Chị Hồng, 21 tuổi, mang thai lần đầu, khám ở tuần 39 phát hiện thai nhi giãn tĩnh mạch rốn, được mổ lấy thai cấp cứu kịp thời.

Chị Hồng đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội khám thai khi thai 39 tuần 2 ngày. Thai kỳ trước đó diễn tiến ổn định, người mẹ mong muốn sinh thường và đang chờ các dấu hiệu chuyển dạ tự nhiên. Tuy nhiên, trong lần siêu âm kiểm tra, ThS.BS Dương Việt Bắc, Trung tâm Sản Phụ khoa, ghi nhận một cấu trúc dạng nang trong ổ bụng thai nhi, kích thước 16 x 22 mm, ranh giới rõ.

Nhận thấy bất thường này cần được đánh giá kỹ hơn, bác sĩ tiếp tục khảo sát bằng siêu âm Doppler màu. Kết quả cho thấy bên trong cấu trúc có dòng chảy xoáy, liên tục với hệ tĩnh mạch rốn. Thai nhi được chẩn đoán giãn tĩnh mạch rốn đoạn trong ổ bụng. Tại thời điểm phát hiện, vị trí tổn thương chưa ghi nhận huyết khối.

Theo bác sĩ Bắc, giãn tĩnh mạch rốn là bất thường mạch máu thai nhi hiếm gặp, có thể bị bỏ sót hoặc dễ nhầm với nang trong ổ bụng nếu chỉ quan sát hình thái mà không khảo sát dòng chảy. Trong những trường hợp này, siêu âm Doppler màu có vai trò rất quan trọng, giúp bác sĩ xác định bản chất tổn thương là bất thường mạch máu, từ đó đánh giá nguy cơ cho thai nhi.

Ngay sau khi phát hiện bất thường, các bác sĩ Trung tâm Sản Phụ khoa hội chẩn để cân nhắc hướng xử trí. Ê-kíp đánh giá nhiều yếu tố cùng lúc: tuổi thai đã đủ tháng, thai khoảng 2.900 g, rau thai trưởng thành độ III, đoạn tĩnh mạch rốn giãn 16 x 22 mm và đã xuất hiện dòng chảy xoáy trong lòng mạch.

“Ở thai đủ tháng, khi đoạn tĩnh mạch rốn giãn có dòng chảy xoáy, nguy cơ hình thành huyết khối và cản trở dòng máu từ bánh nhau về thai nhi là điều cần đặc biệt lưu ý. Nếu tiếp tục chờ chuyển dạ, thai có thể đối mặt nguy cơ suy thai cấp hoặc biến chứng bất ngờ”, bác sĩ Bắc cho biết.

Sau khi giải thích tình trạng cho gia đình, các bác sĩ thống nhất chỉ định mổ lấy thai cấp cứu, chủ động đưa em bé ra ngoài trước khi xảy ra biến chứng. Quyết định được đưa ra nhanh chóng nhưng thận trọng, dựa trên đánh giá chuyên môn và mục tiêu an toàn cao nhất cho cả mẹ và bé.

Ca mổ diễn ra thuận lợi. Bé trai chào đời nặng 2,9 kg, chỉ số Apgar đạt 9 điểm ở phút thứ nhất và 10 điểm ở phút thứ năm, cho thấy tình trạng sức khỏe sau sinh tốt. Khoảnh khắc nghe tiếng con khóc trong phòng mổ giúp gia đình chị Hồng vỡ òa sau những giờ phút lo lắng.

Sau sinh, mẹ hồi phục ổn định, em bé được theo dõi sát bởi ê-kíp Sản khoa và Sơ sinh. Nhờ phát hiện đúng thời điểm và can thiệp kịp thời, thai nhi tránh được nguy cơ biến chứng trước chuyển dạ.

