Hà Nội – Khang, 18 tuổi, nặng 91kg kèm đái tháo đường đã điều trị bằng insulin nhiều năm nhưng kiểm soát không hiệu quả. Sau 6 tháng giảm cân, nam sinh không còn phải dùng insulin, sức khỏe tốt và có thể đi du học.

Khang được chẩn đoán đái tháo đường type 2 từ năm 13 tuổi. Có thời điểm, nam sinh phải tiêm 80 đơn vị insulin mỗi ngày – mức tiêm rất cao nhưng đường huyết vẫn dao động, từng nhập viện cấp cứu do tăng đường huyết, rối loạn mỡ máu. Sức khỏe không ổn định ảnh hưởng sinh hoạt và kế hoạch du học, gia đình đưa Khang đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội để tìm hướng điều trị toàn diện hơn.

Thời điểm thăm khám, Khang nặng 91,1 kg, cao 1,71 m, được chẩn đoán béo phì độ 2, thừa cân nghiêm trọng. Người bệnh còn có nhiều rối loạn chuyển hóa như gan nhiễm mỡ kèm tăng men gan, rối loạn lipid máu hỗn hợp và tăng acid uric máu. Xét nghiệm nước tiểu ghi nhận microalbumin niệu tăng hơn 4 lần và protein niệu cao khoảng 2,5 lần so với giới hạn bình thường, cho thấy dấu hiệu tổn thương thận sớm cần được theo dõi và can thiệp.

TS.BS Lê Bá Ngọc, Trưởng khoa Nội Tổng hợp cho biết ở trường hợp của Khang, béo phì và đái tháo đường tác động qua lại, tạo thành vòng xoắn khiến bệnh ngày càng khó kiểm soát. Khi mỡ nội tạng tích tụ nhiều, các mô trong cơ thể giảm đáp ứng với insulin, gọi là kháng insulin. Khi đó, insulin do cơ thể sản xuất hoặc được tiêm từ bên ngoài đều hoạt động kém hiệu quả hơn, khiến người bệnh cần sử dụng liều insulin ngày càng cao nhưng đường huyết vẫn khó kiểm soát.

Ngược lại, insulin cũng thúc đẩy quá trình dự trữ năng lượng và hạn chế phân giải mỡ. Nếu người bệnh phải sử dụng insulin liều cao kéo dài trong khi chế độ ăn và vận động chưa phù hợp, cân nặng có thể tiếp tục tăng. Cân nặng tăng làm tình trạng kháng insulin trầm trọng hơn, từ đó tiếp tục làm gia tăng nhu cầu insulin. “Đây là một vòng xoắn bệnh lý thường gặp ở người mắc đồng thời béo phì và đái tháo đường type 2. Khi đi kèm các rối loạn chuyển hóa khác, nguy cơ biến chứng tim mạch, thận, thần kinh và mắt cũng tăng lên”, bác sĩ Ngọc cho biết.

Mục tiêu điều trị cho Khang không chỉ hạ đường huyết mà còn phải kiểm soát béo phì và các yếu tố nguy cơ chuyển hóa. Khang được sử dụng thuốc điều trị béo phì theo từng giai đoạn, duy trì thuốc kiểm soát đường huyết khi cần thiết và được theo dõi định kỳ để điều chỉnh phác đồ dựa trên cân nặng, đường huyết, lipid máu cũng như chức năng gan, thận.

Song song với đó, TS dinh dưỡng Trần Quyền An xây dựng chế độ ăn cá thể hóa phù hợp giúp tạo mức thâm hụt năng lượng hợp lý thay vì nhịn ăn. Khẩu phần được điều chỉnh theo hướng hạn chế đường tinh luyện và chất béo bão hòa; đồng thời tăng rau xanh, thực phẩm giàu chất xơ và lựa chọn nguồn thực phẩm phù hợp với tình trạng chuyển hóa.

Người bệnh cũng được hướng dẫn tập aerobic cường độ vừa như đi bộ nhanh, đạp xe và kết hợp tập sức mạnh nhằm hạn chế mất cơ. Thành phần cơ thể được theo dõi định kỳ để đánh giá tỷ lệ mỡ, mỡ nội tạng và khối lượng cơ xương, từ đó điều chỉnh chế độ ăn và luyện tập phù hợp.

Sau 6 tháng, Khang giảm hơn 28 kg, xuống còn 63 kg. Tỷ lệ mỡ cơ thể và mỡ nội tạng giảm rõ rệt, trong khi khối lượng cơ xương được duy trì tương đối ổn định. Đặc biệt, HbA1c – chỉ số phản ánh mức đường huyết trung bình trong khoảng ba tháng – duy trì khoảng 5,1%, nằm trong giới hạn bình thường. Người bệnh không còn phải phụ thuộc vào thuốc tiêm insulin. Các chỉ số men gan và acid uric trở về mức bình thường, siêu âm không còn ghi nhận gan nhiễm mỡ. Chỉ số albumin/creatinin niệu (uACR), dấu hiệu cảnh báo tổn thương thận sớm cũng cải thiện rõ.

Theo TS Dinh dưỡng Trần Quyền An, kết quả của Khang cho thấy ở người mắc đồng thời béo phì và đái tháo đường type 2, giảm cân đúng cách có thể mang lại lợi ích vượt xa việc thay đổi ngoại hình. “Khi lượng mỡ, đặc biệt là mỡ nội tạng giảm, độ nhạy insulin có thể được cải thiện, từ đó hỗ trợ kiểm soát đường huyết và giảm gánh nặng chuyển hóa lên gan, thận cũng như hệ tim mạch. Tuy nhiên, mục tiêu không phải là giảm cân càng nhanh càng tốt mà là giảm mỡ trong khi vẫn bảo vệ khối cơ và duy trì được những thay đổi lâu dài”, TS An cho biết.

Các chuyên gia lưu ý, việc đường huyết trở về mức bình thường hoặc người bệnh có thể ngừng insulin không đồng nghĩa đái tháo đường đã khỏi hoàn toàn. Người bệnh vẫn cần duy trì cân nặng hợp lý, chế độ dinh dưỡng và vận động phù hợp, tuân thủ chỉ định y khoa và tái khám định kỳ. Nếu cân nặng tăng trở lại, tình trạng kháng insulin và các rối loạn chuyển hóa có thể tái xuất hiện, khiến đường huyết mất kiểm soát và làm tăng nguy cơ biến chứng.