Bà Sự, 57 tuổi, nuốt vướng, sưng amidan một bên hơn 2 tuần, đau nhiều khi ăn nhai, không sốt, không sụt cân, bác sĩ phát hiện ung thư giai đoạn muộn, khối u đã lan đến thành bên họng, di căn hạch cổ.

4 tháng trước, bà Sự thấy amidan hơi sưng, tưởng viêm amidan thông thường, uống thuốc nhưng triệu chứng không cải thiện. Gần đây, bà nuốt vướng tưởng hóc xương, amidan sưng đau nhiều, khó khăn ăn uống nên đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM khám.

ThS.BS.CKII Trần Thị Thúy Hằng, Trưởng khoa Tai Mũi Họng, Trung tâm Tai Mũi Họng khám, nội soi cho chị Sự ghi nhận amidan phải sưng to hơn bên trái, sờ mật độ chắc, dính các mô xung quanh, theo dõi u amidan. Chụp MRI ghi nhận amidan khẩu hầu bên phải tăng kích thước so với bên trái, khả năng là u, hạch vùng cổ nhóm II nghĩ hạch thứ phát. Răng giả gây hạn chế khảo sát sự lan rộng, xâm lấn của tổn thương. Kết quả sinh thiết xác định ung thư tế bào vảy.

Bà Sự được chỉ định phẫu thuật. Trong mổ, bác sĩ thấy u đã lan đến thành bên họng. Kết quả giải phẫu bệnh và nhuộm hóa mô miễn dịch sau mổ xác định ung thư biểu mô tế bào vảy, giai đoạn T3N1M0. Đây là giai đoạn tiến triển tại chỗ, u lan đến vùng lân cận, di căn hạch cổ, chưa di căn xa. Sau phẫu thuật, bà Sự được chỉ định xạ trị bổ trợ.

Ung thư amidan là dạng u ác tính vùng hầu họng, hình thành khi tế bào amidan có những bất thường trong ADN. Ở tế bào khỏe mạnh, ADN quy định tốc độ phát triển, nhân lên và thời điểm chết của tế bào theo chu trình nhất định. Khi ADN bị tổn thương, tế bào nhân lên mất kiểm soát và không chết theo chu trình bình thường, dần tích tụ thành khối u. Khối u phát triển, xâm lấn và phá hủy mô khỏe mạnh xung quanh.

Theo bác sĩ Hằng, ung thư amidan giai đoạn đầu tiến triển âm thầm, triệu chứng nghèo nàn. Nuốt vướng, nuốt đau một bên là triệu chứng điển hình của ung thư amidan giai đoạn đầu nhưng người bệnh dễ nhầm lẫn với hóc xương, đặc biệt khi không sốt, không sụt cân như trường hợp bà Sự. Amidan sưng một bên cũng dễ nhầm lẫn với viêm amidan thông thường – vốn là bệnh phổ biến, đặc biệt ở người có tiền sử viêm họng hạt hoặc trào ngược dạ dày thực quản.

Điểm khác biệt quan trọng ở tính chất, thời điểm diễn tiến và đáp ứng điều trị. Viêm amidan thường sưng cả hai bên, sốt cao, đau rát rõ khi nuốt và đáp ứng tốt với kháng sinh hoặc kháng viêm trong 5-7 ngày. Ung thư amidan giai đoạn sớm thì ngược lại, thường chỉ sưng một bên, ít hoặc không sốt, cảm giác vướng nhẹ hơn nhưng kéo dài dai dẳng, không cải thiện dù đã điều trị viêm. Hạch cổ cũng khác nhau, hạch viêm thường mềm, đau, sưng lên rồi xẹp theo đợt viêm. Trong khi hạch di căn ung thư thường chắc, ít đau, không giảm kích thước dù điều trị kháng viêm.

Tiên lượng bệnh phụ thuộc phần lớn vào giai đoạn phát hiện. Ở giai đoạn sớm, khi khối u còn khu trú tại amidan và chưa di căn hạch, khả năng kiểm soát bệnh cao hơn khi bệnh đã tiến triển, lúc này cần phẫu thuật rộng hơn kèm xạ trị bổ trợ giảm nguy cơ tái phát. Đến giai đoạn muộn, khi ung thư đã di căn xa, tiên lượng dè dặt hơn, việc điều trị khi đó tập trung vào kiểm soát bệnh và duy trì chất lượng sống hơn là chữa khỏi hoàn toàn.

Vì vậy, phát hiện sớm, điều trị kịp thời rất quan trọng. Người bệnh không chủ quan khi có những biểu hiệu bất thường như amidan sưng to một bên kéo dài, đau họng, nuốt vướng hoặc nuốt đau không thuyên giảm sau hai tuần dù đã điều trị; đặc biệt ở người trên 40 tuổi. Nên đi khám chuyên khoa Tai Mũi Họng để được nội soi, chẩn đoán, điều trị phù hợp, tránh trì hoãn khiến bệnh tiến triển.

Ngoài khám lâm sàng, bác sĩ còn áp dụng các phương tiện hỗ trợ tầm soát bao gồm nội soi họng bằng ánh sáng trắng và nội soi với dải tần hẹp (Narrow Banding Imaging – NBI) giúp phát hiện những thay đổi ở niêm mạc, chỉ số, hình ảnh gợi ý tổn thương tiền ung thư hoặc ác tính. Người có tiền sử gia đình mắc ung thư vùng đầu cổ, hô hấp hoặc tiêu hóa nên tầm soát định kỳ.