Ông Văn, 63 tuổi, thường xuyên chóng mặt kèm nặng ngực khi gắng sức, bác sĩ Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh chẩn đoán người bệnh bị hẹp nặng động mạch cảnh, chỉ định phẫu thuật bóc tách mảng xơ vữa để khôi phục dòng máu lên não.

Ông Văn hút thuốc lá gần 40 năm, có tiền sử tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu. BS.CKI Bùi Châu Hiển Đăng, khoa Ngoại Tim mạch, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết bệnh nhân hẹp nặng động mạch cảnh trái, tổn thương mảng xơ vữa hỗn hợp rải rác trong lòng các động mạch cảnh, ổ loét xơ vữa xuyên thành ở động mạch dưới đòn trái. Những tổn thương này làm giảm đáng kể lượng máu lên não, khiến ông Văn chóng mặt, tức ngực khi đi bộ khoảng 200m hoặc leo cầu thang.

Nếu không điều trị kịp thời, người bệnh có thể gặp cơn thiếu máu não thoáng qua, mù thoáng qua, suy giảm nhận thức, nhồi máu não, đột quỵ thiếu máu não… thậm chí nguy hiểm tính mạng. Do mảng xơ vữa phức tạp kèm ổ loét, sau hội chẩn, ê-kíp Trung tâm Tim mạch nhận định phẫu thuật bóc tách nội mạc động mạch cảnh là phương pháp điều trị tối ưu trong trường hợp này.

Trước phẫu thuật, bác sĩ điều trị nội khoa bằng thuốc kháng kết tập tiểu cầu kết hợp kiểm soát tăng huyết áp, rối loạn chuyển hóa lipid, nhằm giảm nguy cơ biến chứng trong và sau mổ.

ThS.BS Nguyễn Hồng Vinh, khoa Ngoại Tim mạch, Trung tâm Tim mạch, phẫu thuật bóc tách các lớp mô để tiếp cận hệ động mạch cảnh, ghi nhận xơ vữa nhiều, tổn thương nặng nhất nằm ở đoạn chia về phía động mạch cảnh trong – nhánh chính đưa máu trực tiếp lên não.

Trong quá trình mổ, ê-kíp kẹp kiểm soát cả ba nhánh động mạch cảnh theo quy trình tiêu chuẩn kết hợp theo dõi bằng thiết bị đo độ bão hòa oxy của mô não (NIRS), đánh giá tình trạng tưới máu não thực tế của bệnh nhân để có phương án hiệu chỉnh kịp thời khi cần thiết. Bác sĩ mở dọc thành trước động mạch ngay tại vị trí hẹp, bóc tách và loại bỏ hoàn toàn mảng xơ vữa cứng. Sau đó, ê-kíp sử dụng miếng vá sinh học từ màng ngoài tim giúp mở rộng lòng mạch, duy trì dòng máu lên não ổn định, giảm nguy cơ tái hẹp.

Trong suốt cuộc mổ, các chỉ số huyết áp, lượng oxy não được kiểm soát ở mức cho phép, bảo vệ não bộ an toàn. Hậu phẫu, vết mổ ở cổ khô và lành tốt, các triệu chứng cải thiện, ông Văn xuất viện sau 5 ngày, tiếp tục uống thuốc và tái khám định kỳ.

Hẹp động mạch cảnh xảy ra thường do mảng xơ vữa hình thành từ chất béo và cặn cholesterol (mảng bám), là nguyên nhân của 10-20% ca đột quỵ thiếu máu não. Bệnh thường gặp ở người 65 tuổi trở lên, hoặc có bệnh nền tim mạch.

Các yếu tố nguy cơ bao gồm tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu, hút thuốc lá, béo phì, tiền sử đột quỵ. Bệnh thường diễn tiến âm thầm, phần lớn trường hợp chỉ phát hiện khi có biến cố thần kinh như thiếu máu não thoáng qua hoặc đột quỵ. Các triệu chứng điển hình bao gồm yếu liệt nửa người, méo miệng, khó nói, nói ngọng, mất thị lực thoáng qua, đau đầu, chóng mặt, ngất xỉu.

Bác sĩ Vinh khuyến nghị người có yếu tố nguy cơ nên khám tim mạch định kỳ. Siêu âm Doppler động mạch cảnh là phương pháp sàng lọc không xâm lấn, cho thấy sự chuyển động của máu qua các động mạch nhằm xác định có hẹp hay tắc nghẽn không.

Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thêm chụp mạch cộng hưởng từ, chụp cắt lớp vi tính hoặc chụp động mạch cảnh để đánh giá chính xác mức độ hẹp. Mục tiêu trong điều trị bệnh động mạch cảnh là phòng ngừa đột quỵ. Tùy mức độ hẹp, bác sĩ sẽ lựa chọn điều trị nội khoa kết hợp thay đổi lối sống, đặt stent hoặc phẫu thuật bóc tách nội mạc động mạch cảnh.

Để ngăn ngừa hoặc làm chậm sự tiến triển của bệnh, mỗi người nên bổ sung rau xanh, trái cây, hạn chế muối và chất béo có hại, tập thể dục đều đặn, duy trì cân nặng khỏe mạnh, không hút thuốc lá, kiểm soát tốt bệnh nền (nếu có).

*Tên người bệnh đã được thay đổi