Đau ngực dữ dội sau cú sốc tinh thần và tổn thương cảm xúc nặng nề có thể là biểu hiện của hội chứng trái tim tan vỡ.

ThS.BS Nguyễn Tuấn Long, khoa Tim mạch, BVĐK Tâm Anh Hà Nội cho biết, Hội chứng trái tim tan vỡ, hay còn gọi là hội chứng Takotsubo hay bệnh cơ tim do căng thẳng, là một dạng suy tim cấp tính tạm thời, thường xảy ra sau một cú sốc cảm xúc (mất người thân, bị phản bội, ly hôn, căng thẳng cực độ, sợ hãi, hoảng loạn kéo dài…) hoặc tổn thương thể chất mạnh (tai nạn, phẫu thuật…).

Biến chứng nặng nhất, đặc biệt đối với các trường hợp không được điều trị kịp thời, có thể gây ra suy tim cấp, phù phổi, rối loạn nhịp tim, tụt huyết áp kéo dài, sốc tim dẫn đến nguy hiểm tính mạng.

Cảm xúc vốn được xem là yếu tố tinh thần song có thể gây ra những tổn thương sinh lý rõ rệt, đặc biệt là với trái tim. Khi cơ thể phải đối mặt với cú sốc cảm xúc quá mạnh, hệ thần kinh giao cảm sẽ kích hoạt phản ứng stress cấp tính. Hàng loạt hormone căng thẳng, đặc biệt là catecholamine như adrenaline và noradrenaline, được giải phóng ồ ạt vào máu.

Sự gia tăng đột ngột và quá mức của các hormone này có thể gây ra nhiều tác động tiêu cực như co thắt các nhánh mạch máu nuôi tim (động mạch vành), rối loạn dẫn truyền điện tim, tăng gánh nặng cho tim, và đặc biệt là làm suy giảm khả năng co bóp của cơ tim. Vùng đỉnh của thất trái, nơi dễ tổn thương nhất, có thể bị “choáng”, tạm thời không co bóp bình thường, trong khi các vùng khác của tim vẫn hoạt động.

Trạng thái này giống như việc trái tim bị “đánh gục” bởi một cú đòn quá mạnh về mặt tinh thần, dẫn đến mất khả năng vận hành như bình thường dù không hề có tổn thương do tắc nghẽn mạch máu hay nhồi máu cơ tim thực sự.

Như bà Thuật (67 tuổi) cấp cứu tại BVĐK Tâm Anh Hà Nội sau khi nhận tin dữ từ gia đình. Bà Thuật đau ngực dữ dội, khó thở, tụt huyết áp, đo điện tâm đồ cho thấy đoạn ST chênh lên và xét nghiệm men tim tăng. Các triệu chứng khá giống với nhồi máu cơ tim song kết quả chụp CT mạch vành không có tắc nghẽn, siêu âm tim chỉ ra phần đỉnh tim bị giãn rộng và co bóp yếu, trong khi các vùng khác vẫn bình thường.

Bác sĩ kết luận người bệnh gặp hội chứng trái tim tan vỡ. Người bệnh được điều trị nội khoa, dùng thuốc ổn định huyết áp, hỗ trợ tim co bóp kết hợp theo dõi sát tại bệnh viện trong vài ngày đầu. Sau khi tình trạng ổn định, bà Thuật được chuyển sang chế độ nghỉ ngơi, chăm sóc tâm lý và kiểm soát các yếu tố gây căng thẳng. Bà Thuật phục hồi hoàn toàn sau vài tuần.

Theo bác sĩ Long, bệnh nhân gặp hội chứng trái tim tan vỡ thường xuất hiện các triệu chứng rất giống với nhồi máu cơ tim, song vẫn có một số điểm giúp phân biệt hai tình trạng này. Cả hai đều có thể khởi phát đột ngột với cảm giác đau ngực dữ dội và khó thở, tuy nhiên ở hội chứng trái tim tan vỡ, cơn đau thường xảy ra sau một sự kiện căng thẳng về cảm xúc như mất người thân hoặc cú sốc tinh thần, trong khi nhồi máu cơ tim thường liên quan đến gắng sức hoặc xuất hiện tự phát do tắc nghẽn mạch vành.

Ở bệnh nhân có hội chứng trái tim tan vỡ cũng có thể cảm thấy hồi hộp, tim đập nhanh, choáng váng hoặc ngất nhẹ do rối loạn vận mạch, nhưng lại ít gặp các triệu chứng điển hình của nhồi máu cơ tim như vã mồ hôi lạnh hay buồn nôn. Ngoài ra, hội chứng trái tim tan vỡ xảy ra chủ yếu ở phụ nữ lớn tuổi sau mãn kinh, trong khi nhồi máu cơ tim thường gặp ở nam giới trung niên trở lên.

Hội chứng trái tim tan vỡ không phổ biến, nó chiếm tỷ lệ khoảng 1-2% các bệnh nhân được chẩn đoán lâm sàng là hội chứng mạch vành cấp tính (nguy cơ dẫn đến nhồi máu cơ tim). Trong đó, 90% bệnh nhân là phụ nữ ở độ tuổi sau mãn kinh. Sự suy giảm nội tiết tố estrogen được cho là một trong các yếu tố khiến nhóm này phản ứng mạnh hơn với stress. Nhờ sự phát triển của các công cụ chẩn đoán hiện nay như siêu âm tim và chụp CT giúp hội chứng này ngày càng được phát hiện chính xác hơn, từ đó thống kê số lượng bệnh nhân mắc cũng tăng lên.

Bác sĩ Long nhấn mạnh rằng trái tim có thể phản ứng mãnh liệt với cảm xúc. Chúng ta không nên xem nhẹ hay chủ quan, nếu thấy các dấu hiệu đau ngực, khó thở sau một cú sốc tinh thần, dù không có tiền sử bệnh tim cũng cần đến bệnh viện thăm khám ngay.

Bên cạnh đó, việc cân bằng cảm xúc, quản lý căng thẳng cũng là yếu tố rất quan trọng. Mọi người có thể thiền, tập yoga hoặc nhờ đến tư vấn tâm lý. Duy trì lối sống lành mạnh, ăn uống đủ chất, ngủ đủ giấc, hạn chế sử dụng rượu bia, bỏ hút thuốc lá… để tăng cường sức khỏe tổng thể và bảo vệ hệ tim mạch.

*Tên người bệnh đã được thay đổi.