Chị Thy, 34 tuổi, mang thai lần hai, nhiễm cytomegalovirus (CMV) khiến thai nhi chậm phát triển trong tử cung, tổn thương não, thần kinh, nguy cơ tử vong.

Trong ba tháng đầu, chị Thy có lúc sốt rồi tự khỏi, không khám thai. Đến tuần 21, siêu âm hình thái thai chưa ghi nhận bất thường. Tuần thai 28, siêu âm cho thấy bánh nhau dày, thai nhi có dấu hiệu ruột tăng sáng, chậm phát triển trong tử cung, đầu nhỏ, giãn não thất hai bên, vách mỏng trong sừng thái dương não thất bên.

Hình ảnh MRI thai nhi cho thấy giãn não thất mức độ nặng (18 mm), đầu nhỏ, nhiều bất thường hệ thần kinh trung ương. Kết quả chọc ối xác định thai nhi bị nhiễm CMV. BS.CKI Nguyễn Thị Mộng Nghi, Trung tâm Y học bào thai, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết đây là những dấu hiệu tiên lượng nặng gây di chứng về não, bại não, điếc bẩm sinh… ở thai nhi. Chị Thy có chỉ định ngừng thai kỳ do tiên lượng thai xấu.

Cytomegalovirus (CMV) là loại virus thuộc họ herpesviridae. Virus lây truyền qua dịch tiết cơ thể như nước bọt, nước tiểu, sữa mẹ, tinh dịch, máu… Sau khi xâm nhập vào cơ thể, virus tồn tại tiềm ẩn trong nhiều năm và tái hoạt động, hoặc người bệnh có thể nhiễm một chủng khác (tái nhiễm).

Trường hợp khác, chị Dương, 30 tuổi, mang thai con đầu, tầm soát CMV cho thấy nhiễm virus trong ba tháng gần đây. Chọc ối xác định thai nhi lây bệnh từ mẹ. Tuần 26, bác sĩ Nghi siêu âm hình thái học phát hiện bánh nhau dày, ruột tăng sáng. Thai có biểu hiện giãn não thất nhẹ, chưa ghi nhận bất thường ở nhu mô não khi chụp MRI ở tuần thai 28.

Chị Dương bị suy thận giai đoạn một nên không thể điều trị bằng thuốc kháng virus CMV. Bác sĩ siêu âm cho chị định kỳ và theo dõi sát đến lúc sinh. Trẻ chào đời có thể chỉ định điều trị bằng thuốc kháng virus trong 6 tháng đầu nhằm giảm các biến chứng.

Hầu hết người nhiễm virus này không có triệu chứng, một số xuất hiện các dấu hiệu giống cúm nhẹ như sốt, nghẹt mũi, đau họng, đau cơ, mệt mỏi… Virus ít khi gây ra vấn đề sức khỏe nghiêm trọng ở người lớn hoặc trẻ em khỏe mạnh.

Nếu thai phụ nhiễm CMV, virus từ máu có thể truyền qua bánh nhau lây cho thai nhi, gọi là nhiễm CMV bẩm sinh. Bác sĩ Nghi cho biết nhiễm trùng nguyên phát có nguy cơ lây truyền qua nhau thai cao nhất với tỷ lệ 30-35%, so với 1,1-1,7% đối với nhóm còn lại. Trường hợp mẹ bầu nhiễm trùng thứ phát trong thai kỳ, thai nhi có 1% khả năng lây bệnh, nguy cơ biến chứng phụ thuộc vào thời điểm nhiễm virus. Trẻ sơ sinh cũng có thể nhiễm CMV thông qua tiếp xúc với dịch tiết tử cung lúc chuyển dạ hoặc mẹ cho con bú. Tuy nhiên, CMV ít khi gây triệu chứng hoặc di chứng ở trẻ sinh đủ tháng, có hệ miễn dịch khỏe mạnh.

Bác sĩ Nghi cho biết thai nhi bị nhiễm CMV khả năng xuất hiện các triệu chứng trên siêu âm như thể tích nước ối bất thường, bánh nhau dày, giãn não thất, vôi hóa quanh não thất, đầu nhỏ, phù thai, gan lách to… Bệnh được phân loại thành ba mức độ nhẹ, trung bình và nặng. Biến chứng nghiêm trọng dẫn đến thai chậm tăng trưởng trong tử cung, sảy thai, lưu thai hoặc sinh non.

Chẩn đoán nhiễm CMV ở thai nhi cần làm chọc ối sau 18 tuần thai và 8 tuần sau khi thai phụ nhiễm virus. Nếu CMV được phát hiện trong nước ối tức là thai nhi đã nhiễm bệnh nhưng không có nghĩa thai nhi bị ảnh hưởng, 80% trường hợp bị nhiễm bệnh không có triệu chứng cho đến khi sinh. Trẻ sơ sinh nhiễm bệnh có các biểu hiện như chấm xuất huyết, giảm tiểu cầu, vàng da, gan lách to, đầu nhỏ, nhẹ cân, các bất thường não… Trong đó, mất thính giác và thần kinh giác quan là di chứng thường gặp nhất.

Trường hợp tổn thương thị giác, trẻ có khả năng bị viêm võng mạc, lé, đục thủy tinh thể, teo dây thần kinh thị giác, xuất huyết võng mạc hoặc mất thị lực. Nếu tình trạng não bị tổn thương nghiêm trọng như đầu nhỏ, phù não, bại não, vôi hóa nội sọ… thường tiên lượng xấu.

Theo bác sĩ Nghi, điều trị CMV trong thai kỳ phụ thuộc mức độ biểu hiện của bệnh, giai đoạn mang thai, bệnh lý nền của mẹ bầu. Từ đó bác sĩ cân nhắc dùng thuốc kháng virus. Hiệu quả điều trị tùy thuộc vào từng trường hợp cụ thể.

Môi trường, vệ sinh cá nhân kém là điều kiện thuận lợi để lây truyền virus CMV. Hiện chưa có vaccine phòng bệnh. Phụ nữ nên xét nghiệm CMV trước khi mang thai hoặc ngay khi phát hiện có thai, nhất là thai phụ có các biểu hiện giống cúm trước khi mang thai hoặc từng nhiễm virus CMV. Thai phụ bị sốt cao, đau họng, đau nhức cơ bắp, phát ban, buồn nôn, mệt mỏi, sưng hạch cần đến ngay cơ sở y tế khám.