Cụ ông Bình (73 tuổi, Bắc Ninh) ngỡ thị lực cải thiện song thực tế đây là hiện tượng ‘giả cận thị’ hay chuyển đổi thị lực trong giai đoạn đầu của bệnh đục thủy tinh thể.

Ông Bình vốn bị lão thị nhiều năm phải đeo kính khi nhìn gần. Năm ngoái, ông Bình bỗng thấy mắt sáng ra, xem điện thoại và đọc sách báo có khi không cần dùng kính. Thế nhưng, trong lần đi khám sức khỏe tổng quát định kỳ tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, bác sĩ kết luận mắt ông Bình đục nhân thủy tinh thể cả hai mắt.

PGS.TS.BS Nguyễn Xuân Hiệp, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội Nhãn khoa Việt Nam, Giám đốc Trung tâm Mắt Công nghệ cao Tâm Anh cho biết, bệnh nhân Bình gặp hiện tượng chuyển đổi thị lực nên hiểu nhầm rằng thị lực được cải thiện. Thực tế mắt đục thủy tinh thể vùng nhân gây ra thị lực nhìn xa giảm, thị lực nhìn gần có thể cải thiện trong giai đoạn đầu do biến đổi chỉ số khúc xạ của thủy tinh thể.

Xu hướng cận thị hóa này khiến khả năng nhìn gần của mắt bỗng tốt lên bất thường, bệnh nhân lão thị có thể tạm thời đọc mà không cần kính. Về lâu dài mắt mờ dần, cảm giác như có màng che, các dấu hiệu rõ rệt hơn là màu sắc thủy tinh thể thay đổi, nhạy cảm với ánh sáng giảm, nhận thức về màu sắc giảm, không thể nhìn thấy vật thể ở xa, khó phán đoán khoảng cách, không thể tham gia giao thông…

Đục thủy tinh thể có thể hình thành ở các vị trí khác nhau trên thủy tinh thể. Có nhiều hình thái đục thủy tinh thể như: đục nhân thủy tinh thể, đục vỏ thủy tinh thể, đục bao sau, đục thủy tinh thể bẩm sinh. Đục nhân thủy tinh thể hay đục thủy tinh thể hình thái nhân ở trung tâm của thủy tinh thể, nguyên nhân thường do vấn đề lão hóa. Biểu hiện điển hình và dễ nhận thấy là nhân thủy tinh thể vàng đục và trở nên xơ cứng theo thời gian, có thể xảy ra ở một hoặc cả hai mắt làm ảnh hưởng đến tầm nhìn xa của mắt.

Ở trường hợp cụ ông Bình do tình trạng đã diễn tiến nặng nề nên điều trị nội khoa không đáp ứng, bác sĩ chỉ định phẫu thuật để điều trị tăng thị lực và giảm thiểu biến chứng.

PGS Hiệp thực hiện phương pháp mổ Phaco sử dụng sóng siêu âm để tách thủy tinh thể đục thành những mảnh nhỏ, sau đó tán nhuyễn rồi hút ra ngoài qua vết mổ chỉ 2mm, không cần khâu. Sau đó, thay thể thủy tinh thể đục bằng thủy tinh thể nhân tạo đa tiêu cự.

Đây là thấu kính trong suốt bằng chất liệu tương thích sinh học, được đặt vào trong mắt suốt đời giúp bệnh nhân có khả năng nhìn tốt ở cả 3 khoảng cách xa, gần và trung bình. Ca phẫu thuật thực hiện trong 10 phút, bệnh nhân xuất viện về nhà ngay trong ngày.

Tái khám sau 1 tuần thực hiện ca mổ, bệnh nhân đã thích nghi với thủy tinh thể mới và phục hồi thị lực tốt, có khả năng nhìn rõ và sinh hoạt bình thường mà không cần sử dụng kính gọng hỗ trợ.

Đục thủy tinh thể là nguyên nhân gây mù lòa trên toàn thế giới, chiếm một nửa trong số 40 triệu người mù trên thế giới, theo số liệu thống kê năm 2004 đăng tải tại Thư viện Y khoa Quốc gia Mỹ. Phần lớn những người mù do đục thủy tinh thể sống ở các nước đang phát triển. Tuổi thọ tăng và sự gia tăng dân số ở các nước đang phát triển dẫn đến số trường hợp đục thủy tinh thể không được điều trị cũng đang gia tăng nhanh chóng.

Theo PGS Hiệp, nhiều trường hợp bệnh nhân cao tuổi thấy mắt mờ song thị lực vẫn sinh hoạt bình thường được, khi ra ngoài nắng thậm chí không chói mắt, tuy nhiên thủy tinh thể thì đã đến giai đoạn chín, nguy cơ biến chứng và mù lòa cao. Bệnh nhân cho rằng vẫn nhìn thấy nên không cần điều trị, cùng với tâm lý lo lắng can thiệp phẫu thuật lên cơ thể nên bác sĩ và người nhà rất khó thuyết phục họ mổ thay thủy tinh thể nhân tạo.

Nếu để đến khi mắt diễn tiến nặng không còn thấy đường nữa mới phẫu thuật thì can thiệp khó khăn và cho tiên lượng kém hơn do tỷ lệ xảy ra tai biến trong lúc mổ cao hơn. Chính vì vậy, bệnh nhân cần tuân thủ theo đúng chỉ định của bác sĩ, mổ thay thủy tinh thể ngay ở những giai đoạn phù hợp. Bác sĩ thường chỉ định phẫu thuật thay thủy tinh thể khi thị lực của bệnh nhân giảm, ảnh hưởng đến công việc và sinh hoạt.

Bệnh đục thủy tinh thể ở người già diễn tiến qua nhiều giai đoạn, ở giai đoạn cuối thể thủy tinh quá chín có màu trắng đục hoặc vàng hổ phách dễ dẫn đến các biến chứng như tăng nhãn áp và vỡ bao gây viêm màng bồ đào. Trong quá trình thủy tinh thể quá chín cũng sẽ bị ngấm nước và phồng lên, gây mất chức năng, ảnh hưởng đến việc lưu thông thủy dịch trong mắt, dẫn đến bệnh lý Glôcôm (hay còn gọi là thiên đầu thống) gây đau nhức, có thể làm teo thần kinh mắt không phục hồi.

Đến lúc này, dù bác sĩ phẫu thuật có tốt đến đâu thì khả năng thị lực hồi phục kém, thậm chí không phục hồi. Ngoài ra, khi thủy tinh thể đục quá cứng thì trong mắt sẽ có những phản ứng viêm, đồng tử bị dính lại, mắt thoái hóa, môi trường trong suốt bị đục hết khiến cho phẫu thuật khó khăn hơn và dễ tổn thương đến các vùng xung quanh.

*Tên bệnh nhân đã được thay đổi