Thay vì trải qua ca mổ lớn lần thứ hai, Long, 11 tuổi, được can thiệp đặt stent mở rộng hai nhánh động mạch phổi để giảm triệu chứng.

BS.CKII Vũ Năng Phúc, Trưởng khoa Tim bẩm sinh, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho biết sau can thiệp, Long hết khó thở, hồi phục nhanh và xuất viện sau ba ngày. Tái khám sau một tuần, mẹ Long vui mừng khoe em đã đi học lại, không còn thở dốc khi leo cầu thang. Siêu âm tim thấy hai stent nở tốt, dòng máu lưu thông từ tim đến phổi dồi dào. Dự kiến sau 1-2 tháng, Long có thể chơi thể thao, vận động với mức gắng sức tương đương người bình thường.

Long được phát hiện bệnh tim bẩm sinh, đứt đoạn cung động mạch chủ và cửa sổ phế chủ kèm hẹp nhánh động mạch phổi, hai tuần sau sinh. Đây là những khuyết tật nguy hiểm và ít gặp. Đứt đoạn hay gián đoạn cung động mạch chủ xảy ra khi động mạch chủ không hình thành hoàn chỉnh. Động mạch chủ là ống chính nối ra từ tim, mang máu giàu oxy đến các cơ quan trong cơ thể. Thông thường, động mạch chủ có hình dạng giống như một cung hoặc đường cong. Trong cung động mạch chủ bị gián đoạn, một phần của động mạch chủ bị mất, để lại một khoảng trống.

Cửa sổ phế chủ chỉ tình trạng thông thương giữa động mạch chủ lên với động mạch phổi. Bình thường, từ giai đoạn phôi thai học, vách ngăn đã hình thành chia động mạch chung thành hai động mạch lớn là động mạch chủ và động mạch phổi. Cửa sổ phế chủ vì vậy mà tạo thành một luồng thông lớn, làm tăng lưu lượng máu lên phổi, dẫn đến suy tim, tăng áp phổi nếu không được điều trị.

Lúc Long 8 tháng tuổi, bác sĩ tiến hành phẫu thuật sửa chữa dị tật tim bẩm sinh cho em, vá bít cửa sổ phế chủ và tạo hình lại cung động mạch chủ. Đến nay, Long phát triển gần như bình thường, tái khám định kỳ tại địa phương.

Gần đây khi chơi thể thao, Long hay mệt phải dừng lại nghỉ, thở dốc khi lên cầu thang. Gia đình đưa Long đi tái khám, các bác sĩ ghi nhận hai nhánh động mạch phổi của em hẹp nặng tiến triển.

Theo bác sĩ Phúc, trước đây bệnh nhân hẹp động mạch phổi thường được phẫu thuật để sửa chữa hoặc thay thế phần động mạch bị hẹp. Tuy nhiên, phẫu thuật mở lồng ngực tiềm ẩn nhiều rủi ro lớn như mất máu, nhiễm trùng, đông máu, thậm chí tử vong. Với những trường hợp từng trải qua ca mổ tim phức tạp như Long, rủi ro này càng tăng cao vì vết mổ cũ dính, bóc tách khó khăn. Vì thế, bác sĩ lựa chọn kỹ thuật đặt stent động mạch phổi. Đây là biện pháp can thiệp ít xâm lấn, cho hiệu quả lâu dài, giảm biến chứng.

Bác sĩ Phúc đánh giá thủ thuật này rất phức tạp do bệnh nhân hẹp ngay lỗ xuất phát cả hai nhánh động mạch phổi, khi đặt stent nhánh bên này sẽ gây nguy cơ chèn ép dòng máu bên đối diện. Êkíp quyết định can thiệp bằng phương pháp sử dụng 2 stent.

Bệnh nhân được chụp CT tim và mạch máu để xác định chính xác vị trí, chiều dài đoạn hẹp và đường kính đoạn động mạch phổi bình thường sau hẹp, từ đó chọn đúng kích thước stent. Một thách thức khác là phải tìm loại stent đặc biệt có thể nong lên lớn hơn, tránh tình huống khi Long lớn lên thì stent sẽ trở nên nhỏ so với kích thước động mạch phổi và phải nong lại.

Sau 2 tuần phân tích dữ liệu, êkíp chuẩn bị bộ dụng cụ phù hợp cho Long. Bác sĩ sử dụng hệ thống tương thích hình ảnh giữa CT và máy chụp mạch máu nhằm xác định rõ lỗ xuất phát của hai nhánh động mạch phổi, giúp luồn dây dẫn chính xác và xác định vị trí bung stent. Trong vòng hơn một giờ, các bác sĩ luồn dây dẫn qua đoạn mạch hẹp, đặt đồng thời hai stent vào hai nhánh động mạch phổi cho bệnh nhân.

Sức khỏe Long ổn định sau ca can thiệp. Bác sĩ căn dặn em uống thuốc đúng chỉ dẫn, tái khám định kỳ để đảm bảo stent hoạt động tốt, can thiệp sớm nếu có bất thường.

BS.CKI Phạm Thục Minh Thủy, khoa Tim bẩm sinh, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM thông tin, hẹp nhánh động mạch phổi xảy ra khi động mạch phổi, một mạch máu lớn nối tâm thất phải với phổi, bị thu hẹp, làm cho lưu lượng máu đến phổi giảm gây triệu chứng mệt, khó thở. Đồng thời, lượng máu trở về tim cũng giảm, lâu ngày gây suy tim.

Đa số các ca hẹp nhánh động mạch phổi là khuyết tật bẩm sinh, một số trường hợp xảy ra sau khi phẫu thuật hoặc can thiệp các bệnh lý tim khác.

Bác sĩ Thủy cho biết không có cách phòng tránh hẹp nhánh động mạch phổi bẩm sinh. Để giảm rủi ro mắc bệnh, nên thay đổi lối sống (tránh xa thuốc lá, tập thể dục thường xuyên, tuân thủ chế độ ăn nhiều trái cây, ngũ cốc và các loại rau xanh); kiểm tra sức khỏe tim mạch mỗi 6 tháng một lần nếu có tiền sử gia đình mắc bệnh tim, tiêm ngừa trước khi mang thai (mẹ bị rubella trong thai kỳ có thể khiến thai nhi hẹp nhánh động mạch phổi).

Nếu xuất hiện triệu chứng khó thở khi gắng sức, đau tức ngực, mệt mỏi, ngất xỉu, mất ý thức, cần đi khám để phát hiện sớm bệnh, từ đó có hướng can thiệp kịp thời.

*Tên bệnh nhân đã được thay đổi