Chị Thúy (48 tuổi, TP.HCM) lở loét da và niêm mạc toàn thân, sưng mắt phải nhập viện cấp cứu trong tình trạng khó thở sau uống thuốc gout.

BS.CKI Trần Thị Thanh Tuyền, khoa Miễn dịch Lâm sàng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở phường Tân Sơn Hòa – quận Tân Bình cũ), cho biết dị ứng thuốc không chỉ gây nổi ban hay ngứa thông thường mà ở một số trường hợp còn có thể dẫn đến tổn thương da, niêm mạc diện rộng, khó thở, phản ứng viêm toàn thân và đe dọa tính mạng nếu không xử trí kịp thời. Nguy cơ này thường phức tạp hơn ở người có nhiều bệnh nền hoặc phải sử dụng nhiều loại thuốc cùng lúc.

Chị Thúy là một trong những trường hợp như vậy. Trước đó, chị có tiền sử đái tháo đường, gan nhiễm mỡ và từng dùng nhiều loại thuốc điều trị bệnh mạn tính trong thời gian dài mà không gặp phản ứng bất thường. Gần đây, do axit uric máu tăng cao, chị được kê thêm thuốc điều trị chứa hoạt chất Allopurinol dùng hằng ngày.

Khoảng 5 tuần sau khi uống, chị bị nổi ban đỏ rải rác ở tay và ngực kèm cảm giác ngứa nhẹ. Nghĩ chỉ là dị ứng thông thường, chị tự theo dõi tại nhà. Tuy nhiên, tình trạng nhanh chóng chuyển nặng. Các mảng đỏ lan rộng khắp người, da nóng rát, vùng mắt sưng phù, người nhà lập tức đưa chị đi cấp cứu và điều trị ở bệnh viện địa phương 10 ngày nhưng các tổn thương cải thiện ít nên tiếp tục chuyển đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM.

Bác sĩ Tuyền cho biết thời điểm nhập viện, tình trạng của chị Thúy vẫn còn sang thương da ngứa đỏ, loét miệng, lưỡi nhiều, đau rát khiến chị không thể ăn uống.

Do chị có tiền sử đái tháo đường, gan nhiễm mỡ và phải sử dụng nhiều loại thuốc điều trị trước đó, bác sĩ phải vừa kiểm soát phản ứng dị ứng thuốc, vừa theo dõi sát nguy cơ tăng đường huyết, tổn thương gan và nhiễm trùng. Chị được điều trị bằng corticoid, thuốc ức chế miễn dịch kết hợp chăm sóc tổn thương da và hỗ trợ dinh dưỡng.

Theo bác sĩ Tuyền, corticoid là nhóm thuốc thường được sử dụng để kiểm soát phản ứng viêm và dị ứng nặng nhưng cần phải thận trọng về liều lượng sử dụng để không làm tăng đường huyết ở người mắc đái tháo đường. Trong khi đó, gan nhiễm mỡ khiến việc lựa chọn và điều chỉnh thuốc cần thận trọng hơn nhằm tránh ảnh hưởng chức năng gan.

Ngoài ra, khi da và niêm mạc bị tổn thương diện rộng, hàng rào bảo vệ tự nhiên của cơ thể suy yếu, người bệnh dễ mất nước, suy kiệt hoặc tăng nguy cơ nhiễm trùng. Bác sĩ phải theo dõi sát tình trạng toàn thân, kiểm soát đồng thời phản ứng dị ứng và các bệnh nền để hạn chế biến chứng.

Trong những ngày đầu điều trị, chị Thúy gần như chỉ ăn được thức ăn mềm và uống từng ngụm nước nhỏ do đau rát vùng miệng. Các vùng da lở loét được chăm sóc và theo dõi hằng ngày nhằm hạn chế nguy cơ nhiễm trùng thứ phát.

Sau khoảng 1 tuần điều trị, tình trạng sưng mắt giảm dần, các tổn thương da bắt đầu khô hơn và giảm bong tróc. Chị ăn uống được trở lại, cảm giác đau rát cũng cải thiện đáng kể.

“Lúc nhập viện tôi rất hoảng sợ vì toàn thân lở loét, không nghĩ chỉ uống thuốc điều trị gout thông thường mà tình trạng lại nặng như vậy”, chị nói.

Bác sĩ Tuyền cho biết dị ứng thuốc có thể xảy ra với nhiều nhóm thuốc khác nhau, kể cả thuốc điều trị bệnh mạn tính được kê đúng chỉ định. Trong nhiều trường hợp, người bệnh không dị ứng với toàn bộ thuốc mà chỉ phản ứng với một thành phần hoặc hoạt chất nhất định trong thuốc. Phản ứng này phụ thuộc vào cơ địa, tình trạng miễn dịch, việc sử dụng đồng thời nhiều loại thuốc hoặc sự tích lũy dị nguyên sau thời gian dài dùng thuốc. Vì vậy, không phải ai dùng thuốc điều trị gout cũng gặp dị ứng và người bệnh không nên tự ý ngưng điều trị khi chưa có hướng dẫn từ bác sĩ.

Dị ứng thuốc có thể xảy ra nhanh trong 1-6 giờ sau uống, hoặc có thể vài ngày đến vài tuần. Ở bệnh nhân có biểu hiện dị ứng chậm, như Hội chứng DRESS – một phản ứng dị ứng thuốc muộn nghiêm trọng có thể gây ra những rối loạn miễn dịch hệ thống kéo dài, không chỉ biểu hiện ngoài da mà còn tấn công đa tạng, có thể dẫn đến suy tạng mạn tính hoặc các biểu hiện tự miễn sau đó, phải được theo dõi chặt chẽ sự tiến triển của các ban đỏ và tình trạng suy tạng (gan, thận, phổi) ngay cả sau khi giai đoạn cấp tính đã qua đi.

Một số người dù trước đây từng dùng thuốc an toàn vẫn có thể xuất hiện phản ứng dị ứng ở những lần sử dụng sau. Nguy cơ thường cao hơn ở người có cơ địa dị ứng, mắc nhiều bệnh nền mạn tính, sử dụng nhiều thuốc cùng lúc hoặc có chức năng gan, thận suy giảm làm ảnh hưởng quá trình chuyển hóa thuốc.

Với chị Thúy, bác sĩ rà soát lại toàn bộ thuốc đang sử dụng, xác định nhóm thuốc nghi ngờ gây phản ứng và cân nhắc hướng điều trị gout thay thế an toàn hơn nhằm hạn chế nguy cơ tái dị ứng. Đồng thời, hướng dẫn chị không được tự ý dùng lại thuốc từng gây phản ứng dù triệu chứng đã cải thiện, bởi những lần tiếp xúc sau có thể khiến dị ứng diễn tiến nặng hơn.

Người có cơ địa dị ứng, sử dụng nhiều thuốc cùng lúc hoặc có bệnh nền mạn tính thường cần theo dõi kỹ hơn trong quá trình điều trị. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như nổi ban đỏ lan nhanh, ngứa dữ dội, sưng mắt, lở miệng, đau rát da hoặc sốt sau khi uống thuốc, người bệnh nên đến bệnh viện thăm khám. Không nên tiếp tục sử dụng thuốc hoặc mua thuốc điều trị tại nhà, tránh các phản ứng dị ứng nặng và ảnh hưởng nhiều cơ quan trong cơ thể.

*Tên nhân vật đã được thay đổi