Người cao tuổi, khả năng điều tiết thân nhiệt suy giảm, thường có sẵn các bệnh lý nền, do đó dễ sốc nhiệt trong thời tiết nắng gắt kéo dài. Sốc nhiệt nghiêm trọng có thể dẫn đến tổn thương não, suy đa tạng hoặc tử vong nếu không được can thiệp kịp thời.
Theo BS.CKI Dương Phạm Văn Thanh, khoa Cấp cứu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh (cơ sở phường Tân Sơn Hòa – Tân Bình cũ), việc thực hiện sơ cứu đúng cách trong “thời điểm vàng” chính là chìa khóa để bảo vệ tính mạng cho người cao tuổi.
Sốc nhiệt là bệnh lý đặc trưng bởi tình trạng nhiệt độ cơ thể tăng vọt trên 40 độ C, đi kèm với các rối loạn chức năng thần kinh nghiêm trọng như rối loạn ý thức, co giật hoặc hôn mê. Dù có thể xảy ra ở bất kỳ ai, tình trạng này thường tập trung ở nhóm đối tượng có sức đề kháng yếu như trẻ em, người già, người suy nhược cơ thể hoặc đang điều trị các bệnh lý mãn tính về tim mạch, thần kinh và nội tiết.
Ở nhóm đối tượng này, bệnh thường diễn tiến dưới dạng sốc nhiệt kinh điển do cơ thể phải tiếp xúc thụ động với môi trường nhiệt độ cao kéo dài từ nhiều giờ đến nhiều ngày. Nếu không được can thiệp kịp thời, tình trạng tăng thân nhiệt quá mức sẽ kích hoạt chuỗi biến chứng như suy gan, suy thận, rối loạn đông máu và đặc biệt là hội chứng tiêu cơ vân, đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh.
Theo bác sĩ Thanh, người cao tuổi là nhóm đối tượng dễ bị tổn thương trước các đợt nắng nóng gay gắt do khả năng tự điều tiết thân nhiệt đã suy giảm đáng kể. Hệ thần kinh hoạt động kém nhạy bén cùng phản xạ tiết mồ hôi không còn hiệu quả khiến cơ thể người già khó giải phóng nhiệt lượng dư thừa ra môi trường. Đồng thời, hệ tim mạch và hô hấp vốn đã yếu phải gánh thêm áp lực lớn để ổn định nhiệt độ, rất dễ rơi vào tình trạng quá tải và dẫn đến những biến chứng nguy hiểm.
Bên cạnh đó, các bệnh nền phổ biến ở người cao tuổi như tăng huyết áp, tiểu đường hay Alzheimer thường khiến việc nhận biết và phản ứng với các dấu hiệu sốc nhiệt trở nên chậm trễ. Nếu không được can thiệp kịp thời, sốc nhiệt ở người già sẽ diễn tiến rất nhanh tới đột quỵ, hôn mê hoặc gây tổn thương não.
Một hiểu lầm phổ biến là sốc nhiệt phải đi kèm tình trạng vã mồ hôi. Tuy nhiên thực tế ở người già, khi cơ thể quá nóng, cơ chế tiết mồ hôi có thể bị rối loạn khiến da nóng ran nhưng lại khô, không thấy mồ hôi. Đi kèm với đó là tình trạng mạch đập nhanh, da đỏ bừng hoặc tím tái và cảm giác khát dữ dội. Việc hệ thần kinh điều khiển tuyến mồ hôi ngừng hoạt động là dấu hiệu báo động cơ thể đã mất nước nghiêm trọng và vượt quá ngưỡng chịu đựng.
Một dấu hiệu khác khi người cao tuổi sốc nhiệt là tình trạng lú lẫn và mệt mỏi bất thường. Trong điều kiện nắng nóng, nếu người cao tuổi bỗng nhiên lơ mơ, nói không rõ ràng, mất phương hướng hoặc không nhớ được những việc đơn giản như tên người thân, giờ giấc thì cần nghĩ ngay đến khả năng bị sốc nhiệt. Khác với sự đãng trí tuổi già thông thường, rối loạn thần kinh do nhiệt diễn tiến rất nhanh, người bệnh có thể từ trạng thái tỉnh táo rơi vào li bì hoặc mất ý thức chỉ trong vài phút.
Ngoài ra khi thân nhiệt vượt ngưỡng 39 – 40 độ C, tim và phổi ở người cao tuổi vốn đã yếu lại phải hoạt động quá mức để điều hòa nhiệt độ. Lúc này, người bệnh sẽ có các dấu hiệu như thở nhanh, thở dốc dù không vận động; kèm theo trạng thái mệt lả toàn thân, mắt lờ đờ và không còn sức đứng dậy. Nguy hiểm hơn, tình trạng này có thể dẫn đến co giật hoặc ngất xỉu đột ngột. Đây là tình huống khẩn cấp cần gọi cấp cứu ngay lập tức để tránh các di chứng vĩnh viễn.
Dù là tình trạng nguy hiểm, sốc nhiệt ở người cao tuổi hoàn toàn có thể phòng ngừa được bằng các biện pháp chủ động. Bác sĩ Thanh khuyến cáo gia đình không nên để người già ở một mình quá lâu trong không gian kín, nhất là những khu vực thiếu thông thoáng hoặc không có thiết bị làm mát như quạt hay máy lạnh.
Trong những ngày nắng gắt, người cao tuổi nên hạn chế ra đường vào khung giờ cao điểm từ 10h đến 15h. Khi bắt buộc phải đi ra ngoài, nên ưu tiên mặc quần áo mỏng nhẹ, sáng màu và luôn đội mũ để hạn chế sự hấp thụ nhiệt.
Ngoài ra, người cao tuổi cần uống đủ nước, ưu tiên thực phẩm dễ tiêu và hạn chế thức ăn quá mặn hoặc nhiều dầu mỡ gây áp lực cho hệ tiêu hóa. Đồng thời, việc theo dõi sát các dấu hiệu mất nước như da khô, môi nứt nẻ hay tiểu ít là vô cùng cần thiết.
Theo bác sĩ Thanh, sốc nhiệt có thể gây ra những tổn thương âm thầm tại gan, thận và hệ thần kinh mà mắt thường không thể thấy được ngay. Việc can thiệp y tế chuyên sâu sẽ giúp tầm soát các biến chứng muộn, đảm bảo người bệnh hồi phục hoàn toàn và tránh được những di chứng đáng tiếc về sau.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