Bác sĩ Bắc cho biết tĩnh mạch rốn là mạch máu đưa máu giàu oxy và dưỡng chất từ bánh rau về thai nhi. Khi một đoạn tĩnh mạch rốn phình giãn, lòng mạch rộng hơn bình thường, dòng máu có thể chảy chậm, xoáy hoặc rối. Sự thay đổi dòng chảy này có thể tạo điều kiện hình thành huyết khối, làm tắc hoặc giảm dòng máu qua tĩnh mạch rốn. Khi đó, thai nhi có nguy cơ thiếu oxy, suy thai, thậm chí thai lưu.

Giãn tĩnh mạch rốn đoạn trong bụng thai nhi thường được phát hiện qua siêu âm, với tỷ lệ khoảng 0,4-1,1 trên 1.000 thai nhi. Bất thường này được đặc trưng bởi tình trạng giãn khu trú đoạn tĩnh mạch rốn từ vị trí đổ vào thành bụng đến đoạn xoang cửa. Một số trường hợp giãn đơn độc, không kèm dị tật hoặc bất thường nhiễm sắc thể, có thể có tiên lượng thuận lợi. Tuy nhiên, thai vẫn cần được theo dõi sát vì nguy cơ phụ thuộc vào vị trí giãn, kích thước đoạn giãn, tốc độ tăng kích thước, đặc điểm dòng chảy và sự xuất hiện huyết khối.

Không phải mọi trường hợp giãn tĩnh mạch rốn đều cần mổ cấp cứu. Nếu bất thường được phát hiện ở tuổi thai nhỏ, dòng chảy ổn định, chưa có huyết khối, thai tăng trưởng phù hợp và không kèm dị tật, bác sĩ có thể chỉ định theo dõi bằng siêu âm Doppler định kỳ. Việc theo dõi giúp phát hiện sớm thay đổi kích thước đoạn giãn, dòng chảy rối, huyết khối, bất thường tim thai, nước ối hoặc tăng trưởng thai.

Ngược lại, khi thai đã đủ tháng và xuất hiện yếu tố nguy cơ như dòng chảy xoáy trong đoạn mạch giãn, bác sĩ có thể chủ động chấm dứt thai kỳ để bảo vệ thai nhi. Quyết định này cần được cá thể hóa cho từng trường hợp, cân nhắc giữa nguy cơ nếu tiếp tục chờ chuyển dạ và lợi ích của việc đưa em bé ra ngoài khi thai đã đủ khả năng thích nghi sau sinh.

Trường hợp của chị Hồng cho thấy vai trò quan trọng của siêu âm thai định kỳ, đặc biệt ở những tuần cuối thai kỳ. Giãn tĩnh mạch rốn thường không gây triệu chứng cho mẹ, thai phụ vẫn có thể cảm nhận thai máy bình thường và không có dấu hiệu cảnh báo rõ ràng. Nếu không được phát hiện qua siêu âm, bất thường có thể chỉ bộc lộ khi đã xảy ra biến chứng.

Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, thai phụ được theo dõi bởi hệ thống Sản khoa phối hợp Chẩn đoán trước sinh, Gây mê hồi sức, Phẫu thuật sản khoa và Sơ sinh. Mô hình đa chuyên khoa giúp các trường hợp bất thường thai kỳ được đánh giá nhanh, hội chẩn kịp thời và chuẩn bị đầy đủ phương án can thiệp, chăm sóc trẻ ngay sau sinh nếu cần.

Bác sĩ tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh khuyến cáo thai phụ cần khám thai đúng lịch, không bỏ qua các mốc siêu âm quan trọng, kể cả giai đoạn cuối thai kỳ khi đã gần ngày sinh. Khi phát hiện bất thường dây rốn, mạch máu thai hoặc dấu hiệu nghi ngờ trên siêu âm, mẹ bầu nên được theo dõi tại cơ sở y tế có đầy đủ chuyên khoa Sản, Chẩn đoán trước sinh, Gây mê hồi sức và Sơ sinh để đánh giá đúng nguy cơ, can thiệp đúng thời điểm và đảm bảo an toàn cho mẹ và bé.

*Tên người bệnh đã được thay đổi