêm”, bác sĩ Cương nói.

Theo bác sĩ Cương, không phải trường hợp hẹp niệu quản nào cũng cần phẫu thuật. Nếu phát hiện sớm, đoạn hẹp ngắn, mới xuất hiện, bác sĩ có thể nong niệu quản hoặc rạch đoạn hẹp qua nội soi bằng laser. Những trường hợp hẹp dài, tái phát hoặc tổn thương phức tạp cần phẫu thuật tái tạo bằng mổ mở, nội soi truyền thống hoặc có sự hỗ trợ của robot, tùy vị trí và mức độ tổn thương. Trong đó, phẫu thuật bằng robot có ưu thế vượt trội với thao tác chính xác, ít xâm lấn hơn, giúp người bệnh hồi phục nhanh chóng, bảo tồn chức năng cơ quan.

Bác sĩ khuyến cáo, khi có triệu chứng đau âm ỉ vùng hông lưng kéo dài, tái diễn hoặc kèm bất thường đường tiểu, người bệnh nên đi khám sớm để tìm nguyên nhân, đặc biệt khi có tiền sử bệnh lý tiết niệu. Người bệnh tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc bệnh thận mạn cần kiểm soát tốt các bệnh nền, kiểm tra chức năng thận định kỳ và tầm soát khi có yếu tố nguy cơ để phát hiện sớm bất thường, can thiệp kịp thời, tránh bệnh tiến triển gây suy giảm chức năng thận.

*Tên người bệnh đã được thay đổi