Anh Hưng, 30 tuổi, nhiều lần tê yếu tay chân, nói khó rồi tự hồi phục; nay phát hiện u não rỉ máu kéo dài, xuất huyết não tái diễn, được phẫu thuật robot thành công.

ThS.BS.CKII Chu Tấn Sĩ, Trưởng khoa Ngoại Thần kinh – Cột sống, Trung tâm Khoa học Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết khối u của anh Hưng đã âm thầm rỉ máu trong thời gian dài, gây nhiều đợt đột quỵ xuất huyết não nhẹ, tạo nên các ổ máu cũ và mới tồn tại đồng thời xung quanh khối u. Các đợt xuất huyết tái diễn đã ảnh hưởng đến vùng não chức năng phụ trách vận động, ngôn ngữ, trí nhớ, giải thích cho các triệu chứng của anh Hưng.

Trước đó, anh Hưng nghĩ mình còn trẻ tuổi, không có bệnh nền và các triệu chứng nhanh chóng hồi phục nên không đi khám. Gần đây, các cơn tê yếu xuất hiện dày hơn, kèm tình trạng hay quên, khó hiểu lời nói và diễn đạt không trôi chảy như trước, nên đến Bệnh viện Tâm Anh kiểm tra. Kết quả chụp MRI 3 Tesla ghi nhận anh Hưng có u mạch máu thể hang (cavernoma) nằm sâu ở thùy thái dương trái, khu vực tham gia xử lý ngôn ngữ, hình thành trí nhớ và điều hòa cảm xúc.

Theo bác sĩ Tấn Sĩ, khác với các dị dạng mạch máu lưu lượng cao thường gây xuất huyết ồ ạt, u mạch máu thể hang rỉ máu âm thầm với lượng ít nhưng tái đi tái lại nhiều lần trong thời gian dài. Tình trạng xuất huyết kéo dài khiến hemosiderin – sản phẩm thoái hóa của máu, lắng đọng trong mô não xung quanh, gây kích thích thần kinh bất thường và làm tổn thương dần các tế bào thần kinh lân cận. Đây cũng là nguyên nhân dẫn đến các triệu chứng thần kinh ngày càng rõ rệt ở người bệnh.

U mạch máu thể hang là một dạng dị dạng mạch máu não hình thành do sự phát triển bất thường của các mao mạch. Bệnh có thể xuất hiện từ khi còn trong bào thai hoặc liên quan các đột biến gene, nhiều trường hợp tồn tại nhiều năm mà không được phát hiện. Tổn thương gồm các khoang mạch máu giãn bất thường với thành mạch mỏng, dễ rò rỉ máu.

Nếu không được điều trị, vùng não quanh tổn thương tiếp tục bị hủy hoại, dẫn đến động kinh, yếu liệt hoặc để lại các di chứng thần kinh vĩnh viễn. “Người bệnh dễ đối mặt với đột quỵ xuất huyết não mức độ nặng hơn, đe dọa tính mạng”, bác sĩ Tấn Sĩ cho biết.

Các bác sĩ đánh giá cần can thiệp sớm để loại bỏ nguồn xuất huyết. Song, đây là ca bệnh có độ khó cao do khối dị dạng nằm sâu ở thùy thái dương trái, sát các bó sợi thần kinh và vùng não chức năng quan trọng. Chỉ một sai lệch nhỏ trong quá trình phẫu thuật cũng có thể ảnh hưởng đến vận động, ngôn ngữ hoặc các chức năng thần kinh khác.

Sau hội chẩn, bác sĩ chỉ định vi phẫu lấy trọn u mạch máu thể hang cho anh Hưng bằng robot Modus V Synaptive tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và hệ thống định vị thần kinh theo thời gian thực.

Trước mổ, phần mềm chuyên dụng của robot AI dựng bản đồ não 3D của người bệnh từ hình chụp MRI não kết hợp khảo sát bó sợi thần kinh (DTI), hiển thị toàn bộ dữ liệu hình ảnh não, vị trí khối dị dạng, các ổ xuất huyết cũ và hệ thống bó sợi thần kinh. Hình ảnh này giúp êkíp lên kế hoạch mổ mô phỏng trước, đánh giá chính xác mối liên quan giữa tổn thương với các vùng chức năng vận động, ngôn ngữ và đường dẫn truyền thần kinh lân cận. Từ đó, bác sĩ chủ động lựa chọn vị trí mở sọ, đường mổ và hành lang tiếp cận ngắn nhất, an toàn nhất, hạn chế tối đa việc đi qua nhu mô não lành.

Theo bác sĩ Tấn Sĩ, nếu phẫu thuật theo phương pháp thông thường, phải mở phẫu trường rộng hơn và đi qua nhiều mô não lành để tiếp cận tổn thương, làm tăng nguy cơ để lại yếu liệt hoặc rối loạn ngôn ngữ sau mổ. Dưới sự hỗ trợ của robot tích hợp AI và hệ thống định vị thần kinh theo thời gian thực, êkíp thực hiện đường mổ nhỏ theo kế hoạch đã được mô phỏng trước, tiếp cận khối dị dạng qua hành lang ngắn và an toàn hơn. Robot AI giúp kiểm soát thao tác bóc tách chính xác từng milimet, đồng thời bảo tồn tối đa các cấu trúc thần kinh lành xung quanh. Sau hai giờ, khối u mạch máu thể hang cùng các ổ xuất huyết cũ được loại bỏ hoàn toàn, chặn nguy cơ tiếp tục rỉ máu và xuất huyết não trong tương lai.

Sau phẫu thuật, anh Hưng tỉnh táo hoàn toàn, vận động tốt, không ghi nhận yếu liệt hay rối loạn ngôn ngữ. Kết quả kiểm tra hậu phẫu cho thấy khối tổn thương đã được lấy hết, kể cả bao u – hạn chế nguy cơ u tái phát.

Bác sĩ Tấn Sĩ cho biết u mạch máu thể hang là bệnh lý lành tính nhưng có thể gây hậu quả nghiêm trọng nếu xuất huyết tái diễn. Giai đoạn đầu, người bệnh thường không có triệu chứng rõ rệt hoặc chỉ đau đầu, chóng mặt, giảm tập trung. Khi tổn thương rỉ máu hoặc chảy máu nhiều lần, người bệnh có thể xuất hiện tê yếu tay chân, nói khó, động kinh hoặc các cơn đột quỵ thoáng qua.

Bác sĩ khuyến cáo người bệnh không nên chủ quan khi xuất hiện các triệu chứng thần kinh tái diễn như đau đầu kéo dài, tê yếu tay chân, nói khó, co giật, nhìn mờ hoặc mất ý thức thoáng qua. Việc thăm khám sớm bằng MRI giúp phát hiện các dị dạng mạch máu não tiềm ẩn, từ đó điều trị kịp thời và hạn chế nguy cơ di chứng nặng nề.

*Tên người bệnh đã được thay đổi