Từ chỗ không thể tự đi lại, cơ yếu toàn thân, chị Ngân (27 tuổi, Lâm Đồng) dần hồi phục vận động sau một quá trình điều trị lâu dài để kiểm soát hệ miễn dịch đang nổi loạn.

BS.CKI Trần Thị Thanh Tuyền, khoa Miễn dịch Lâm sàng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở phường Tân Sơn Hòa – quận Tân Bình cũ) cho biết khi tiếp nhận, chị Ngân đang mắc cùng lúc 4 bệnh tự miễn gồm lupus ban đỏ hệ thống, xơ cứng bì, viêm da cơ và bệnh phổi kẽ, khiến cơ thể bị “tấn công” trên nhiều cơ quan cùng lúc, từ phổi, mạch máu đến da và hệ cơ.

Trước đó, chị từng được chẩn đoán lupus ban đỏ kèm tổn thương phổi mô kẽ và đã có giai đoạn điều trị ổn định. Tuy nhiên, mọi thứ thay đổi khi chị bất ngờ phát hiện mình có thai. Vì khao khát được làm mẹ lần đầu, chị tự ngưng thuốc và không tái khám định kỳ, bất chấp những nguy cơ tăng nặng đã được cảnh báo trước của bệnh.

Tuy nhiên, bầu đến tháng thứ 5, chị sảy thai. Sau biến cố này, bệnh bùng phát dữ dội hơn. Chị Ngân được phát hiện mắc thêm xơ cứng bì và viêm da cơ – hai bệnh tự miễn khác gây tổn thương da và suy yếu cơ nghiêm trọng. Cơ lực giảm nhanh khiến chị không thể đi lại.

“Tôi không thể điều khiển được cơ thể của chính mình, kể cả ngón tay”, chị Ngân nhớ lại. Đôi chân gần như không có chút sức lực, các cơn đau khớp bủa vây, ăn uống không nổi khiến chị tuyệt vọng, nhiều lần nhập viện cấp cứu vì kiệt sức, thậm chí có lúc nghĩ rằng “thà chết còn hơn”.

Theo bác sĩ Tuyền, cơ thể có thể tồn tại đồng thời nhiều kháng thể tự miễn. Khi hệ miễn dịch mất kiểm soát, các kháng thể này không còn nhận diện được mô lành, từ đó tấn công nhiều cơ quan trong cơ thể. Những thay đổi nội tiết và miễn dịch trong thai kỳ có thể đóng vai trò như yếu tố kích hoạt, làm rối loạn cân bằng miễn dịch vốn đã bất ổn ở người mắc bệnh tự miễn. Việc chị Ngân tự ý ngưng điều trị trong giai đoạn này càng làm tăng nguy cơ bệnh bùng phát và xuất hiện thêm các bệnh tự miễn khác, khiến quá trình điều trị trở nên phức tạp hơn.

Theo y văn quốc tế, tình trạng một người mắc đồng thời nhiều bệnh tự miễn được gọi là hội chứng đa tự miễn (Multiple Autoimmune Syndrome – MAS), được xác định khi người bệnh có từ ba bệnh tự miễn trở lên. Tuy nhiên, các tổng quan y văn cho thấy đây là tình trạng rất ít gặp, và phần lớn bệnh nhân chỉ ghi nhận hai đến ba bệnh chồng lấp, và thường có diễn tiến phức tạp, khó kiểm soát.

Do bệnh đang ở giai đoạn bùng phát cấp tính, chị Ngân suy kiệt cả về thể chất lẫn tinh thần. Thách thức lớn nhất với ê-kíp điều trị không chỉ là kiểm soát bệnh, mà còn phải lựa chọn hướng can thiệp phù hợp trong bối cảnh cơ thể người bệnh đã suy yếu. Nếu kiểm soát chưa đủ, bệnh có thể tiếp tục tiến triển nhưng nếu can thiệp quá mạnh ngay từ đầu, nguy cơ biến chứng lại tăng cao.

Ban đầu, các bác sĩ điều trị bằng các thuốc ức chế miễn dịch theo phác đồ chuẩn, tuy nhiên cơ thể người bệnh đáp ứng kém, buộc phải chuyển sang sử dụng thuốc sinh học nhằm tác động trực tiếp vào cơ chế bệnh sinh của hệ miễn dịch. Đây là hướng điều trị thường được cân nhắc trong những trường hợp bệnh tự miễn diễn tiến nặng hoặc không đáp ứng với các phương pháp thông thường.

Chị được theo dõi sát các chỉ số để điều chỉnh thuốc theo từng giai đoạn, nhằm giữ được cân bằng giữa kiểm soát bệnh và hạn chế tác dụng phụ không mong muốn. Sự động viên từ bác sĩ và gia đình giúp chị dần ổn định tinh thần – yếu tố có ảnh hưởng không nhỏ đến đáp ứng điều trị ở các bệnh tự miễn.

Theo bác sĩ Tuyền, điều trị cho bệnh nhân đồng mắc nhiều bệnh tự miễn cùng lúc đòi hỏi sự cân nhắc, tính toán rất thận trọng, bởi mỗi can thiệp đều có thể tác động đồng thời lên nhiều cơ quan trong cơ thể.

Sau khoảng 1 tháng điều trị, tình trạng của bệnh nhân dần cải thiện. Cơ lực phục hồi, có thể tự đứng và tập đi, cân nặng ổn định hơn, thể trạng cải thiện rõ rệt so với thời điểm nhập viện. Dù vậy, chị Ngân vẫn cần theo dõi và điều trị lâu dài.

Theo bác sĩ Tuyền, phụ nữ mắc bệnh tự miễn vẫn có thể mang thai nhưng cần được đánh giá và theo dõi chặt chẽ trước – trong thai kỳ và sau sinh. Việc tự ý ngưng thuốc có thể khiến bệnh bùng phát, làm tăng nguy cơ biến chứng cho cả mẹ và thai nhi. Trong nhiều trường hợp, bác sĩ có thể điều chỉnh phác đồ phù hợp để vừa kiểm soát bệnh, vừa đảm bảo an toàn. Đồng thời tuân thủ điều trị đóng vai trò quyết định trong việc cải thiện tiên lượng và chất lượng sống cho người bệnh.

*Tên nhân vật đã được thay đổi