Sau ba tuần sốt âm ỉ không dứt, bà Minh, 60 tuổi, bị đột quỵ nhồi máu não do khối vi khuẩn ở tim trôi lên não gây tắc mạch máu.

Bà Minh không có bệnh nền tim mạch hay bệnh lý nội khoa khác. Ba tuần trước khi nhập viện, bà bị sốt tái đi tái lại, có lúc thân nhiệt lên hơn 38 độ C, giảm khi uống thuốc hạ sốt. Tình trạng kéo dài nhiều ngày, gần đây bà đột ngột không nói chuyện được, song vẫn tỉnh táo và hiểu lời nói của người thân, không yếu liệt tay chân nên chưa đi viện. 6 tiếng sau bà liệt toàn bộ tay và chân phải, đến bệnh viện địa phương cấp cứu và được chuyển đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM điều trị.

ThS.BS.CKII Nguyễn Thị Ngọc, khoa Nội tim mạch, Trung tâm Tim mạch, tiếp nhận bệnh nhân trong trạng thái liệt nửa người phải, mất ngôn ngữ vùng Broca (một rối loạn ngôn ngữ làm giảm khả năng nói lưu loát nhưng không ảnh hưởng đến khả năng hiểu ngôn ngữ), gợi ý tình trạng đột quỵ. Kết quả chụp CT não ghi nhận nhồi máu não bán cầu não trái ngày thứ nhất. Bệnh nhân trong tình trạng mất vận ngôn và liệt hoàn toàn nửa người phải.

Bác sĩ điều trị nội khoa với thuốc kháng kết tập tiểu cầu và tiếp tục tìm nguyên nhân đột quỵ não. Siêu âm tim qua thực quản ghi nhận có tổ chức sùi trên van động mạch chủ, gây hở van nặng. Bệnh nhân được cấy máu làm xét nghiệm, kết quả dương tính 5 mẫu do nhiễm liên cầu khuẩn streptococcus suis. Vi khuẩn tấn công trên van động mạch chủ tạo thành hai khối sùi kích thước 7.8×10.5 mm và 12.6×9.6 mm, chẩn đoán viêm nội tâm mạc nhiễm trùng.

Viêm nội tâm mạc nhiễm trùng là tình trạng nhiễm trùng ở các van tim do vi khuẩn xâm nhập. Người bệnh có thể bị nhiễm trùng ở một bộ phận khác của cơ thể, vi khuẩn từ đó di chuyển theo dòng máu đến tim và gây nhiễm trùng tại tim. Hoặc, vi khuẩn xâm nhập vào cơ thể qua da hoặc miệng, sau đó đi vào máu tới tim. Khai thác bệnh sử, bác sĩ phát hiện bà Hoa và gia đình bán thịt heo sống. Streptococcus suis là loại vi khuẩn thường gặp ở heo và có thể lây sang người. Đây là tác nhân quan trọng gây viêm màng não, nhiễm trùng huyết, sốc nhiễm khuẩn, viêm nội tâm mạc nhiễm trùng, đặc biệt tại các nước chăn nuôi heo nhiều như Việt Nam.

Theo bác sĩ Ngọc, vi khuẩn streptococcus suis tồn tại chủ yếu ở đường hô hấp trên, đường tiêu hóa và sinh dục, máu và mô của heo bệnh. Nhiều con heo khỏe mạnh vẫn có thể mang vi khuẩn mà không biểu hiện bệnh. Người thường nhiễm qua tiếp xúc với heo bệnh hoặc thịt heo sống, có vết trầy xước ở tay, giết mổ, chế biến thịt heo. Trường hợp bà Hoa khả năng tiếp xúc trực tiếp với tác nhân gây bệnh. Vi khuẩn gây viêm tại lá van tạo ra tổ chức khối sùi. Khối sùi bong ra và di chuyển lên não theo dòng máu, lấp mạch máu não dẫn đến đột quỵ. Đây chính là biến chứng của viêm nội tâm mạc nhiễm trùng, bác sĩ Ngọc nhận định.

Bệnh nhân điều trị kháng sinh theo phác đồ 28 ngày, kết hợp thuốc kháng kết tập tiểu cầu và hạ mỡ máu. Sau một tuần, bà tỉnh táo, không sốt, huyết động ổn định, khỏe hơn, có thể nói câu ngắn. Bà được hướng dẫn tập vật lý trị liệu để phục hồi chức năng vận động. Bà xuất viện sau 4 tuần, nói sõi, tay chân cử động nhẹ, tiếp tục tập vật lý trị liệu nhằm cải thiện 80-90% khả năng đi lại và vận động. Dự kiến sau 4-6 tháng, bệnh nhân được siêu âm tim đánh giá lại để cân nhắc phẫu thuật nếu có chỉ định.

Bất kỳ ai cũng có nguy cơ bị viêm nội tâm mạc. Nguy cơ tăng lên ở những người sử dụng thuốc tiêm tĩnh mạch, đặc biệt là các chất gây nghiện; người từng thay van tim nhân tạo hoặc có các vấn đề về van tim, bao gồm cả bất thường van bẩm sinh; người mắc các bệnh lý tim mạch như tim bẩm sinh, bệnh van tim, tiền sử viêm nội tâm mạc; người bị suy giảm miễn dịch.

Khi bị viêm nội tâm mạc mà không điều trị đúng cách, bệnh nhân đối mặt với các biến chứng như tổn thương van và bộ máy dưới van dẫn tới hở van động mạch chủ hoặc hở van hai lá, block nhĩ thất, viêm cơ tim, viêm màng ngoài tim, suy tim, thuyên tắc ngoại biên (não, thận, lách, phổi…), nhiễm trùng, suy thận cấp…

Sốt và ớn lạnh là triệu chứng điển hình của bệnh nhân bị viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn. Nếu bệnh gây ra các vấn đề ở tim hoặc các cơ quan khác, người bệnh sẽ gặp những dấu hiệu gồm khó thở, sưng phù ở chân hoặc bàn chân (nếu suy tim); nước tiểu màu đỏ hoặc nâu (nếu tổn thương thận); nói khó, yếu liệt nửa người hoặc toàn thân, suy giảm thị lực (nếu bị đột quỵ)…

Để phòng tránh viêm nội tâm mạc, mỗi người nên duy trì vệ sinh răng miệng đúng cách nhằm ngăn ngừa nhiễm trùng từ miệng và niêm mạc miệng, tránh làm tổn thương da, hạn chế xỏ khuyên trên cơ thể hoặc xăm mình để tránh mở cửa cho vi khuẩn xâm nhập, đảm bảo an toàn khi thực hiện các xét nghiệm chẩn đoán hoặc thủ thuật ngoại khoa trong môi trường bệnh viện, điều trị kịp thời các tình trạng liên quan đến tim, tránh sử dụng thuốc tiêm tĩnh mạch, tăng cường sức đề kháng bằng chế độ ăn đủ dinh dưỡng và lối sống khoa học. Với những người làm công việc tiếp xúc thường xuyên với heo sống như gia đình bà Minh, cần đeo đồ bảo hộ (khẩu trang, bao tay) trong lúc làm việc, vệ sinh thân thể sạch sẽ sau khi xong việc, tránh tiếp xúc với heo sống khi có vết thương ngoài da.

* Tên bệnh nhân đã được thay đổi