Chị Ngọc, 26 tuổi, mất ngủ nhiều ngày sau sinh, lo sợ người thân đầu độc, cho rằng bé mới sinh “không phải con thật”; bác sĩ chẩn đoán loạn thần cấp.

Trước đó, chị Ngọc bắt đầu mất ngủ liên tục, bỏ ăn vì nghĩ người nhà bỏ thuốc độc vào thức ăn. Người mẹ trẻ luôn trong trạng thái hoảng sợ, khẳng định có người theo dõi và tìm cách hãm hại mình. Tình trạng ngày càng nặng khi chị nghi ngờ những người thân sống cùng “không phải là người thật”, không tin đứa trẻ mới sinh là con ruột, từ chối bế con và liên tục yêu cầu gia đình đưa “đứa trẻ thật” trở về. Gia đình nhận thấy người bệnh ngày càng khó kiểm soát cảm xúc và hành vi nên đưa đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM cấp cứu.

ThS.BS Nguyễn An Khải, Đơn vị Tâm thần, Trung tâm Khoa học Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết khi nhập viện, người bệnh có khí sắc trầm, vẻ mặt lo âu, hoảng sợ, xuất hiện hoang tưởng bị hại, bị theo dõi và rối loạn nhận thức thực tại.

Khai thác tiền sử, bác sĩ ghi nhận chị Ngọc mới sinh con được ba tháng và từng mắc rối loạn hỗn hợp lo âu – trầm cảm do áp lực công việc. Kết hợp triệu chứng lâm sàng với các cận lâm sàng loại trừ nguyên nhân thực thể như viêm não, đột quỵ, u não và các bệnh lý thần kinh khác, bác sĩ chẩn đoán người bệnh mắc loạn thần cấp khởi phát sau sinh.

Theo bác sĩ Khải, loạn thần sau sinh là tình trạng cấp cứu tâm thần, xảy ra ở khoảng 1-2/1.000 sản phụ, cần được phát hiện và điều trị sớm do người bệnh có nguy cơ tự làm hại bản thân hoặc em bé. “Đây không đơn thuần là thay đổi cảm xúc sau sinh mà là tình trạng não bộ mất khả năng đánh giá đúng thực tại”, bác sĩ Khải nói, thêm rằng người bệnh tin tuyệt đối vào những điều không có thật, dù người xung quanh giải thích thế nào cũng không thay đổi được suy nghĩ.

Sau sinh, sự thay đổi mạnh của nội tiết tố kết hợp tình trạng thiếu ngủ kéo dài, áp lực chăm con và tiền sử rối loạn tâm thần có thể làm mất cân bằng các chất dẫn truyền thần kinh trong não. Khi đó, não bộ không còn phân biệt rõ đâu là thực tế, đâu là suy nghĩ chủ quan, dẫn đến các hoang tưởng như bị đầu độc, bị theo dõi, nghi ngờ người thân hoặc thậm chí không nhận ra chính con mình là con thật.

Sau hội chẩn, chị Ngọc được điều trị bằng thuốc chống loạn thần kết hợp thuốc hỗ trợ giấc ngủ và theo dõi sát diễn biến. Sau năm ngày, chị ngủ được trở lại, ăn uống bình thường, không còn tin có người theo dõi hay đầu độc mình, các triệu chứng cải thiện rõ rệt. Người bệnh cần tiếp tục dùng thuốc, tái khám định kỳ kết hợp hỗ trợ tâm lý và có sự đồng hành của gia đình để phục hồi chức năng, giảm nguy cơ tái phát và thích nghi với cuộc sống sau sinh. Tùy trường hợp, có thể điều trị bổ sung với kích thích từ trường xuyên sọ các vấn đến liên quan như mất ngủ, đau đầu, rối loạn lo âu.

Theo bác sĩ Khải, mất ngủ là một trong những dấu hiệu cảnh báo sớm quan trọng của loạn thần cấp nhưng thường bị bỏ qua. Nhiều gia đình cho rằng sản phụ mất ngủ là điều bình thường vì phải thức chăm con. Tuy nhiên, nếu tình trạng kéo dài nhiều ngày liên tiếp, não bộ không được nghỉ ngơi sẽ làm suy giảm khả năng điều hòa cảm xúc, nhận thức và kiểm soát hành vi. Ở người có sẵn yếu tố nguy cơ, mất ngủ có thể thúc đẩy loạn thần khởi phát hoặc diễn tiến nhanh hơn.

Khác với lo âu hay trầm cảm sau sinh, người mắc loạn thần sau sinh thường không nhận thức được mình đang mắc bệnh. Họ tin chắc các hoang tưởng là thật nên rất khó bị thuyết phục, thậm chí có thể từ chối ăn uống vì nghĩ bị đầu độc, bỏ trốn, kích động hoặc có hành vi gây nguy hiểm cho bản thân và em bé nếu không được can thiệp kịp thời.

Bác sĩ khuyến cáo, gia đình nên đưa sản phụ đến khám chuyên khoa tâm thần ngay khi xuất hiện các biểu hiện như mất ngủ kéo dài nhiều ngày, nghi ngờ vô căn cứ, nói hoặc cư xử khác thường, nghe hoặc nhìn thấy những điều người khác không nhận thấy, từ chối ăn uống vì nghĩ bị đầu độc hoặc có ý định làm hại bản thân hay người khác. Điều trị kịp thời giúp kiểm soát triệu chứng hiệu quả, giảm nguy cơ tái phát và bảo đảm an toàn cho cả mẹ lẫn em bé.

*Tên người bệnh đã được thay đổi.