Chị Minh, 49 tuổi, sinh con sau 7 chu kỳ gom noãn ‘hiếm’ để tạo phôi bằng trứng tự thân.

Sau nhiều năm phấn đấu cho sự nghiệp, chị Minh lập gia đình ở tuổi 46 song 8 tháng không mang thai tự nhiên. Đi khám tại nhiều cơ sở hỗ trợ sinh sản với mong muốn có con, các nơi đều tư vấn cho chị giải pháp thụ tinh ống nghiệm nhờ xin noãn do lớn tuổi, buồng trứng kiệt quệ.

Không từ bỏ hy vọng có con bằng noãn của chính mình, chị tìm đến Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh (IVF Tâm Anh Hà Nội). Ths.BS Nguyễn Lệ Thủy cho biết kết quả xét nghiệm cho thấy chị đang bước vào thời kỳ mãn kinh, không còn khả năng mang thai tự nhiên, thực hiện thụ tinh ống nghiệm gần như không còn trứng, do AMH (dự trữ buồng trứng) chỉ 0.01 ng/mL.

Sau 5 chu kỳ kích trứng, các bác sĩ chỉ thu được một trứng trưởng thành. Trứng thụ tinh bằng kỹ thuật ICSI (tiêm tinh trùng vào bào tương trứng), nuôi cấy phôi trong hệ thống tủ lab hiện đại tích hợp trí tuệ nhân tạo. Nhưng kết quả siêu âm sau khi thử thai dương tính lại cho thấy túi thai trống – không phát triển phôi thai.

Theo bác sĩ Lệ Thủy, tuổi tác là nguyên nhân chính gây ra tình trạng bất thường nhiễm sắc thể ở trứng và suy giảm chất lượng tinh trùng. “Nếu đến sớm cơ hội có con bằng trứng tự thân của chị Minh tiên lượng khả quan hơn”, bác sĩ Thủy nói.

Kết hôn và sinh con muộn đang trở thành xu hướng tại các đô thị lớn. Theo số liệu công bố của Bộ Y tế, tuổi kết hôn trung bình của Việt Nam tăng nhanh. Năm 1999 độ tuổi kết hôn trung bình là 24,1 tuổi, đến năm 2019 là 25,2 tuổi. Sau 4 năm, đến năm 2023 tuổi kết hôn lần đầu tiếp tục tăng thêm 2 tuổi và hiện là 27,2 tuổi. Cùng với đó, phụ nữ thành thị sinh muộn và sinh con ít hơn phụ nữ nông thôn. Tuy nhiên, không phải ai cũng lường trước được những khó khăn trong hành trình làm cha mẹ khi bước qua ngưỡng tuổi 40.

Trường hợp khác là chị Ly tại Hà Nội, từng chung sống cùng bạn trai người Mỹ 17 năm, không cưới, không sinh con để tận hưởng cuộc sống tự do, chuyên tâm trải nghiệm khám phá du lịch. Khi cả hai đã ngoài 40 muốn có con chung và xây tổ ấm, họ quyết định đăng ký kết hôn nhưng hơn 1 năm không có thai.

Đến với IVF Tâm Anh, chị Ly đã 45 tuổi, AMH còn 0,5 ng/ml kèm theo tình trạng lạc nội mạc tử cung, trong khi chồng tinh trùng yếu. Sau 4 lần gom trứng, chị chỉ thu được 5 noãn và tạo được 3 phôi ngày 3 chất lượng trung bình. Do số lượng phôi ít, cùng các vấn đề sức khỏe khiến các bác sĩ tư vấn không sàng lọc phôi, tính toán thận trọng từng bước điều trị.

“Đây là cuộc đua với thời gian bởi nếu thất bại, gần như người bệnh không còn cơ hội làm lại” bác sĩ Thủy cho biết. Hiện chị Ly đang trong quá trình chuẩn bị chuyển phôi.

Các khảo sát gần đây cho thấy người Việt kết hôn ngày càng muộn, tuổi kết hôn lần đầu tăng liên tục từ 2019, bình quân mỗi năm tăng tới 0,7 tuổi và hiện ở mức 27,2. Đặc biệt, TP HCM hiện dẫn đầu cả nước với tuổi kết hôn 30,4, theo báo cáo của Tổng cục Thống kê tháng 7/2024. Việt Nam hiện có hơn 16,3 triệu người độc thân, trong đó có hơn 1,5 triệu người từ 35-59 tuổi chưa từng kết hôn. Điều này đồng nghĩa với việc ngày càng có nhiều phụ nữ lớn tuổi tìm đến các trung tâm hỗ trợ sinh sản khi cơ hội đã dần khép lại.

