Cụ Liên, 86 tuổi, đau bụng dữ dội, bí đại tiện, phát hiện quai ruột non chui qua khe xương chậu, mắc kẹt nguy cơ hoại tử, vừa được phẫu thuật thành công.

Hai ngày trước khi nhập viện, cụ Liên xuất hiện đau bụng âm ỉ quanh rốn, khó đi cầu, mệt mỏi. Dù được bơm hậu môn nhưng không cải thiện, đau tăng dần nên cụ được đưa đi cấp cứu tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM.

BS.CKII Trần Hiếu Nhân, Trung tâm Nội soi và Phẫu thuật Nội soi cho biết, kết quả chụp CT bụng hiển thị một quai ruột non, nhiều khả năng là quai hồi tràng, chui qua lỗ bịt trái (là một khoảng mở tự nhiên trong xương chậu, vốn được các mô mềm che phủ). Quai ruột bị nghẹt gây giãn và ứ dịch các đoạn ruột phía trên. Thành ruột còn ngấm thuốc nhưng không đồng đều, khó đánh giá tình trạng tưới máu, cần theo dõi thiếu máu ruột. Trong ổ bụng có một lượng dịch tự do từ ít đến vừa.

Tình trạng thoát vị lỗ bịt nghẹt gây tắc ruột như cụ Liên là một cấp cứu ngoại khoa nguy hiểm. Khi một đoạn ruột non chui qua và mắc kẹt tại đây, lòng ruột bị chèn ép, khiến thức ăn, dịch tiêu hóa và hơi không thể lưu thông xuống phía dưới. Người bệnh có thể xuất hiện đau quặn bụng, chướng bụng, nôn ói, bí trung đại tiện.

Nguy hiểm hơn, đoạn ruột bị kẹt không chỉ bị tắc mà các mạch máu nuôi cũng có thể bị chèn ép. Nếu thiếu máu kéo dài, thành ruột có thể hoại tử, thủng, gây viêm phúc mạc, nhiễm trùng huyết và suy đa cơ quan.

Cụ Liên còn có nhiều bệnh nền gồm huyết khối mạn tính tĩnh mạch cơ dép cẳng chân trái, từng thay khớp háng bán phần sau gãy xương đùi trái hai năm trước, rối loạn lipid máu hỗn hợp, hở van ba lá mức độ trung bình kèm tăng áp phổi, tăng huyết áp, bệnh tim thiếu máu cục bộ và suy thận mạn giai đoạn 3. Cả hai chân và bàn chân đều đang trong tình trạng phù. Đặc biệt, cụ chỉ nặng 28 kg, thể trạng suy kiệt.

Bác sĩ Hiếu Nhân đánh giá đây là ca bệnh đặc biệt phức tạp vì cần phẫu thuật cấp cứu trong khi khả năng người bệnh chịu đựng cuộc mổ rất hạn chế, nhiều bệnh nền nguy hiểm. Các bệnh lý tim mạch và tăng áp phổi làm tăng nguy cơ rối loạn huyết động, suy tim hoặc rối loạn nhịp trong và sau gây mê. Suy thận khiến việc kiểm soát dịch truyền khó khăn hơn. Tình trạng suy kiệt có thể ảnh hưởng đến khả năng hồi phục và liền vết thương. Tiền sử huyết khối cũng có thể gây huyết khối tĩnh mạch trong quá trình điều trị.

Các bác sĩ tiến hành hội chẩn khẩn đa chuyên khoa giữa ngoại khoa, gây mê hồi sức, tim mạch… để đánh giá, tối ưu tình trạng người bệnh trước phẫu thuật. Êkip lựa chọn phương án can thiệp nhanh qua phẫu thuật nội soi, hạn chế tối đa thời gian gây mê nhưng vẫn đảm bảo giải phóng đoạn ruột bị nghẹt và kiểm tra khả năng hồi phục của ruột.

Trong quá trình phẫu thuật, bác sĩ ghi nhận các quai ruột non giãn, tập trung vùng hạ vị. Ê kíp tiến hành giải phóng đoạn ruột khỏi vị trí nghẹt. Ngay sau đó quai ruột trở lại màu hồng, tưới máu tốt, không có dấu hiệu hoại tử nên không cần cắt bỏ. Lỗ thoát vị khoảng 2 cm được khâu kín. Êkip hút sạch dịch ổ bụng, kiểm tra cầm máu trước khi kết thúc phẫu thuật.

Sau mổ, bà Liên được theo dõi sát sao về hô hấp, tuần hoàn, chức năng tim, thận và tình trạng tưới máu ruột. Các thuốc hỗ trợ huyết động được sử dụng phù hợp nhằm duy trì huyết áp và tưới máu cơ quan. Người bệnh được điều trị dự phòng, kiểm soát nguy cơ nhiễm trùng và theo dõi các biến chứng sau tắc ruột.

Sức khỏe bà dần ổn định, không ghi nhận dấu hiệu bất thường tại vết mổ. Ngày thứ hai sau phẫu thuật, bà được hướng dẫn vận động sớm, sau đó ăn dần từ thức ăn lỏng, tăng dần theo khả năng dung nạp. Sau khoảng một tuần, bà được xuất viện.

Bác sĩ Nhân cho biết thoát vị lỗ bịt là bệnh lý hiếm gặp, thường xảy ra ở người cao tuổi, đặc biệt là phụ nữ gầy, lớn tuổi. Tình trạng này liên quan đến đặc điểm giải phẫu vùng chậu và sự suy giảm mô mỡ, cơ theo quá trình lão hóa của cơ thể. Khi lớp mô mềm che phủ lỗ bịt bị teo mỏng, khoảng trống này có thể tạo điều kiện để các tạng trong ổ bụng, thường là ruột non, chui qua.

Người từng sinh nở nhiều lần, sụt cân, suy dinh dưỡng hoặc có tình trạng tăng áp lực trong ổ bụng kéo dài như táo bón mạn tính, ho kéo dài cũng có thể có nguy cơ cao hơn.

Khác với thoát vị bẹn hoặc thoát vị rốn, thoát vị lỗ bịt thường không tạo khối phồng rõ bên ngoài. Vị trí thoát vị lại nằm sâu trong vùng chậu nên rất khó phát hiện bằng thăm khám thông thường.

Ngoài các triệu chứng tắc ruột như đau bụng, nôn, chướng bụng và bí trung đại tiện, người bệnh có thể đau lan xuống mặt trong đùi hoặc vùng gối do khối thoát vị kích thích thần kinh bịt. Ở người cao tuổi, triệu chứng này đôi khi bị nhầm với bệnh lý khớp hoặc thần kinh, khiến chẩn đoán và điều trị chậm trễ.

Bác sĩ khuyến cáo người cao tuổi, đặc biệt phụ nữ có thể trạng gầy yếu, khi xuất hiện đau bụng tăng dần kèm nôn ói, chướng bụng, bí trung đại tiện hoặc đau bất thường vùng háng, mặt trong đùi cần đi khám sớm. Với những trường hợp nghi ngờ tắc ruột nhưng chưa xác định được nguyên nhân qua thăm khám, chụp CT có thể giúp phát hiện vị trí thoát vị và đánh giá tình trạng quai ruột.

Thoát vị lỗ bịt nếu đã nghẹt và có dấu hiệu thiếu máu ruột cần được xử trí khẩn cấp. Phát hiện và giải phóng đoạn ruột sớm giúp tăng khả năng bảo tồn ruột, hạn chế nguy cơ hoại tử, thủng ruột và các biến chứng đe dọa tính mạng.

(*) Tên người bệnh đã được thay đổi