Từ triệu chứng nhìn một vật thành hai, chóng mặt, ông Công (58 tuổi, TP.HCM) được phát hiện mắc song thị – biến chứng của tiểu đường gây liệt dây thần kinh vận nhãn.

Tình trạng này xảy ra khoảng một tháng gần đây, ông đi khám nhiều nơi, đã chụp MRI não nhưng không tìm thấy bất thường. Triệu chứng ngày càng nặng, ông đến khám tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở phường Tân Sơn Hòa – quận Tân Bình cũ).

Thạc sĩ bác sĩ Phạm Huy Vũ Tùng, Phó khoa Mắt, Trung tâm Mắt Công nghệ cao, cho biết thị lực người bệnh đạt 8/10 mắt phải, 6/10 mắt trái. Ông Công không có tiền sử chấn thương đầu, bị tiểu đường hơn 10 năm, đang dùng thuốc và chưa từng tầm soát các biến chứng liên quan.

Kiểm tra chuyên sâu ghi nhận mắt phải không có bất thường; thủy tinh thể mắt trái đục giai đoạn đầu, không có tổn thương đáy mắt. Bác sĩ tiếp tục kiểm tra vận nhãn để đánh giá chức năng của các dây thần kinh sọ liên quan đến vận động mắt. Kết quả ghi nhận mắt trái không thể liếc ra ngoài, tròng mắt lệch vào trong. Người bệnh được chẩn đoán liệt dây thần kinh số 6 (dây thần kinh vận nhãn ngoài).

Hệ thống vận động nhãn cầu được chi phối bởi 3 đôi dây thần kinh sọ, gồm dây thần kinh vận nhãn chung (số 3), dây thần kinh ròng rọc (số 4), và dây thần kinh vận nhãn ngoài (dây thần kinh số 6). Liệt dây thần kinh vận nhãn là tình trạng giảm hoặc mất chức năng của một hoặc nhiều cơ vận động nhãn cầu, khiến mắt không thể chuyển động linh hoạt.

Tùy vào biểu hiện mắt hạn chế khi liếc vào trong, ra ngoài, lên trên hoặc xuống dưới, bác sĩ sẽ xác định loại dây thần kinh vận nhãn bị tổn thương. Ông Công không thể liếc mắt ra ngoài – dấu hiệu điển hình của liệt dây thần kinh số 6. Đây là dây thần kinh có nhiệm vụ điều khiển cơ thẳng ngoài mắt.

Liệt dây thần kinh vận nhãn có thể liên quan đến tiểu đường, tăng huyết áp, tăng áp lực nội sọ, phình động mạch, viêm màng não hoặc chấn thương sọ não, thường cần chụp MRI đầu để đánh giá toàn diện. Tuy nhiên, kết quả chụp MRI ngay trước đó của ông Công không ghi nhận bất thường, giúp loại trừ các nguyên nhân tại não. Mặt khác, người bệnh bị tiểu đường nhiều năm, đường huyết tăng cao kéo dài có thể gây tổn thương các mạch máu nuôi dây thần kinh và mắt. Thủy tinh thể mắt trái ông Công bắt đầu hình thành mảng đục, cho thấy khả năng cao tiểu đường đang ảnh hưởng lên mắt, khiến thị lực giảm dần.

“Không chỉ gây đục thủy tinh thể, tiểu đường thường biến chứng song thị (nhìn đôi) do liệt dây thần kinh vận nhãn nhưng ít người biết”, bác sĩ Tùng nói.

Theo các nghiên cứu, 25%-30% người bị liệt dây thần kinh số 6 do bệnh tiểu đường. Đường huyết tăng cao trong thời gian dài làm tổn thương hệ thống mạch máu, trong đó có các mạch nhỏ nuôi các dây thần kinh vận nhãn, khiến lưu lượng máu và oxy bị suy giảm. Khi thiếu máu cục bộ, dây thần kinh không thể dẫn truyền tín hiệu bình thường đến các cơ vận nhãn, làm một hoặc nhiều cơ bị yếu hoặc liệt. Tình trạng này khiến hai mắt kém linh hoạt, không còn di chuyển đồng bộ và hướng nhìn vào cùng một điểm, dẫn đến hiện tượng nhìn đôi.

Ông Công được bác sĩ hướng dẫn massage và thực hiện các bài tập mắt như di chuyển mắt sang hai bên, lên trên và xuống dưới để kích thích cơ thẳng ngoài hoạt động tốt hơn. Đồng thời, do đa phần bệnh là tình trạng thiếu máu tạm thời, có thể hồi phục dần khi đường huyết được kiểm soát tốt, người bệnh được bác sĩ Nội tiết – Đái tháo đường khám và theo dõi để kiểm soát đường huyết ổn định lâu dài.

Tái khám sau một tháng, tình trạng nhìn đôi của ông Công hết hẳn, mắt trái cử động linh hoạt trở lại. Tuy nhiên, bác sĩ Tùng lưu ý bệnh có thể tái phát nếu đường huyết không được kiểm soát tốt. Người bệnh cần tái khám đúng hẹn để theo dõi chức năng vận nhãn, diễn tiến của đục thủy tinh thể và các biến chứng mắt khác do tiểu đường. Nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như nhìn mờ, nhìn đôi, hoặc giảm thị lực nên đến bệnh viện có chuyên khoa Mắt để được thăm khám và điều trị kịp thời.

Tại mắt, bệnh tiểu đường còn có thể gây tổn thương nhiều cấu trúc của mắt, dẫn đến các bệnh lý như bệnh võng mạc đái tháo đường, đục thủy tinh thể, tăng nhãn áp, glôcôm. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, người bệnh có thể suy giảm thị lực vĩnh viễn, thậm chí mù lòa.

Bác sĩ Tùng tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh khuyến cáo người lớn tuổi, có bệnh nền như tiểu đường, tăng huyết áp, tim mạch, có tiền sử bệnh mắt hoặc sử dụng corticoid kéo dài cần khám mắt định kỳ mỗi 6-12 tháng để tầm soát bất thường.

Đồng thời, người dân khi thấy các bất thường ở mắt như nhìn đôi, mắt lác đột ngột, mờ mắt, đau nhức hốc mắt, lồi mắt cần đến bệnh viện để khám và điều trị kịp thời, tránh biến chứng nguy hiểm.

*Tên người bệnh đã được thay đổi