Bà Emma, 83 tuổi, hẹp nặng động mạch cảnh gây đột quỵ, nhiều mạch máu khác xơ vữa, được phẫu thuật để phòng đột quỵ tái phát.

Bà Emma, quốc tịch Mỹ, có tiền sử tăng huyết áp và đái tháo đường khoảng 10 năm. Một tuần trước, bà chóng mặt, đau đầu, buồn nôn. Bốn ngày sau, bà bị đột quỵ, được cấp cứu tại một cơ sở y tế gần nhà. Kết quả kiểm tra khi đó ghi nhận nhồi máu não chuyển dạng xuất huyết, hẹp động mạch cảnh hai bên.

Hai ngày sau, bà thấy chóng mặt nhiều nên gia đình tiếp tục đưa bà đến Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7 để cấp cứu. ThS.BSNT Lê Hoàng Nhật Nam, khoa Cấp cứu, cho biết khi nhập viện, người bệnh tỉnh táo, không yếu liệt tay chân rõ rệt, nhưng vẫn còn chóng mặt, đau đầu, có tiền sử bệnh mạch máu và vừa trải qua đột quỵ. Êkíp Cấp cứu chỉ định chụp CT để đánh giá lại mức độ hẹp và nguy cơ đột quỵ tái phát kết hợp theo dõi chặt chẽ huyết áp, nhịp tim, hô hấp, thần kinh…

Kết quả CT mạch máu cho thấy hệ động mạch cảnh hai bên có nhiều mảng xơ vữa. Đáng chú ý, động mạch cảnh trong phải hẹp khoảng 70% đường kính lòng mạch. Động mạch cảnh trong trái và các đoạn mạch máu não khác cũng bị xơ vữa, hẹp khoảng 40-60%.

Ngay lập tức, thông qua hệ thống kết nối và quy trình phối hợp chặt chẽ giữa các cơ sở trong hệ thống, các bác sĩ tại Phòng khám Quận 7 đã hội chẩn nhanh với Trung tâm Khoa học Thần kinh và Trung tâm Ngoại lồng ngực – Mạch máu, đánh giá tổn thương não, hệ thống mạch máu và nguy cơ đột quỵ tái phát. Đánh giá đây là ca bệnh nguy cơ cao cần can thiệp chuyên sâu, người bệnh nhanh chóng được hỗ trợ chuyển viện nhanh chóng, an toàn để không bị gián đoạn “thời gian vàng” điều trị.

Theo bác sĩ Nam, động mạch cảnh là một trong những hệ thống mạch máu chính đưa máu lên não. Khi mảng xơ vữa làm hẹp lòng mạch, lượng máu lên não có thể giảm. Nguy hiểm hơn, huyết khối hình thành trên mảng xơ vữa hoặc các mảng xơ vữa có thể bong ra theo dòng máu lên não, gây tắc động mạch và dẫn đến nhồi máu não.

Tuy nhiên, bà Emma đã trải qua đột quỵ và có tình trạng nhồi máu não chuyển dạng xuất huyết. Vì vậy, mục tiêu điều trị không chỉ xử lý tổn thương mạch máu mà con cân nhắc nguy cơ biến chứng thần kinh, chảy máu và khả năng chịu đựng phẫu thuật ở người bệnh 83 tuổi.

TS.BS Nguyễn Anh Dũng, Trưởng khoa Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, Trung tâm Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết người bệnh lớn tuổi lại có nhiều bệnh nền mạn tính, đẩy nhanh quá trình xơ vữa động mạch. Tổn thương không khu trú ở một vị trí mà xuất hiện trên nhiều nhánh mạch, khiến việc lựa chọn phương án điều trị cần được cân nhắc kỹ.

Sau hội chẩn đa chuyên khoa, êkíp quyết định phẫu thuật bóc nội mạc động mạch cảnh trong phải để xử lý tổn thương nghiêm trọng nhất. Những vị trí hẹp còn lại được ưu tiên điều trị nội khoa và theo dõi.

Theo bác sĩ Dũng, hẹp động mạch cảnh nặng kèm đột quỵ nhẹ khiến nguy cơ tái phát tăng rất cao trong vòng 14 ngày. Do đó, người bệnh cần được phẫu thuật bán khẩn. Theo các khuyến cáo đột quỵ Việt Nam và quốc tế, phẫu thuật bóc tách nội mạc động mạch cảnh vẫn là ưu tiên hàng đầu (Class I), đặc biệt phù hợp với những trường hợp thể trạng tốt và ít nguy cơ rủi ro mổ.

Qua một đường mổ ở vùng cổ, bác sĩ Dũng khéo léo bộc lộ động mạch, cẩn thận mở lòng mạch và lấy bỏ các mảng xơ vữa bám trên thành mạch trong khi kíp gây mê liên tục duy trì huyết áp và nhịp tim của người bệnh ở ngưỡng an toàn trong suốt ca mổ, đảm bảo máu nuôi não không bị sụt giảm đột ngột khi mạch máu bị kẹp tạm thời. Êkíp thao tác thận trọng để hạn chế nguy cơ mảng xơ vữa hoặc huyết khối di chuyển theo dòng máu gây tắc mạch não.

Nhờ sự phối hợp nhịp nhàng, ca mổ diễn ra thuận lợi, lòng động mạch cảnh được khơi thông, dòng máu lưu thông ổn định lên não, tránh nguy cơ tái diễn đột quỵ trong tương lai.

Sau phẫu thuật, bà Emma được theo dõi sát tình trạng thần kinh, huyết áp và các nguy cơ biến chứng. Sức khỏe cải thiện, triệu chứng chóng mặt, đau đầu, chóng mặt giảm, bà xuất viện sau hai ngày.

Đối với những vị trí hẹp còn lại, do chưa đến mức phải can thiệp cấp bách và để đảm bảo sức khỏe an toàn cho người bệnh lớn tuổi vừa trải qua cuộc đại phẫu, bác sĩ Dũng chỉ định điều trị nội khoa bảo tồn kết hợp kiểm soát nghiêm ngặt các bệnh nền. Người bệnh được sử dụng các nhóm thuốc ổn định mảng xơ vữa, thuốc chống kết tập tiểu cầu để ngăn ngừa hình thành cục máu đông, cùng với đó là duy trì ổn định huyết áp và đường huyết. Khi thể trạng người bệnh hoàn toàn phục hồi, êkíp sẽ tiếp tục đánh giá kỹ lưỡng để lên phương án xử trí hoặc can thiệp phù hợp nhằm điều trị triệt để.

Hẹp động mạch cảnh do xơ vữa có thể tiến triển trong nhiều năm mà không gây triệu chứng. Một số trường hợp chỉ được phát hiện khi người bệnh xuất hiện cơn thiếu máu não thoáng qua hoặc đột quỵ.

Theo bác sĩ Dũng, phẫu thuật bóc nội mạc động mạch cảnh có thể giúp giảm nguy cơ đột quỵ trong những trường hợp được lựa chọn phù hợp, nhưng không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ tái phát. Người bệnh cần tiếp tục điều trị xơ vữa động mạch và kiểm soát các bệnh nền lâu dài.

Bác sĩ Dũng khuyến cáo người cao tuổi, tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, hút thuốc lá hoặc tiền sử bệnh mạch máu cần kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ, tuân thủ điều trị và chủ động tầm soát sức khỏe mạch máu định kỳ. Khi xuất hiện các dấu hiệu chóng mặt, đau đầu… người bệnh cần khám chuyên khoa thần kinh, mạch máu tìm nguyên nhân và can thiệp kịp thời.

* Tên người bệnh đã được thay đổi