Chị Ly (45 tuổi, Cà Mau) đau vùng hạ sườn phải dù không té ngã hay va đập, đi khám tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, được chụp CT xác định gãy xương sườn.

Bất ngờ đau nhiều vùng hạ sườn phải từ 1 tuần trước, lan ra ngực cùng bên. Cơn đau tăng rõ khi ho hoặc gắng sức, khiến chị Ly khó chịu mỗi khi cử động.

Khi đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở P.Tân Sơn Hòa – Q.Tân Bình cũ) cấp cứu, chị được bác sĩ CKI Đào Đức Cường, khoa Cấp cứu, thăm khám. Người bệnh được đánh giá mức độ đau 6/10, đau nhói khi ấn vào vùng hạ sườn phải.

Khai thác bệnh sử, chị cho biết trước đó không gặp tai nạn té ngã hay tác động mạnh vào vùng xương sườn nhưng cơn đau xuất hiện sau một lần chị bị ho mạnh, có gắng sức khi ho, nghe tiếng “rắc” bên trong cơ thể.

Ban đầu, chị Quỳnh xuất hiện triệu chứng ho khan, ho nhẹ nhưng kéo dài khoảng 2 tháng, ho nhiều về đêm. Người bệnh không có tiền sử bệnh hô hấp, bệnh phổi hay bệnh xương đã biết.

Trước khi vào viện, chị từng đi khám ở bệnh viện gần nhà vì triệu chứng ho, được chụp X-quang ngực, chưa phát hiện gãy xương và được chẩn đoán ho do dị ứng không xác định và kê thuốc điều trị.

“X-quang lồng ngực có thể bỏ sót các trường hợp gãy xương sườn không di lệch hoặc di lệch rất ít, đặc biệt ở cung sườn thấp. Hình ảnh xương sườn bị chồng lấp bởi các cấu trúc lân cận cũng khiến đường gãy khó quan sát. Vì vậy, dù người bệnh đau khu trú vùng bờ sườn nhưng X-quang chưa ghi nhận tổn thương rõ ràng. Bác sĩ chỉ định siêu âm và chụp CT để khảo sát chi tiết cấu trúc xương, xác định vị trí và mức độ tổn thương, từ đó có hướng điều trị phù hợp”, bác sĩ Cường lý giải.

Kết quả, siêu âm ổ bụng phát hiện dấu hiệu gián đoạn vỏ xương tại cung bên xương sườn số 10 bên phải. Người bệnh được chụp cắt lớp vi tính (CT) lồng ngực bằng hệ thống máy 1975 lát cắt để xác định tổn thương. Kết quả xác nhận gãy cung bên xương sườn số 10 phải.

“Theo cơ chế bệnh sinh, ho mạnh và lặp đi lặp lại có thể tạo lực co kéo liên tục lên thành ngực, dẫn đến gãy xương sườn mà không cần có va đập từ bên ngoài. Xương sườn số 10 nằm ở phần thấp của lồng ngực, gần vùng hạ sườn. Khi ho mạnh, các cơ hô hấp và cơ thành bụng co phối hợp để tạo lực đẩy khí ra ngoài, khiến xương sườn liên tục chịu lực kéo và uốn. Nếu các cơn ho dữ dội, lực cơ học tích lũy có thể vượt quá khả năng chịu đựng của xương, dẫn đến gãy xương, ngay cả khi không có va đập trực tiếp”, bác sĩ Cường giải thích.

Theo bác sĩ Cường, gãy xương sườn thường liên quan đến chấn thương như té ngã, va đập hoặc tai nạn. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, xương sườn vẫn có thể gãy khi không có chấn thương trực tiếp, chẳng hạn do lực tác động lặp lại lên lồng ngực khi ho mạnh, kéo dài hoặc gắng sức như trường hợp của chị Ly.

Êkíp Cấp cứu hội chẩn cùng các chuyên khoa Chấn thương chỉnh hình và Ngoại Lồng ngực – Mạch máu để thống nhất hướng xử trí. Người bệnh được điều trị nội khoa, chủ yếu giảm đau, theo dõi hô hấp và các biến chứng liên quan. Với trường hợp xương sườn gãy không di lệch, không gây tổn thương nghiêm trọng đến phổi hay mạch máu lớn, xương có thể tự liền nhờ quá trình tái tạo mô của cơ thể, không nhất thiết phải phẫu thuật.

Quá trình liền xương sườn thường mất khoảng 6-8 tuần, tùy mức độ gãy, số lượng xương sườn bị tổn thương, độ tuổi, tình trạng sức khỏe và khả năng hồi phục của mỗi người.

Ngược lại, phẫu thuật có thể được cân nhắc khi xương gãy di lệch nhiều, gây mất vững thành ngực, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hô hấp hoặc đi kèm tổn thương cần can thiệp như chảy máu kéo dài, tổn thương mạch máu lớn.

Bác sĩ Cường khuyến cáo, trong thời gian này, người bệnh cần nghỉ ngơi hợp lý, không gắng sức khi ho, tránh mang vác vật nặng, vận động mạnh hoặc xoay vặn thân mình đột ngột.

Người bệnh được xuất viện trong ngày, bác sĩ hẹn người bệnh tái khám sau một tháng để đánh giá tiến triển liền xương và phát hiện sớm các biến chứng nếu có. Nếu xuất hiện khó thở, đau ngực tăng, ho ra máu hoặc sốt, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay, không chờ đến lịch tái khám.

Theo bác sĩ, đa số trường hợp gãy xương sườn không di lệch có thể tự liền nếu được kiểm soát đau và theo dõi đúng cách. Tuy nhiên, nếu không được phát hiện, đầu xương gãy di lệch có thể làm tổn thương màng phổi, phổi hoặc mạch máu lân cận. Cơn đau kéo dài còn khiến người bệnh ngại hít sâu, ho khạc, làm tăng nguy cơ ứ đọng đờm và biến chứng hô hấp.

Vì vậy, đau vùng ngực, hạ sườn hoặc lưng cần được thăm khám, ngay cả khi không có tiền sử chấn thương. Phát hiện sớm giúp xác định vị trí, mức độ gãy, đánh giá nguy cơ biến chứng và can thiệp kịp thời khi cần thiết.

Bác sĩ Cường khuyến cáo, khi xuất hiện cơn đau đột ngột vùng ngực, hạ sườn hoặc lưng, đặc biệt đau tăng khi hít sâu, ho hay vận động, người bệnh nên đi khám để tìm nguyên nhân. Nếu đau ngực kèm khó thở, choáng, tím tái hoặc đau tăng dữ dội, cần đến cơ sở y tế cấp cứu ngay. Không nên tự ý chịu đau kéo dài hoặc tiếp tục vận động mạnh khi chưa xác định được tổn thương.

*Tên người bệnh đã được thay đổi