Theo các chuyên gia tại IVF Tâm Anh, khả năng sinh sản của phụ nữ giảm dần sau tuổi 35; sau 40, tỉ lệ có thai giảm mạnh; và đến tuổi 50, hầu hết đã bước vào giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh, buồng trứng không còn hoạt động nếu không có can thiệp y học.

Một nghiên cứu của Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH, 2022) cũng chỉ ra rằng, phụ nữ 45 tuổi có tỷ lệ mang thai bằng trứng tự thân là 2,9%, trong khi sử dụng trứng hiến có thể nâng tỷ lệ thành công lên 30–40%, với điều kiện tử cung và sức khỏe tổng thể phù hợp.

Mức sinh trên toàn quốc có xu hướng giảm dưới mức sinh thay thế, tổng tỷ suất sinh năm 2023 là 1,96 con/phụ nữ, mức giảm thấp nhất từ trước tới nay và được dự báo sẽ tiếp tục giảm trong các năm tiếp theo, hiện là mức sinh giảm thấp nhất trong lịch sử.

Cũng theo báo cáo của Bộ Y tế, mức sinh trung bình năm 2024 tỉ lệ tăng dân số bình quân là 0,93% và sẽ giảm còn 0,73% vào năm 2029, 0,63 năm 2034, giảm tiếp còn 0,55 năm 2039. Đặc biệt đến năm 2064 giảm còn 0,05% và năm 2069 tỉ lệ tăng dân số bình quân là 0%.

WHO cũng cảnh báo xu hướng vô sinh gia tăng ở các nước đang phát triển, do tuổi tác, lối sống, ô nhiễm môi trường, và các bệnh lý như buồng trứng đa nang, lạc nội mạc tử cung.

Tại IVF Tâm Anh, mỗi năm tiếp nhận hàng trăm trường hợp kết hôn muộn, nhiều người trong độ tuổi 45–52. Tuy nhiên, không phải ai cũng đủ điều kiện sức khỏe để mang thai do nguy cơ như tiền sản giật, đái tháo đường thai kỳ, sinh non… ở nhóm tuổi này.

Với trường hợp như chị Minh, sau 2 chu kỳ gom noãn tiếp theo, chị có được 1 noãn để thụ tinh ống nghiệm với tinh trùng của chồng và có một phôi ngày 3 chất lượng trung bình. Bác sĩ chuẩn bị niêm mạc kỹ càng và chuyển một phôi giúp chị Minh mang thai mà không phải sử dụng trứng hiến. Thai kỳ dù gian nan do dọa sảy, đái tháo đường, rau tiền đạo nhưng bác sĩ Sản khoa theo dõi chặt chẽ, chị sinh con ở tuần 37, nặng 3,1kg. “Sinh con ở tuổi 50 bằng trứng tự thân vô cùng gian nan”, chị Minh nói.

Phụ nữ nên sinh con trong độ tuổi từ 25–35 để đảm bảo tỷ lệ thành công và an toàn cao nhất. Ngày càng có nhiều phụ nữ trẻ chủ động trữ lạnh trứng ở tuổi 28–35 như “bảo hiểm sinh sản” khi chưa có kế hoạch lập gia đình.

WHO khuyến cáo, phụ nữ trên 35 tuổi nếu sau 6 tháng quan hệ không dùng biện pháp tránh thai mà chưa có thai nên đi khám. Với phụ nữ trên 40 tuổi, thời gian chờ không nên quá 3 tháng.

Tại IVF Tâm Anh, các bác sĩ thường khuyến khích khám tiền hôn nhân và đánh giá dự trữ buồng trứng sớm kể cả với người chưa lập gia đình. Việc siêu âm, làm xét nghiệm AMH và nội tiết giúp bác sĩ đưa ra lời khuyên phù hợp cho từng phụ nữ.

Theo bác sĩ Thủy kết hôn muộn là lựa chọn cá nhân, nhưng không nên bỏ quên kiểm tra sức khỏe sinh sản. Chủ động khám sớm và can thiệp đúng thời điểm giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và tăng cơ hội thành công. “Chỉ cần không quá muộn, y học hiện đại có thể biến giấc mơ làm cha mẹ trở thành hiện thực”, bác sĩ Thủy nói.