Cảm giác nhìn mờ kéo dài, thị lực không cải thiện dù thay kính nhiều lần, Phương Nhi (22 tuổi) được chẩn đoán giác mạc lồi hình chóp, nghi ngờ do thói quen dụi mắt không kiểm soát.

Phương Nhi có cơ địa dị ứng, thường xuyên thấy đỏ mắt, ngứa mắt dữ dội. Tình trạng viêm kết mạc, viêm ngứa bờ mi tái lại nhiều lần, đặc biệt cảm giác ngứa mắt xuất hiện nhiều hơn vào buổi tối, khiến Nhi hình thành thói quen day dụi mắt mạnh bạo để giảm cảm giác ngứa.

Gần đây, Nhi có biểu hiện nhìn mờ tăng dần, nghĩ do tăng độ cận nhưng dù thay kính 5-6 lần trong khoảng 2 tháng thị lực vẫn không cải thiện. Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, kiểm tra thị lực hai mắt chênh lệch, mắt phải cận 2 độ, trong khi mắt trái cận 4 độ và loạn cao 5 độ. Đặc biệt mắt trái khi chưa đeo kính thị lực chỉ đạt 20/630, khi đeo kính thị lực đạt mức 5/10. PGS.TS.BS Nguyễn Thị Thu Hiền nghi ngờ Nhi mắc bệnh giác mạc chóp (Keratoconus), bệnh lý đặc trưng bởi tình trạng giãn mỏng, lồi ra của giác mạc trung tâm hoặc vùng lân cận, dẫn đến loạn thị không đều và suy giảm thị lực.

Nhi được chỉ định chụp Pentacam nhằm kiểm tra bản đồ giác mạc. Thông qua hệ thống camera xoay, mô phỏng hệ thống bản đồ 3 chiều của mắt trước và mặt sau giác mạc, kết quả cho thấy giác mạc mắt trái mỏng hơn tại vùng trung tâm, bề mặt vồng cao, điển hình của bệnh lý giác mạc chóp độ 2, mắt phải có dấu hiệu tiền giác mạc chóp.

PGS Hiền chỉ định thực hiện thủ thuật Crosslinking nhằm gia cố độ bền của giác mạc, hạn chế tình trạng tiến triển của bệnh ở mắt trái. Phương pháp này được thực hiện tỉ mỉ, vitamin B2 (Riboflavin) được tưới trên giác mạc trong 10 phút, chiếu đèn tia cực tím (UVA) để gia tăng liên kết chéo, củng cố độ bền của giác mạc. Qua lần thực hiện Crosslinking, Nhi được chỉ định sử dụng kính áp tròng cứng để cải thiện thị lực.

Theo PGS Hiền, bệnh giác mạc chóp liên quan tới một số yếu tố nguy cơ như di truyền, bệnh rối loạn mô liên kết toàn thân và tác động lên bề mặt giác mạc như dụi mắt. “Thói quen dụi mắt phổ biến ở rất nhiều người, đồng thời trên bàn tay chứa nhiều vi khuẩn khi dụi mắt có thể gây viêm bờ mi, viêm kết mạc… khiến mắt càng khó chịu khiến họ thường xuyên day dụi mắt để giảm ngứa”, PGS Hiền chia sẻ.

Lực tác động cơ học lặp đi lặp lại khi dụi mắt có thể làm tổn thương các sợi collagen trong giác mạc, đồng thời kích thích giải phóng các enzyme phân hủy mô khiến cấu trúc giác mạc suy yếu. Dụi mắt cũng làm tăng áp lực tạm thời trong nhãn cầu, “đẩy” vùng giác mạc yếu lồi ra phía trước, lâu dần hình thành chóp. Bệnh khó phát hiện ở giai đoạn đầu do biểu hiện giảm thị lực thường được cho là do tật khúc xạ. Đa số người bệnh chủ quan thường lựa chọn đo kính tại các cửa hàng bán kính thay vì khám tại các bệnh viện, cơ sở y tế chuyên khoa. Điều này khiến đa số chỉ phát hiện bệnh khi bệnh đã tiến triển ở giai đoạn trung bình đến nặng.

Như trường hợp của Tuấn Trần (27 tuổi) đến khám tại Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Cầu Giấy với dấu hiệu nhìn mờ, đặc biệt buổi tối, kèm theo cảm giác mỏi mắt, khô mắt thường xuyên. Tại đây, bác sĩ khám thấy dấu hiệu mắt phải sẹo mờ đục giác mạc vùng trung tâm, hai mắt thị lực giảm và cải thiện ít khi thử kính, bác sĩ nghi ngờ Tuấn bị giác mạc chóp. Người bệnh nhanh chóng được chuyển sang Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội để kiểm tra chuyên sâu. Sau khi chụp bản đồ Tuấn được chẩn đoán mắt phải bị giác mạc chóp độ 4 gây sẹo đục giác mạc có chỉ định ghép giác mạc nhằm khôi phục thị lực, mắt trái bị giác mạc chóp độ 3 điều trị với Crosslinking và đeo kính áp tròng cứng.

Sau hơn 2 tuần chờ chuyển giác mạc từ nước ngoài về Việt Nam, Tuấn được ghép giác mạc. PGS.TS.BS Nguyễn Xuân Hiệp – Giám đốc Trung tâm Mắt Công nghệ cao, BVĐK Tâm Anh cắt bỏ phần giác mạc trung tâm, thay thế bằng mảnh giác mạc có kích thước tương ứng. Mảnh ghép được cố định bằng các mũi chỉ vi phẫu để đảm bảo độ kín và độ cong tự nhiên của bề mặt mắt. Toàn bộ quá trình diễn ra dưới kính hiển vi, đòi hỏi độ chính xác cao nhằm phục hồi lại độ trong suốt và hình dạng giác mạc. Hiện tại sau 3 tháng phẫu thuật, mảnh ghép duy trì độ trong suốt, thích nghi ổn định, không có dấu hiệu thải ghép, thị lực của người bệnh dần được khôi phục.

Giác mạc hình chóp thường tiến triển âm thầm trong nhiều năm, bệnh thường được phát hiện ở độ tuổi từ 20-30 tuổi. Tỷ lệ mắc bệnh toàn cầu là 289/100.000 người và có xu hướng gia tăng ở các nước có khí hậu nóng ẩm như Việt Nam, theo PGS Hiền. Người có cơ địa dị ứng, sử dụng thiết bị điện tử kéo dài, thói quen dụi mắt… là những yếu tố phổ biến tăng nguy cơ giác mạc chóp ở người trẻ.

PGS Hiền khuyến cáo, khi có các biểu hiện như ngứa mắt kéo dài, nhìn mờ, thay kính nhiều lần không cải thiện, người trẻ nên đi khám chuyên khoa sớm để được chụp bản đồ giác mạc – phương pháp giúp phát hiện sớm những bất thường mà khám thị lực thông thường có thể bỏ sót. Việc phát hiện ở giai đoạn sớm không chỉ giúp kiểm soát bệnh hiệu quả mà còn mở ra nhiều lựa chọn điều trị, tránh phải can thiệp phẫu thuật lớn như ghép giác mạc.